III SA/Gd 297/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik- Grzanka ( spr. ) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 29 kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w kwestii złożenia zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 13 listopada 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego określił "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ż. należności celne oraz podatkowe. W dniu 4 stycznia 2010 r. w związku z niezapłaceniem cła, cła antydumpingowego ostatecznego oraz odsetek od przedmiotowych świadczeń wystawione zostały trzy tytuły wykonawcze, tj. [...], [...] oraz [...], z kwotami należności głównych odpowiednio: 10.126 zł, 118.225 zł i 30.118 zł. W dniu 9 lutego 2010 r. do Izby Celnej wpłynęły zarzuty pełnomocnika strony. W zarzutach dotyczących tytułów wykonawczych odnoszących się do cła i cła antydumpingowego podniesiono niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w związku z wadliwością tytułów wykonawczych polegającą na naruszeniu art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niepodanie w tytułach wykonawczych podstawy prawnej obowiązków podlegających egzekucji. Nadto wniesiono o umorzenie postępowania egzekucyjnego w częściach prowadzonych na podstawie tytułów [...] i [...]. W ocenie wnoszącego zarzuty w podstawie prawnej obowiązków podlegających egzekucji organ powinien był wskazać rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny a nie ustawę – Prawo celne i decyzję z dnia 13 listopada 2009 r. Co więcej, podstawą egzekucji administracyjnej stała się decyzja nieostateczna, która została przez spółkę zakwestionowana w drodze odwołania. W tym stanie postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. W zarzutach dotyczących tytułu wykonawczego oznaczonego [...] i odnoszącego się do odsetek wnoszący zarzut wskazał, że tytuł narusza art. 27 § 3 ustawy egzekucyjnej, gdyż błędnie podano podstawę braku konieczności doręczenia upomnienia. Spółka nie otrzymała bowiem jakiegokolwiek upomnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy egzekucyjnej. W ocenie spółki odsetki nie zostały zaś określone w w/w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, gdyż organ ten orzekł jedynie o obowiązku poboru odsetek nie dokonując ich określenia. Co więcej, podstawą egzekucji administracyjnej stała się decyzja nieostateczna, która została przez spółkę zakwestionowana w drodze odwołania. W tym stanie postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone stosownie do dyspozycji art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Decyzją z dnia 5 marca 2010 r. Dyrektor Izby Celnej uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 13 listopada 2009 r. w części orzekającej o poborze odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy – Prawo celne i umorzył postępowanie w tym zakresie. W pozostałej części w/w decyzja została utrzymana w mocy. Postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 17 § 1 oraz art. 34 § 1 w zw. z art. 33 pkt 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajął stanowisko odnośnie w/w zarzutów strony i uznał je za nieuzasadnione. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że zarzuty naruszenia art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są nieuzasadnione. W świetle bowiem art. 65 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne oraz odrębnych przepisów strona zobowiązana jest do tzw. samoobliczenia wysokości odsetek od cła jak i od cła antydumpingowego. Podstawą obowiązku zapłaty odsetek jest z kolei w/w norma prawna wraz z decyzją celną mającą charakter deklaratoryjny. Z kolei możliwość wystawienia tytułu wykonawczego bez doręczenia stosownego upomnienia przewidziano w § 13 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle w/w regulacji postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach gdy: - należność pieniężna została określona w orzeczeniu; - zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy. Odnosząc się z kolei do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w związku z wadliwością tytułów wykonawczych (naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej) organ wskazał, że brak wpisania wszystkich aktów normatywnych stanowiących podstawę prawną wydanego orzeczenia nie stanowi wady istotnej, skutkującej nieważnością wszczętych postępowań egzekucyjnych. Wskazanie podstawy prawnej obowiązku można zaś pojmować jako podanie aktu prawnego (prawa materialnego), na podstawie którego wydano decyzję administracyjną lub też samą decyzję wydaną na podstawie tych aktów. Z kolei zgodnie z art. 244 Wspólnotowego Kodeksu Celnego należności celne podlegają wykonaniu bez względu na stwierdzenie, czy decyzja administracyjna je określająca jest ostateczna czy nie. Do postępowania w sprawach celnych stosuje się bowiem przepisy art. 12 i działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. W zażaleniu na w/w postanowienie w przedmiocie odpowiedzi na zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązana spółka wskazała, że wydane rozstrzygnięcie narusza jej interes prawny. W uzasadnieniu zażalenia "A" Spólka z .o.o. powtórzyła argumentację zawartą w zarzutach. Nadto wskazała m.in., że potwierdzeniem słuszności jej argumentacji dotyczącej niedopuszczalności rozpoczęcia egzekucji administracyjnej na podstawie decyzji nieostatecznej jest decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 marca 2010 r. uchylająca decyzję organu I instancji (tj. decyzję z dnia 13 listopada 2009 r.) w części orzekającej o naliczaniu odsetek. