III SA/Gd 308/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 11 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adw. J. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. A. S. (dalej jako: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 17 stycznia 2014 r. nr [...], którą odmówiono przyznania pomocy społecznej w postaci bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, obuwia, drukarki, opału, biletu miesięcznego na dojazd na zabiegi rehabilitacyjne do G., opłaty mieszkaniowe oraz uregulowanie zadłużenia na koncie osobistym w banku [...] S.A. Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały podjęte w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 19 grudnia 2013 r. skarżąca przedłożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej (dalej również - jako MOPS lub Ośrodek Pomocy) pismo wraz z kserokopiami recept na leki, których koszt jak wskazała ma wynieść około 150 zł. Poinformowała, że zaprzestanie zażywania tych leków na chorobę Parkinsona może mieć skutek śmiertelny. Ponadto zwróciła się o udzielenie pomocy na opał, ponieważ przyznana kwota 500 zł nie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb. Pismami z dnia 19 grudnia 2013 r. strona zwróciła się o udzielenie pomocy finansowej na zakup biletu miesięcznego od dnia 20 grudnia 2013 r. na zajęcia rehabilitacyjne, które odbywają się w G., w tym w dniach 3 - 17 stycznia 2014 r. oraz wniosła o opłacenie zadłużenia w banku [...] S.A., którego nie jest w stanie uregulować, a które związane było z wydatkami głównie na żywność, środki czystości oraz niezbędne artykuły, w tym obuwie zimowe za kwotę 249,99 zł, załączając jednocześnie rachunki. Wyjaśniła także, że w dniu 16 grudnia 2013 r. otrzymała kwotę 569 zł tytułem zasiłku, z czego 250 zł przeznaczyła na opłaty mieszkaniowe. W dniu 30 grudnia 2013 r. została przeprowadzona aktualizacja rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ma troje dorosłych dzieci, zajmuje jeden pokój na piętrze domu, który jest własnością byłego męża. Parter domu zajmuje syn [...] wraz z żoną i trójką dzieci. Strona ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, choruje na Parkinsona, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie pracuje. Miesięczny dochód strony to 529 zł z tytułu zasiłku stałego. Ponadto w dniu 30 grudnia 2013 r. strona złożyła oświadczenie, z którego wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i oprócz zasiłku stałego nie posiada innego źródła dochodu. Z uwagi na chorobę, której nabawiła się pracując w warunkach szczególnie szkodliwych, dzieci strony pomagają jej w zaspokojeniu potrzeb związanych z zakupem środków firmy F., które odtruwają organizm z toksyn i wzmacniają go. Miesięczny koszty zakupu tych środków to około 1 000 zł. Z Caritasu otrzymała paczkę na święta o wartości około 40 zł. Wyjaśniła również, iż w [...] nie ma możliwości odbywania rehabilitacji, dlatego dojeżdża do G. Zaś drukarkę kupiła z powodu trudności w pisaniu. Strona podała, że oczekuje pomocy w formie zasiłku okresowego w wysokości zabezpieczającej jej podstawowe potrzeby, czyli około 1 000 zł, zasiłku celowego i celowego specjalnego w związku z zaistniałą sytuacją. Burmistrz [...] decyzją z dnia 17 stycznia 2014 r., nr [...], odmówił przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego z przeznaczeniem na zakup leków, żywności, obuwia, drukarki, opału, biletu miesięcznego na dojazdy na zabiegi rehabilitacyjne do G., opłaty mieszkaniowe oraz uregulowanie zadłużenia na koncie osobistym. Decyzja została wydana na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że dochód wnioskodawczyni nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, dlatego też decyzją z dnia 17 stycznia 2014 r., nr [...] przyznano jej zasiłek celowy w kwocie 200 zł w miesiącu styczniu 2014 r. oraz w kwocie 200 zł w miesiącu marcu 2014 r. z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym organ wyjaśnił, że w roku 2013 strona otrzymała pomoc w postaci: zasiłku celowego w kwocie 700 zł w październiku 2013 r. (w tym 500 zł na zakup opału i 200 zł na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych); jednego gorącego posiłku dziennie wydawanego przez stołówkę MOPS w okresie od 18 października 2013 r. do 20 listopada 2013 r. - bezpłatnie, zgodnie z programem wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"; zasiłek stały w wysokości 386,70 zł za okres od 1 - 31 października 2013 r.; zasiłek stały w wysokości 529 zł miesięcznie począwszy od 1 listopada 2013 r.; zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie od listopada do grudnia 2013 r. Organ zaznaczył, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, natomiast MOPS w [...] dysponuje ograniczoną ilością środków finansowych. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona wyjaśniając, że wymieniona w decyzji pomoc nie wystarczyła na zaspokojenie niezbędnych i podstawowych potrzeb, co spowodowało złożenie prośby o pomoc i potwierdzenie tego w wywiadzie środowiskowym. Strona podała, że wyliczenie udzielonej już jej pomocy nie jest żadnym uzasadnieniem odmowy udzielenia dalszej pomocy, a brak zabezpieczenia odpowiednich środków wskazuje na niedopełnienie obowiązków przez odpowiedzialne osoby i jest niedopuszczalny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lutego 2015 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust.1 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako zgodną z prawem. W uzasadnieniu organ odwoławczy dokonał szczegółowych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym w oparciu aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 30 grudnia 2013 r. Ponadto, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przywołując ww. pisma strony wraz z zgłoszonymi w nich oraz podczas wywiadu, żądaniami w zakresie oczekiwanej pomocy. Podniósł, że stronie została przyzna w dniu 17 stycznia 2014 r. pomoc w postaci zasiłków celowych w kwocie 200 zł w miesiącu styczniu 2014 r. i w kwocie 200 zł w miesiącu lutym 2014 r. oraz zasiłku okresowego. Wobec nie przekroczenia kryterium dochodowego organ nie mógł przyznać wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona wyraziła swoje niezadowolenie nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów i zarzucając im jednocześnie przewlekłość postępowania oraz wydanie rozstrzygnięcia w sposób rażąco niesprawiedliwy i arbitralny. Ponadto podniosła, że przedmiotem jej odwołania było ustalenie rzeczywiście przysługującej jej pomocy w świetle ustawy, a nie w świetle środków jakie posiada MOPS w [...]