III SA/Gd 300/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M.P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2021 r., nr (...) w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i jego zwrotu oddala skargę. Informacją z dnia 10 lipca 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta przyznał M. P. świadczenia wychowawcze w kwotach po 500 zł miesięcznie na J. S. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. oraz P. S. i P. S. na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. Decyzją z dnia 25 września 2020 r. nr [...] Wójt Gminy uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na J. S., przyznane M. P. ww. informacją, począwszy od 20 kwietnia 2020 r. Decyzją z dnia 21 grudnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 11 i 20, art. 7 ust. 3, art. 25, art. 27 ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), dalej jako "ustawa", Wójt Gminy uznał świadczenie wychowawcze wypłacone na J. S. w okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w wysokości 1683 zł za świadczenie nienależnie pobrane, naliczył odsetki na dzień wydania decyzji w wysokości 46,63 zł oraz dalsze odsetki za opóźnienie od dnia 22 grudnia 2020 r. oraz wskazał, że zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami za opóźnienie należy dokonać w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 16 sierpnia 2020 r. M. P. wniosła do Burmistrza Miasta o przekazanie wydanych decyzji wraz z aktami sprawy organowi właściwemu, tj. Wójtowi Gminy, z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania. T. S. złożył do akt sprawy oświadczenie, że jego syn J. S. od 20 kwietnia 2020 r. mieszka z nim i jest na jego wyłącznym utrzymaniu, a ponadto oświadczył, że pobierane przez M. P. świadczenie wychowawcze na syna J. za okres od 20 kwietnia 2020 r. nie były przekazywane na utrzymanie syna. Na podstawie przeprowadzonego w dniu 26 sierpnia 2020 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że J. S. od 20 kwietnia 2020 r. mieszkał z ojcem T. S. w wynajętym lokalu, natomiast od 20 sierpnia 2020 r. przy ul. A. [...] w C. Ustalono również, że świadczenia wychowawcze na syna J. S. za okres od 20 kwietnia 2020 r. nie były przekazywane na jego utrzymanie. Świadczenie wychowawcze powinno być przyznane i wypłacane temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Skoro od 20 kwietnia 2020 r. opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec, pobrane przez matkę na to dziecko świadczenia wychowawcze za okres od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. P. wskazując, że świadczenia zostały wypłacone osobie uprawnionej. Złożyła ona oświadczenie, zgodnie z którym dziecko pozostawało również na jej utrzymaniu, a decyzja została wydana na podstawie oświadczenia ojca, które nie zostało zweryfikowane. Podała, że rodzice dziecka pozostają w konflikcie od lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 stycznia 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i art. 25 ustawy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, wskazując na treść art. 4 ustawy wyjaśniło, że wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Istotne dla uzyskania tego prawa jest ustalenie, czy dziecko uprawnionego, który ubiega się o świadczenie, wspólnie z nim zamieszkuje. Zamieszkiwanie wspólnie oznacza faktyczne, fizyczne przebywanie dziecka u rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji zarówno małoletni J. S. , jak i jego ojciec T. S. oświadczyli, że mieszkają razem od 20 kwietnia 2020 r. T. S. oświadczył także, że M. P. nie przekazywała mu w tym czasie pobieranego na syna J. świadczenia wychowawczego oraz że od 20 kwietnia 2020 r. syn J. jest na jego wyłącznym utrzymaniu. M. P. wskazała natomiast, że małoletni J. S. uczęszcza do szkoły z internatem w G. Podała, że jest w trakcie rozwodu z T. S., niemniej sąd nie wydał jeszcze żadnych rozstrzygnięć co do miejsca zamieszkania trojga dzieci stron, w tym J. S.. Oboje rodzice posiadają pełnię władzy rodzicielskiej i formalnie sprawują opiekę nad dziećmi. Nie zaprzeczyła, że od 20 kwietnia 2020 r. małoletni J. - w związku z zamknięciem szkoły z powodu epidemii Covid-19 - zamieszkiwał z ojcem. W uzasadnieniu odwołania stwierdziła natomiast, że od kwietnia 2020 r. syn J. realizował