III SA/Gd 297/17

Dnia 28 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oddala skargę. Z uzasadnień do zaskarżonych decyzji wynika, co następuje: decyzją z dnia 12 kwietnia 2016 r. Prezydent Miasta [...] przyznał E. K. zasiłek w wysokości 604 zł oraz świadczenie niepieniężne w formie składki na ubezpieczenie społeczne. Świadczenia przyznane zostały na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 marca 2021 r. W dniu 7 września 2016 r. pracownik socjalny przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego w związku ze zmianą sytuacji finansowej E. K., która poinformowała Ośrodek o sprzedaży zajmowanego przez nią mieszkania przy ul. [...] w G. i o otrzymaniu w dniu 29 lipca 2016 r., w formie przelewu, kwoty 280 000 zł tytułem zapłaty za ten lokal. E. K. oświadczyła jednocześnie, że całość ww. kwoty w dniu 1 sierpnia 2016 r. przekazała synowi, Ł. K., który kupił (sobie) mieszkanie przy ul. [...] w G. Wnioskodawczyni wyjaśniała, że w dniu 27 września 2016 r. wyprowadzi się z mieszkania przy ul. [...] i zamieszka u syna w mieszkaniu przy ul. [...]. Podczas wywiadu poinformowano E. K., że w związku ze zmianą jej sytuacji dochodowej, decyzja przyznająca zasiłek stały zostanie uchylona. Decyzją z dnia 9 września 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] , działając m.in. na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2016, poz. 930) uchylił wyżej opisaną decyzję z dnia 12 kwietnia 2016 r. dotyczącą zasiłku stałego i składek na ubezpieczenie zdrowotne w części dotyczącej okresu od dnia 1 sierpnia 2016 r. oraz odmówił E. K. od tej daty prawa do uzyskiwania zasiłku stałego. Wnioskiem z dnia 24 października 2016 r. E. K. wystąpiła o przyznanie jej na podstawie art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2016, poz. 930 ze zm.) prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych od dnia 1 września 2016 r. na okres 90 dni. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że jest osobą niepełnosprawną i nie ma pieniędzy żeby się ubezpieczyć. W tym samym dniu tj. 24 października 2016 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w którym potwierdzono okoliczność, że uzyskanie przez E. K. kwoty 280 000 zł tytułem zapłaty za sprzedanie mieszkania stało się powodem odebrania E. K. zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym. Pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie z synem Wnioskodawczyni informując go o obowiązkach alimentacyjnych, jakie ma on względem swej matki. Ł. K. stwierdził jednak, że nie jest w stanie pomagać matce, ponieważ sam jest w trudnej sytuacji finansowej. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 21 listopada 2016 r. nr [...] orzekł, że E. K. nie ma prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu powołane zostały opisane wyżej ustalenia faktyczne dotyczące uzyskanego przez skarżącą dochodu z tytułu sprzedaży mieszkania. Powołując się na przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, organ wskazał, że zamieszkujący na terytorium RP obywatele polscy nieobjęci ubezpieczeniem zdrowotnym mają prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych tylko wtedy, gdy spełniają kryteria dochodowe określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 12 tej ustawy. Organ wskazał, że w wyniku uzyskania przez stronę w lipcu 2016 r . jednorazowego dochodu w kwocie 280 000 zł, od miesiąca lipca 2016 r. daje to kwotę 23 333, 33 zł miesięcznego dochodu, przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe, co wyliczono w oparciu o art. 8 ust. 11 cyt. ustawy. Organ wskazał, że uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku stałego powoduje konieczność zaprzestania opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego [...], po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 listopada 2016 r. orzekającą, że E. K. nie ma prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Organ odwoławczy pokreślił, że wbrew twierdzeniom strony, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Argumenty strony, że z tytułu sprzedaży mieszkania nie uzyskała dochodu, ponieważ całość kwoty w niedługim czasie przekazała synowi, zostały ocenione przez organ jako nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zważywszy na jednoznaczną treść przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących kwestie obliczenia dochodu wnioskodawców oraz beneficjentów świadczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. K. zaskarżyła w całości opisaną wyżej decyzję Kolegium i wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W ocenie skarżącej w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 kpa poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych w postaci stwierdzenia, że dochód skarżącej przekroczył kryterium dochodowe. Organ nie uwzględnił bowiem, że całość środków ze sprzedaży mieszkania została przeznaczona na potrzeby mieszkaniowe skarżącej. W efekcie nie doszło zatem do żadnego faktycznego majątkowego przysporzenia. Strona podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez wadliwe uznanie, że u skarżącej doszło do przekroczenia limitu dochodu uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej w formie świadczeń opieki zdrowotnej i w konsekwencji orzeczenia o braku prawa skarżącej do tego świadczenia. Poprawne zastosowanie