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1, 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 17, 18, 33 ust. 6 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: - uchylił własne postanowienie z dnia 19 marca 2010 r. w części dotyczącej zarzutu pełnomocnika spółki niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy egzekucyjnej, polegające na podaniu niewłaściwej podstawy braku obowiązku doręczenia upomnienia i uznał go za uzasadniony; - w pozostałej części postanowienie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że należności celne, w tym cło i odsetki od cła w świetle obowiązujących przepisów były wymagalne niezależnie od faktu, iż decyzja z której one wynikały stanowiła decyzję nieostateczną. Postępowanie egzekucyjne zostało zaś wszczęte w dniu 20 stycznia 2010 r. a stosowne należności wyegzekwowano w dniu 27 stycznia 2010 r. Decyzja Dyrektora Izby Celnej uchylająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w części dotyczącej odsetek została z kolei wydana w dniu 5 marca 2010 r. a więc później niż nastąpiło wszczęcie i wyegzekwowanie zaległości od strony. Należności wyegzekwowane uprzednio i podlegające zwrotowi na żądanie strony zostały zaś zarachowane na poczet podatku od towarów i usług. Zatem zarzut wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem należało uznać za nietrafny. Z kolei niewpisanie wszystkich podstaw prawnych wydanego orzeczenia nie stanowiło wady istotnej wystawionych tytułów. Wpisanie zaś § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w polu 50 tytułu wykonawczego [...] było błędne, gdyż podstawę do odstąpienia od obowiązku doręczenia upomnienia przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego zawiera wprost § 13 pkt 2 w/w rozporządzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnik "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Wydanemu rozstrzygnięciu Dyrektora Izby Celnej zarzucono naruszenie art. 124 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na zawarciu w postanowieniu nieprecyzyjnego rozstrzygnięcia oraz sprzeczność rozstrzygnięcia z jego uzasadnieniem. W uzasadnieniu skargi wskazano, że istnieje sprzeczność między rozstrzygnięciem organu II instancji a uzasadnieniem tego rozstrzygnięcia. W oparciu o treść rozstrzygnięcia II instancji nie wiadomo, w jakim zakresie uznano wniesione zarzuty za zasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie budzi zatem wątpliwości interpretacyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie wskazując, że zaskarżone postanowienie zawiera wszelkie elementy, których wymaga dyspozycja art. 124 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Co więcej, z treści zakwestionowanego postanowienia wynika, że Dyrektor Izby Celnej uznał za zasadny zarzut pełnomocnika strony w zakresie podania niewłaściwej podstawy prawnej braku obowiązku doręczenia upomnienia w odniesieniu wyłącznie do tytułu nr [...]. Stosowny zarzut w odniesieniu wyłącznie do w/w tytułu został przez stronę zawarty w zażaleniu z dnia 1 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest z kolei na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 - 7, 9 i 10 przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 - 5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z dyspozycji art. 34 § 2 w/w ustawy wynika z kolei, że stanowisko wierzyciela winno zostać wyrażone w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Brak wyrażenia przez wierzyciela takiego stanowiska w terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez organ egzekucyjny o wniesionych zarzutach nakłada na organ egzekucyjny obowiązek wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez wierzyciela postanowienia w sprawie jego stanowiska (vide: art. 34 § 3 w/w ustawy). Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, względnie wydania postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu z przyczyn wymienionych w art. 34 § 1a w/w aktu prawnego, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W orzecznictwie sądowym wskazuje się (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Sz, nie publ.), że u podstaw przedmiotowej regulacji prawnej, wymagającej uzyskania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w zakresie zasadności zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, leży niewątpliwie uznanie przez ustawodawcę potrzeby uzyskania w tym zakresie - przed rozpatrzeniem zarzutów przez sam organ egzekucyjny, do którego zarzuty zostały zgłoszone - wypowiedzi samego wierzyciela, będącego "dysponentem" postępowania egzekucyjnego, skoro to na jego wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego prze niego zgodnie z wymogami formalnymi określonymi w art. 27 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny obowiązany jest wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 1 ustawy), samemu będąc uprawnionym jedynie do badania jego dopuszczalności, nie zaś do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przyjęta przez ustawodawcę forma postanowienia, w jakiej stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów winien zająć wierzyciel, poddanie tego stanowiska kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także kontroli sądowo - administracyjnej, wskazuje jednoznacznie na ratio legis takiego unormowania, w szczególności przy uwzględnieniu zasady, iż wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów opartych na podstawach określonych w art. 33 pkt 1 - 5 ustawy jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (vide: uzasadnienie w/w wyroku). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że organem egzekucyjnym w prowadzonym postępowaniu był Dyrektor Izby Celnej w P.; Dyrektor Izby Celnej w G. nie pełnił w sprawie roli organu egzekucyjnego będąc jedynie wierzycielem egzekwowanego obowiązku (vide: art. 5 § 1 pkt 4 w/w ustawy). W świetle art. 69 ust. 1 pkt 2 lit c) ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne w zw. z art. 17 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Celnej był uprawniony i zobowiązany do zajęcia stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów w obydwu instancjach. Dokonując kontroli stanowiska wierzyciela zawartego w zaskarżonym postanowieniu w oparciu o kryterium zgodności z prawem należy stwierdzić, że jest ono w pełni prawidłowe. Warto zauważyć, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 13 listopada 2009 r. nakładająca na skarżącą spółkę obowiązek zapłaty należności celnych podlegała wykonaniu nawet gdyby była zaskarżona odwołaniem we właściwym czasie. Zgodnie bowiem z art. 244 Wspólnotowego Kodeksu Celnego odwołanie nie powoduje wstrzymania wykonania decyzji, od której się odwołano. W związku z tym wierzyciel słusznie uznał, iż bezzasadny był zarzut skarżącej, w świetle którego wniesienie odwołania od w/w decyzji w istocie wyeliminowało możliwość inicjacji stosownego postępowania egzekucyjnego. Warto zauważyć, że decyzja Dyrektora Izby Celnej uchylająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w części dotyczącej odsetek została wydana w dniu 5 marca 2010 r. a więc w dacie późniejszej niż data wszczęcia i finalnego wyegzekwowania zaległości od strony (co nastąpiło w styczniu 2010 r.). Należności wyegzekwowane uprzednio i podlegające zwrotowi na żądanie strony zostały z kolei zarachowane na poczet podatku od towarów i usług. Na tym tle za niezasadny uznać również należy zarzut wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem, czego wyrazem jest stanowisko wierzyciela. Sąd podziela również pogląd Dyrektora Izby Celnej, iż nieprecyzyjne określenie podstaw prawnych w polach nr 29 wydanych tytułów wykonawczych (w tym brak wpisania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny) nie stanowiło istotnej wady tych tytułów. Wskazanie w w/w rubrykach na ustawę z dnia 29 marca 2004 r. - Prawo celne wraz z oznaczeniem aktu administracyjnego wymierzającego stosowne należności celne, tj. decyzję Naczelnika Urzędu Celnego stanowi w ocenie Sądu wystarczające wypełnienie dyspozycji art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, określającego jeden z wymogów formalnych stawianych tytułowi wykonawczemu. Za bezzasadny Sąd uznał również zarzut skargi koncentrujący się wokół naruszenia art. 124 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegający na oczywistej sprzeczności rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2010 r. oraz zawartego w postanowieniu uzasadnienia. Należy w tym miejscu wskazać, że Dyrektor Izby Celnej sam uznał, iż wpisanie § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w polu 50 tytułu wykonawczego [...] było błędne, gdyż podstawę do odstąpienia od obowiązku doręczenia upomnienia przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnych, które zobowiązany ma sam obliczyć zawiera § 13 pkt 2 w/w rozporządzenia. Rozstrzygnięcie reformacyjne zawarte w zaskarżonym postanowieniu było z kolei wyrazem powyższej konstatacji. Należy oddać skarżącej, że sformułowanie użyte w rozstrzygnięciu postanowienia z dnia 29 kwietnia 2010 r. (które w istocie odnosiło się do zarzutów dotyczących wszystkich trzech tytułów wykonawczych) mogłoby być bardziej precyzyjne i transparentne. Jednakże całościowa ocena przedmiotowego postanowienia dokonana na tle rozstrzygnięcia i uzasadnienia postanowienia przemawia za uznaniem, iż nie było to uchybienie powodujące – tak jak tego żąda skarżąca - konieczność eliminacji tegoż postanowienia z obrotu prawnego. Wierzyciel dokonał bowiem zasadnie korekty postanowienia I instancyjnego obarczonego wskazanymi uchybieniami. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł mając za podstawę art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.