jedynie "kontakty z ojcem". Wskazała także , że postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy udzielił zabezpieczenia zobowiązując ją na czas trwania procesu rozwodowego do łożenia na syna J. S. alimentów w kwocie 300 zł miesięcznie, płatnych do rąk jego ojca T. S., poczynając od 18 sierpnia 2020 r. Gdyby nie ponosiła kosztów utrzymania syna J. od kwietnia 2020 r., to sąd zasądziłby od niej alimenty od tej daty, a nie od 18 sierpnia 2020 r. Kolegium wskazało, że kwestia miejsca zamieszkania małoletniego J. S. i sprawowania nad nim pieczy rodzicielskiej jest przedmiotem postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy pod sygn. akt [...]. W okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. oboje rodzice mieli pełnię praw rodzicielskich i formalne prawo do sprawowania pieczy nad synem. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednak, że w badanym przedziale czasowym małoletni J. S., który dotychczas uczył się w szkole z internatem w G., w związku z zamknięciem placówek oświatowych i wdrożeniem nauki w trybie online, zamieszkał z ojcem T. S.. To zatem T. S. w tym okresie mieszkał z synem, ponosił koszty jego utrzymania i sprawował bezpośrednią pieczę. W odróżnieniu zatem od M. P., zamieszkującej z pozostałymi dziećmi w innej miejscowości, spełniał zasadniczą przesłankę z art. 4 ust. 1 ustawy w odniesieniu do syna J.. Odwołująca nie kwestionowała przed Kolegium, że pobranego w okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. świadczenia wychowawczego na J. S. nie przekazała jego ojcu. Podnosiła jedynie, że zobowiązanie jej przez Sąd Okręgowy do płacenia alimentów dopiero od 18 sierpnia 2020 r. jest równoznaczne z tym, że od 20 kwietnia 2020 r. ponosiła koszty utrzymania syna i przekazała mu wszystkie związane z tym należności. Kolegium wskazało, że alimenty służą pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania uprawnionego do nich. Zasądzenie alimentów za poprzednie okresy możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy uprawniony wykaże, że posiada jakieś niezaspokojone potrzeby z okresu wcześniejszego. Sąd cywilny nie jest uprawniony do orzekania w kwestii świadczenia wychowawczego, które nie jest traktowane jako dochód zobowiązanego do alimentacji i nie ma wpływu na alimenty. Świadczenie wychowawcze stanowi bowiem pomoc ze strony Państwa dla rodzica, który z dzieckiem mieszka i faktycznie sprawuje nad nim bezpośrednią pieczę. Powołując się na treść art. 26 k.c. Kolegium dodało, że skoro w badanym okresie obojgu rodzicom małoletniego J. przysługiwała pełnia władzy rodzicielskiej, a zamieszkiwał on w domu swego ojca i znajdował się pod jego faktyczną pieczą, bezzasadne jest twierdzenie, że to jego matka spełniała przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego. W tej sytuacji zasadne było uznanie , że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze były nienależnie pobranymi świadczeniami, bowiem były one jej wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji skarżąca została zasadnie zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego M. P. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego: naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) – dalej jako: "k.c.", poprzez jego niezastosowanie oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", nakładających na organ obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności, polegające na pominięciu oświadczeń złożonych przez strony w toku postępowania rozwodowego. Skarżąca podniosła, że formalne ustalenie miejsca pobytu dziecka nastąpiło po okresie pobierania świadczeń, co wynika z akt sprawy rozwodowej. W spornym okresie dziecko przebywało również pod opieką matki, która również łożyła na utrzymanie dziecka. W sytuacji, gdy dziecko pozostaje pod faktyczną opieką obojga rodziców, wniosek o wypłatę świadczenia może złożyć każdy z nich. Dowodem na zamieszkiwanie dziecka nie może być wywiad kuratorski. Z racji sezonu urlopowego pracownik socjalny nikogo nie zastał i trudno powiedzieć, na jakiej podstawie oparł swoje spostrzeżenia. Dziecko przebywało u ojca w okresie wakacji letnich, w tym okresie przebywało również u matki. Formalnie opiekę sprawowali oboje rodzice. Wobec małoletniego sąd opiekuńczy nadal