ww. przepisu powinno w ocenie skarżącej doprowadzić do ustaleń, że limit nie został przekroczony i skarżącej przysługuje prawo do świadczenia z pomocy społecznej w ww. postaci. W skardze podniesiono ponadto zarzut naruszenia art. 12 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 3 cyt. ustawy poprzez ich wadliwą wykładnię i uznanie, że pojęcie, że podmiot "jest w stanie przezwyciężać trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe" jest tożsame z pojęciem osiągnięcia "dochodu" z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy. W konsekwencji spowodowało to nieuprawnione uznanie przez organ, że sprzedaż mieszkania przez skarżącą automatycznie powoduje konieczność zastosowania w sprawie art. 12 cyt. ustawy. Prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna zaś prowadzić do ustalania, że sprzedaż mieszkania ( i osiągnięcie w ten sposób dochodu) nie spowodowało, aby skarżąca była w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe z art. 12 cyt. ustawy, jako że całość środków otrzymanych ze sprzedaży mieszkania została przeznaczona na potrzeby mieszkaniowe skarżącej poprzez zakup i remont kolejnego mieszkania przy ul. [...] w G. W ocenie strony skarżącej brak było zatem możliwości uznania, że po stronie skarżącej doszło do możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i że posiada ona zasoby majątkowe, o których mowa w art. 12 cyt. ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie tj., że z tytułu sprzedaży mieszkania strona skarżąca uzyskała jednorazowy dochód określony w art. 8 ust. 11 cyt. ustawy, którego wysokość spowodowała przekroczenie przez skarżącą kryterium dochodowego wynoszącego 634 zł. Dochód strony w wysokości 23 333, 33 zł miesięcznie wyliczono prawidłowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 lutego 2017 r. sygn. akt [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 listopada 2016 r. nr [...] gdzie orzeczono, iż E. K. nie ma prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych. Skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej jako osoba nieposiadająca ubezpieczenia zdrowotnego. Przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, stanowią, że świadczenia te przysługują przede wszystkim osobom, które są objęte powszechnym – obowiązkowym jak i dobrowolnym - ubezpieczeniem zdrowotnym (art. 2 ust. 1 cyt. ustawy). W przypadku osób, które takiemu obowiązkowi nie podlegają, możliwość nieodpłatnego korzystania ze świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych ma charakter warunkowy, zależy bowiem od spełnienia przez osobę zainteresowaną ściśle określonych w ustawie przesłanek. Stosowanie do art 2 ust. 2 – 4 cyt. ustawy osobami nieposiadającymi ubezpieczenia zdrowotnego, a pomimo to uprawnionymi do uzyskania bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej, przysługujących w ramach ubezpieczenia zdrowotnego są osoby zamieszkujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które są obywatelami polskimi lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy, spełniające kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Postawę do uzyskania bezpłatnego leczenia przez takie osoby jest otrzymanie przez nie decyzji potwierdzającej to prawo, wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej dla ich miejsca zamieszkania w trybie art. 54 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Zgodnie z art. 54 ust. 3 cyt. ustawy wspomniana decyzja jest wydawana po: 1) przedłożeniu przez osobę ubiegającą się o uzyskanie wspomnianego uprawnienia dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium [...] Polskiej oraz dokumentów potwierdzających: a) posiadanie obywatelstwa polskiego lub b) posiadanie statusu uchodźcy, lub c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; 2) przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego; 3) stwierdzenie spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; 4) stwierdzenie braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (tj. braku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości). Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organów dokonana przez skarżącą sprzedaż mieszkania czasowo wyłączyła zarówno możliwość korzystania przez skarżącą ze świadczeń opieki społecznej, jak i uzyskania przez skarżącą - jako osobę nieubezpieczoną - prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. E. K. stoi zaś na stanowisku, że spełnia kryterium dochodowe. Istotę kierowanych wobec organów zarzutów skarżącej stanowi stwierdzenie, że za postawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia przyjęto błędny stan faktyczny. Zdaniem skarżącej kwota 280 000 zł, którą otrzymała ze sprzedaży mieszkania nie powinna być traktowana jako jej dochód, ponieważ faktycznie sprzedaż mieszkania i towarzyszące tej sprzedaży okoliczności nie spowodowały jakichkolwiek zmian w zakresie sytuacji materialnej skarżącej. Zdaniem E. K. fakt sprzedaży mieszkania nie powinien zatem w żaden sposób wpłynąć na zakres, w jakim skarżąca może korzystać z pomocy społecznej i świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 145 § 1 lit. b i c ustawy - p.p.s.a. skarga wniesiona do Sądu może być uwzględniona, jeżeli Sąd stwierdzi uchybienia dotyczące przeprowadzenia postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie uchybienia