III SA/Gd 295/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 31 grudnia 2013 r. nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 16 lipca 2013 r. nr [...] Wójt Gminy przyznał E.S. zasiłek stały w kwocie 103 zł miesięcznie w okresie 1 czerwca 2013 r. – 30 czerwca 2015 r. Jednocześnie ww. została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9 % kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 104 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, art. 39 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w przedmiocie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaznaczono, że stosownie do postanowień art. 37 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego 456 zł. W ocenie organu, wskazane warunki zostały spełnione, mając na uwadze, że dochód na osobę w rodzinie ustalono w wysokości 353 zł. Jako pozostałe przyczyny uzasadniające przyznanie zasiłku wskazano: niepełnosprawność, bezrobocie, niepełną rodzinę wnioskodawczyni, długotrwałą chorobę i bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych. Zasiłek ustalono jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, ustalonym zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a posiadanym dochodem na osobę w rodzinie (456 zł - 353 zł = 103 zł). W odwołaniu od ww. decyzji E. S. zakwestionowała sposób wyliczenia świadczenia oraz zaszeregowanie jej według wskazania z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jako osoby pełnoletniej pozostającej w rodzinie. W odwołaniu wskazano, że odwołująca powinna być uznana za osobę samotnie gospodarującą. Jest bowiem osobą rozwiedzioną, samotnie wychowującą córkę. Decyzją z dnia 9 września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji jako zgodną z prawem. Ww. decyzja organu odwoławczego została zaskarżona przez E.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r. wydanym w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 1032/13 oddalił skargę. Decyzją z dnia 31 grudnia 2013 r. nr [...] Wójt Gminy uchylił w całości ww. decyzję z dnia 16 lipca 2013 r. i orzekł o odmowie prawa do zasiłku stałego z dniem 1 stycznia 2014 r. z powodu odmowy przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniach 10 i 30 grudnia 2013 r. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ przywołał art. 104 i art. 155 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, art. 37 w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w przedmiocie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W odwołaniu od ww. decyzji E. S. wskazała, że wywiad winien być przeprowadzony w styczniu 2014 r. a nie w grudniu 2013 r. Ponadto to pracownik socjalny nie dopilnował kompletności złożenia wszystkich wymaganych podpisów. Co więcej, na 10 stycznia 2014 r. została wyznaczona rozprawa w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku. W konkluzji odwołująca uznała, że zasiłek stały został jej odebrany bezpodstawnie. Decyzją z dnia 23 stycznia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 37 i art. 107 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wydanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia przyczyn niepodejmowana przez ww. przyznanych świadczeń. W wyjaśnieniu z dnia 19 listopada 2013 r. odwołująca wskazała, że w dniu 1 sierpnia 2013 r. złożyła odwołanie od decyzji z dnia 16 lipca 2013 r. Decyzja organu odwoławczego została wydana dopiero w dniu 9 września 2013 r. i doręczona w dniu 21 października 2013 r. Z uwagi na to, że decyzję organu odwoławczego E.S. zaskarżyła do sądu administracyjnego postanowiła nie pobierać zasiłku do czasu wyjaśnienia sprawy. W dniu 10 i 30 grudnia 2013 r. pracownicy socjalni próbowali przeprowadzić z odwołującą aktualizację wywiadu środowiskowego celem kontynuacji realizacji przyznanych świadczeń. Odwołująca się dwukrotnie złożyła oświadczenie, że nie wyraża zgody na aktualizację wywiadu odnośnie zasiłku stałego ponieważ zainicjowała sprawę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku a termin rozprawy został wyznaczony na dzień 10 stycznia 2014 r. Organ odwoławczy podniósł, ze niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi w świetle art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W realiach rozpatrywanej sprawy odwołująca wyraźnie wskazywała, że nie wyraża zgody na aktualizację wywiadu odnośnie zasiłku stałego. Spowodowało to brak możliwości przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i konieczność wydania ww. decyzji. Decyzję organu pierwszej instancji z uwagi na powyższe okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za w pełni prawidłową. W skardze na ww. decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S. wskazała, że w dniu 10 grudnia 2013 r. odwiedził ją pracownik socjalny w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego związanego z przyznanym zasiłkiem stałym. Skarżąca podpisała wymagane oświadczenia nie wyrażając zgody na przekazywanie zasiłku na konto bankowe. Konto bankowe jest bowiem kontem jej córki. Pracownik socjalny zabrał podpisane przez skarżącą dokumenty. Co ważne, skarżąca nie została wezwana do uzupełnienia danych, względnie do stawiennictwa i wyjaśnienia sprawy. Analogiczna sytuacja powtórzyła się w dniu 30 grudnia 2013 r. Wywiad powinien być jednakże przeprowadzony dopiero w styczniu 2014 r. gdyż ostatni miał miejsce w lipcu 2013 r. Skarżąca liczyła ponadto na wyjaśnienie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który wyznaczył termin rozprawy na dzień 10 stycznia 2014 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowi przepis art. 107 ust.4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej zwanej ustawą, zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W myśl art. 107 ust.4 ww. ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że 10 grudnia 2013 roku skarżąca złożyła oświadczenie umożliwiające ustalenie jej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (art. 107 ust.5b). Organ dysponował również wszelkimi dokumentami niezbędnymi do powyższych ustaleń. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej [...]. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U z 2011r. nr 27 poz. 138) określa m.in. dokumenty niezbędne do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej a także wzór kwestionariusza wywiadu. Wzór ten zawiera załącznik I do ww. rozporządzenia. Jego część IV dotyczy osób lub rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej (aktualizacja wywiadu), które zobowiązane są podać wszelkie dane uwzględniające aktualizację ich sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej, zdrowotnej. Jak wynika z akt sprawy, dane dotyczące aktualizacji sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej, zdrowotnej skarżącej, znajdują się w złożonym i podpisanym przez nią oświadczeniu z dnia 10 grudnia 2013 roku. Natomiast brak jest powtórzenia tych oświadczeń na druku kwestionariusza wywiadu środowiskowego. Zwrócić należy uwagę, że celem aktualizacji wywiadu środowiskowego, wynikającym z ustawy, jest monitorowanie sytuacji podopiecznego - z jednej strony aby uniknąć nadużywania środków z pomocy społecznej przez osoby, których szeroko rozumiana sytuacja życiowa uległa poprawie, z drugiej zaś strony, gdyby owa sytuacja uległa pogorszeniu, rozszerzenie tej pomocy. Wskazują na to odpowiednie punkty kwestionariusza wywiadu w którym osoba/rodzina może zgłosić podczas przeprowadzania wywiadu potrzeby i oczekiwania (pkt II) zaś oceny sytuacji osoby/rodziny, plan pomocy i działań na ich rzecz proponuje pracownik socjalny (pkt III i IV) by następnie jednoznaczne stanowisko w tym zakresie mógł zająć kierownik jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (pkt V). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że z odmową aktualizacji wywiadu środowiskowego mamy do czynienia wówczas gdy osoba korzystająca ze środków pomocy społecznej odmawia podania danych umożliwiających ustalenie jej aktualnej sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej zawodowej, zdrowotnej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że 10 grudnia 2013 roku skarżąca podała wszelkie dane konieczne do aktualizacji wywiadu. Nastąpiło to w formie złożonego i podpisanego przez nią oświadczenia. Brak powtórzenia go na druku właściwym do sporządzenia wywiadu środowiskowego, w szczególnych okolicznościach sprawy, które wynikały z podjętych przez organ prób wyjaśnienia przyczyn odmowy przyjęcia przez skarżącą przyznanego jej zasiłku stałego, nie może w ocenie Sądu skutkować pozbawieniem jej dotychczasowego świadczenia w oparciu o przepis art. 107 ust.4a ustawy o pomocy społecznej. Za zbyt formalistyczne bowiem uznać należy stanowisko organów, które mimo posiadania danych potrzebnych do aktualizacji wywiadu, jakkolwiek nie na druku kwestionariusza, uznają, że doszło do niewyrażenia zgody na aktualizację wywiadu, której skutkiem winno być uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia. Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie na podstawie art. 106 ust.5 ustawy o pomocy społecznej – z datą wsteczną - przez organ pierwszej instancji i zaaprobowanie powyższego przez organ odwoławczy jest nieprawidłowe, co zostało potwierdzone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 11 marca 2010r. sygn. akt I OSK 1554/09, z dnia 11 sierpnia 2010r. sygn. akt I OSK 654/10, z dnia 29 września 2011r. sygn. akt I OSK 655/11). Niezależnie od powyższej oceny, wyjaśnić należy skarżącej, że błędne jest jej stanowisko, iż "wywiad obowiązywał dopiero w styczniu", na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Jak wynika z art. 107 ust.4 zd.2 w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Oznacza to, że organ nie może dokonywać aktualizacji rzadziej niż co 6 miesięcy natomiast nie ma żadnych przeszkód aby przeprowadził aktualizację wywiadu przed upływem tego terminu. Podkreślić także należy, że skarżąca jako osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej jest obowiązana niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Obowiązek ten wynika wprost z art. 109 ustawy. W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji . Jednocześnie na mocy art. 152 ww. ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.