nie wydał rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 26 § 2 k.c. Czasowe przebywanie dziecka z jednym z rodziców wynika z czasowego zamknięcia szkoły, ale nie zmienia jego stałego miejsca pobytu. Rozstrzygnięcie o miejscu zamieszkania musi zapaść na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Małoletni w spornym okresie faktycznie przebywał w trzech miejscach – u rodziców oraz w internacie. Organ odwoławczy powinien ustalić miejsce pobytu syna na podstawie obowiązujących przepisów, a nie opierać się na oświadczeniu jednej ze stron postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie spór dotyczył obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego , przyznanego skarżącej na syna J. S. na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie wraz z odsetkami. Informacja o przyznaniu skarżącej wyżej wskazanego świadczenia wydana została przez Burmistrza Miasta w dniu 10 lipca 2019 r. m.in. na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw. Małoletni J. S. uczył się w szkole z internatem w G. W związku z zamknięciem szkoły z powodu epidemii COVID -19 i wdrożeniem nauki online, zamieszkał z ojcem od dnia 20 kwietnia 2020 r. W tym czasie małoletni J. nie mieszkał z matką. Organy ustaliły tę okoliczność w sposób niewątpliwy na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym miejscu należy stwierdzić, że zarzuty skarżącej, dotyczące niemożliwości oparcia przez organy ustaleń faktycznych na ustaleniach rodzinnego wywiadu środowiskowego są chybione. Możliwość takiego sposobu działania wynika wprost z treści art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z ustaleniem, że małoletni J. S. od dnia 20 kwietnia 2020 r. nie mieszka z matką, prawo skarżącej do świadczenia wychowawczego zostało uchylone decyzją z 25 września 2020 r. Decyzja ta uprawomocniła się w dniu 14 października 2020 r. Kwestionowanymi w niniejszej sprawie decyzjami uznano świadczenie wychowawcze, wypłacone skarżącej na syna J. w okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020r., za świadczenie nienależnie pobrane. Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z treści art. 2 pkt 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu , jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (...). Natomiast celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych ( art. 4 ust. 1 ustawy). Z powyższego należy wywieść wniosek , że świadczenie wychowawcze, stanowiące wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci przysługuje temu z rodziców , z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu, a ponadto jest przez niego wychowywane , co oznacza , że rodzic ten sprawuje nad dzieckiem opiekę i zaspokaja jego potrzeby. Skarżąca twierdziła, że miejscem zamieszkania młodszych dzieci jest jej miejsce zamieszkania jako matki, natomiast miejscem zamieszkania syna J. jest G., bowiem przebywa on tam na stałe - w szkole z internatem. Twierdziła również, że syn J. "realizował kontakty z ojcem a nie pozostawał pod jego opieką", a datą zmiany okoliczności jest dopiero dzień 18 sierpnia 2020 r., kiedy to Sąd Okręgowy postanowieniem w sprawie o sygn. akt [...] udzielił zabezpieczenia na czas trwania sprawy o rozwód , zobowiązując skarżącą do łożenia na syna J. alimentów płatnych do rąk jego ojca, poczynając od dnia wydania postanowienia. Zdaniem skarżącej w ten sposób sąd usankcjonował kwestię utrzymania i opieki nad dzieckiem. Ze stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Z uwagi na toczące się postępowanie rozwodowe rodziców małoletniego J. S., kwestia przyszłego miejsca jego zamieszkania i sprawowania nad nim pieczy rodzicielskiej jest przedmiotem tego postępowania. W omawianym okresie - od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. - oboje rodzice J. S. mieli pełnię praw rodzicielskich i formalne prawo do sprawowania nad nim pieczy. Skoro małoletni w tym czasie mieszkał z ojcem, twierdzenia skarżącej, że miejscem stałego pobytu syna J. jest G., gdzie mieszka on w internacie, jest oczywiście sprzeczne z art. 26 k.c. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Skoro w omawianym okresie obojgu rodzicom małoletniego J. S. przysługiwała wobec syna pełnia władzy rodzicielskiej, a mieszkał on razem z ojcem i znajdował się pod jego faktyczną pieczą, to miejscem zamieszkania małoletniego było miejsce zamieszkania ojca. Organy zatem prawidłowo uznały, że to nie skarżąca, mieszkająca z pozostałymi dziećmi w innej miejscowości , ale T. S. w przedmiotowym okresie mieszkał z synem J. i sprawował nad nim bezpośrednią pieczę. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że skarżąca w istocie nie kwestionowała, że pobranego w okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. świadczenia wychowawczego na syna J. nie przekazała jego ojcu. Twierdziła natomiast, że fakt ustalenia przez Sąd Okręgowy początkowej daty płatności przez nią alimentów - 18 sierpnia 2020 r. - świadczy o tym, że od dnia 20 kwietnia 2020 r. ponosiła koszty utrzymania syna i przekazała wszystkie związane z tym należności. Zgodzić się należy co do zasady z Kolegium Odwoławczym, że wydanie tego rodzaju rozstrzygnięcia dotyczącego alimentów przez sąd nie może potwierdzać powyższego twierdzenia skarżącej. Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych normuje art. 753 ustawy kodeks postępowania cywilnego i jest to tymczasowe rozstrzygnięcie sądu na czas trwania konkretnego postępowania. Sąd udziela go na wniosek zainteresowanej osoby w formie postanowienia. Nie jest zatem możliwe przyjęcie, że udzielenie takiego zabezpieczenia dowodzi poniesienia przez osobę, zobowiązaną zabezpieczeniem do płatności alimentów na przyszłość , kosztów utrzymania dziecka i uiszczenia innych należności przed dniem wydania zabezpieczenia przez sąd. W tej sytuacji skarżąca nie wykazała skutecznie, że ponosiła koszty utrzymania małoletniego syna J. od czasu jego zamieszkania z ojcem, tj. od dnia 20 kwietnia 2020 r. oraz że uiściła inne należności. Zasadnie w tej sytuacji uznały, że matka małoletniego J. S. - skarżąca M. P. nie spełniała w omawianym okresie przesłanek dających prawo do świadczenia wychowawczego na syna J., spełniał je natomiast jego ojciec. Zaznaczyć należy, że świadczenie wychowawcze stanowi pomoc państwa dla rodzica, który mieszka z dzieckiem i dziecko to pozostaje na jego utrzymaniu. Świadczenie to powinno być przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z tym właśnie dzieckiem, na które zostało przyznane. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. W tej sytuacji zasadnie organy oparły swe rozstrzygnięcia na treści art. 25 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że przesłanki tych przepisów zostały spełnione. Swoje stanowisko logicznie i przekonująco uzasadniły, nie naruszając przepisów postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi kwestionujących sposób działania organu, polegający na oparciu ustaleń i - w konsekwencji - rozstrzygnięcia na stanowisku tylko jednego z rodziców małoletniego zauważyć należy, że organ ustalił stan faktyczny sprawy w oparciu o zebrany i oceniony materiał dowodowy. Powody, dla których nie uczynił tego w oparciu o oświadczenia i twierdzenia skarżącej wyjaśnił w wydanej przez siebie decyzji uzasadniając, z jakich przyczyn nie przychylił się do jej stanowiska. Z kolei zarzut, że organ pominął oświadczenia złożone przez strony w toku postępowania rozwodowego jest chybiony, bowiem oświadczenia te – o ile były składane – nie były składane w postępowaniu administracyjnym , a sądowym, zaś posiedzenia w sprawach o rozwód, zgodnie z art. 427 k.p.c., odbywają się co do zasady przy drzwiach zamkniętych. W skardze nie wyjaśniono zresztą, jakie oświadczenia stron organ miałyby pominąć. Zarzut naruszenia art. 24 k.c. jest niezrozumiały, bowiem przepis ten dotyczy ochrony dóbr osobistych. Jeśli skarżącej chodziło w istocie o art. 26 k.c. , Sąd do trafności tego zarzutu odniósł się powyżej. W ocenie Sądu zakwestionowana skargą decyzje nie naruszają prawa. Organy prawidłowo uznały, że pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze w okresie od 20 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r., były świadczeniami nienależnie pobranymi , które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami, zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Mając na uwadze powyższe Sąd, uznając zarzuty skargi za bezzasadne i nie stwierdzając naruszenia przepisów postępowania i naruszenia prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.