tego rodzaju nie wystąpiły. W szczególności poddając analizie całość materiału dowodowego, podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie został on w toku postępowania administracyjnego zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. Na podstawie tego materiału organy dokonały jednocześnie niebudzących ustaleń faktycznych w zakresie dokonanej przez skarżącą w lipcu 2016 r. sprzedaży mieszkania, wysokości uzyskanej z tytułu tej sprzedaży przez skarżącą kwoty, jak i sposobu i czasu wydatkowania przez skarżącą całości ww. kwoty. Z zajętego przez skarżącą stanowiska nie wynika zresztą, aby kwestionowała, że dokonała sprzedaży mieszkania i otrzymała z tego tytułu określoną zapłatę. Zgłoszone zarzuty dotyczą zatem de facto interpretacji przepisów, co do konsekwencji jakie fakt tej sprzedaży spowodował w odniesieniu do prawa skarżącej do korzystania z pomocy społecznej oraz świadczeń opieki zdrowotnej. To zaś, że organy ustaliły dochód skarżącej zgodnie z wszystkimi wiążącymi je regułami wynikającymi z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że nie jest tak, iż skarżąca nie uzyskała z tytułu sprzedaży mieszkania żadnego przysporzenia majątkowego. Niewątpliwie bowiem w dniu 29 lipca 2016 r. kupujący wykonał na rzecz skarżącej przelew w wysokości 280 000 zł i kwota ta zasiliła w pierwszej kolejności konto bankowe skarżącej. Decyzja o dokonaniu darowizny na rzecz syna wynikała z woli skarżącej. Sąd podkreśla, że to, na co przeznaczone zostały środki pochodzące ze sprzedaży mieszkania, w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wbrew przekonaniu skarżącej środki te musiały być uznane za jej dochód, wobec jasnej treści definicji pojęcia "dochodu" zawartej w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z normą wynikającą z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z powyższego sformułowania wynika zatem jednoznacznie, iż wszelkie dochody, które nie zostały wprost przez ustawodawcę wskazane jako nie zaliczane do dochodów, należy traktować jako dochód stanowiący podstawę do ustalenia spełnienia przesłanki kryterium dochodowego. W art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zawarty został katalog zamknięty dochodów, których uzyskanie nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu spełnienia kryterium dochodowego przez ubiegającego się o świadczenie. Katalog ten nie zawiera wyłączenia z dochodu pieniędzy uzyskanych za sprzedaż mieszkania. Organy prawidłowo przyjęły zatem, że środki uzyskane przez skarżącą ze sprzedaży mieszkania są dochodem w rozumieniu art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Ich uzyskanie, o czym zresztą skarżąca przecież sama poinformowała organy, nie mogło zostać pominięte, szczególnie, że z art. 8 ust. 11 cyt. ustawy jasno wynika, w jaki sposób otrzymanie jednorazowej kwoty dochodu wpływa na wyliczenie zdolności strony do pobierania świadczeń z pomocy społecznej, a w konsekwencji także - prawa do nieodpłatanych świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z brzemieniem art. 8 ust. 11 cyt. ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (w przypadku osoby samotnie gospodarującej) kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Biorąc pod uwagę wysokość uzyskanego w lipcu 2016 r. dochodu tj. 280 000 zł. w oparciu o art. 8 ust. 11 cyt. ustawy organy prawidłowo wyliczyły, że miesięczny dochód skarżącej z tego tytułu przez kolejnych 12 miesięcy, a począwszy od lipca 2016 r., wyniósł ok. 23 000 zł. Kwota ta jest w oczywisty sposób wyższa od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej na kwotę 634 zł. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego w tym okresie, wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych od dnia 1 września 2016 r. na okres 90 dni nie mógł zostać uwzględniony. Sąd dostrzega, że skarżąca prawdopodobnie nie zdawała sobie sprawy z tego, że nawet jeśli całość uzyskanej kwoty daruje osobie trzeciej, czyli jej sytuacja finansowa faktycznie nie ulegnie zmianie (nadal żyje ubogo, nie ma dochodów, pomoc syna nie wystarcza na utrzymanie), to sytuacja ta na gruncie przepisów prawa o pomocy społecznej jest traktowana tak, jak każda inna sytuacja uzyskania dochodu. Jak wskazano wyżej, to od wyboru skarżącej zależało, na co przeznaczy dochód uzyskany ze sprzedaży mieszkania. Nie można również powiedzieć, że uzyskane przez skarżącą środki zostały przeznaczone na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Mniejsze mieszkanie, w którym obecnie mieszka skarżąca, zostało zakupione na własność przez jej syna, a skarżącą korzysta z niego jedynie na zasadzie użyczenia. Zwrócić można również uwagę, że cena mieszkań nie była równoważna ("nowe" mieszkanie było dużo tańsze). Pozostawanie przez skarżąca bez wystarczających środków do życia po dokonaniu darowizny, wynika w tym wypadku nie z wydanych przez organy decyzji, lecz raczej z postawy obdarowanego syna, który dysponując otrzymanymi od skarżącej znacznymi środkami, mógł ją wspomóc w takim zakresie, w jakim jego matka tego rzeczywiście potrzebowała. Wysokość wsparcia otrzymanego przez skarżącą od syna nie była jednak okolicznością podlegającą wyjaśnieniu przez organy w niniejszym postępowaniu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. K. na podstawie art. 151 ustawy - p.p.s.a.