. W jej ocenie, organ odwoławczy z góry założył, że kwestionowana decyzja ma zostać utrzymana w mocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego aktu. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle tych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 17 stycznia 2014 r., która odmówiła stronie przyznanie pomocy społecznej w postaci bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), określanej w dalszej części uzasadnienia jako - "ustawa" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), określanego w dalszej części uzasadnienia jako - "rozporządzenie". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 3 i 4 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Analiza powyższej regulacji prowadzi do wniosku, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast zgodnie z art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Tak więc, zasiłek celowy stosownie do dyspozycji art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany, w przypadku gdy dochód osiągany przez wnioskodawcę nie przekracza tzw. kryterium dochodowego (o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej), zaś w przypadku jego przekroczenia, istnieje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 ustawy) lub podlegającego zwrotowi zasiłku celowego, zasiłku okresowego, pomocy rzeczowej (art. 41 pkt 2 ustawy). W przypadku zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego, zapadłe decyzje mają charakter uznaniowy. Ustawodawca użył w ww. przepisach ustawy słowa "może". Innymi słowy, decyzje podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. W konsekwencji może również przyznać świadczenie w innym rozmiarze lub, co również ważne, odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne pozostawały poza sporem. Jak wynika z dokonanych ustaleń m.in. w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony w dniu 30 grudnia 2013 r. strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ma troje dorosłych dzieci, zajmuje jeden pokój na piętrze domu, który jest własnością byłego męża. Parter domu zajmuje syn [...] z żoną i trójką dzieci. Strona ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, choruje na Parkinsona, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie pracuje. Orzeczeniem z dnia 2 marca 2011 r. strona (ur. w 1958 r.) została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że miesięczny dochód strony to 529 zł z tytułu zasiłku stałego. Bezspornym było w sprawie, że skarżąca spełniała kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Od dnia 1 października 2012 r. kryterium dochodowe wynosi - 542 zł. W przywołanych powyżej pismach złożonych w grudniu 2013 r. skarżąca wskazała na swoje potrzeby i na zakres oczekiwanej pomocy. Nie budzi wątpliwości, że w złożonym w dniu 30 grudnia 2013 r. oświadczeniu strona jednoznacznie określiła, że w związku z tym domaga się przyznania pomocy w postaci: zasiłku okresowego, zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Tym samym organy zostały związane żądaniem strony i zobligowane do jego rozpoznania. Jak wynika też z akt sprawy w wyniku rozpatrzenia wniosków strony, Burmistrz [...] wydał w dniu 17 stycznia 2014 r. - decyzję nr [...], którą przyznał skarżącej zasiłek celowy w kwocie 200 zł w miesiącu styczniu 2014 r. oraz w kwocie 200 zł w miesiącu marcu 2014 r. z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych; decyzję nr [...], którą przyznał zasiłek okresowy oraz decyzję nr [...], będącą przedmiotem niniejszego postępowania (okoliczności poza sporem). Jest oczywiste, że w okolicznościach niniejszej sprawy, nie przekroczenie przez stronę ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, nie pozwalało organom na przyznanie wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, co też zostało prawidłowo wyjaśnione w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji i znajduje podstawy w przywołanych przepisach ustawy. Bezsporne natomiast było, że skarżąca spełniała ustawowe kryterium dochodowe i była uprawniona do ubiegania się o inny rodzaj pomocy, w tym w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego. Taka też pomoc w postaci przedmiotowych zasiłków została ww. decyzjami skarżącej przyznana. Nie było kwestionowane, że A. S. jest objęta systematyczną pomocą społeczną, co znajduje potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach administracyjnych, jak wynika również wprost z treści ww. pism. Jednak w ocenie skarżącej pomoc ta jest niewystarczająca. Skarżąca regularnie zgłasza organowi pomocy swoje potrzeby i oczekuje ich uwzględnienia. Trzeba zaznaczyć, że również w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji szczegółowo przedstawił rodzaje i wysokość świadczeń otrzymanych przez skarżącą w roku 2013 z pomocy społecznej (przywołane zostały one na początku niniejszego uzasadnienia). Organ zaznaczył także, że obecnie z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych i dużą liczbę osób potrzebujących, pomoc społeczna w pierwszej kolejności udzielana jest osobom i rodzinom, których potrzeby bytowe nie są w ogóle zaspokojone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji pierwszo-instancyjnej, co zresztą wykazało w uzasadnieniu swojej decyzji, w sposób wyczerpujący przedstawiając swoje stanowisko oraz stan faktyczny sprawy. W konsekwencji poczynionych rozważań, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzającą nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organy zebrały wystarczający materiał dowodowy dla rozstrzygnięcia istoty sprawy i dokonały prawidłowej jego oceny. Należy dodać, że pomoc społeczna ma na celu przede wszystkim wsparcie podopiecznych, a nie zaspokajanie wszystkich zgłaszanych przez nich potrzeb. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy. .