III SA/Gd 309/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 11 lutego 2015 r. nr [..] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adw. J. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. A. S. (dalej jako: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 17 stycznia 2014 r., nr [...], która przyznała stronie zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie od stycznia do kwietnia 2014 r. Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały podjęte w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 19 grudnia 2013 r. skarżąca przedłożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P. (dalej również - jako MOPS lub Ośrodek Pomocy) pismo wraz z kserokopiami recept na leki, których koszt jak wskazała ma wynieść około 150 zł. Poinformowała, że zaprzestanie zażywania tych leków na chorobę Parkinsona może mieć skutek śmiertelny. Ponadto zwróciła się o udzielenie pomocy na opał, ponieważ przyznana kwota 500 zł nie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb. Pismami z dnia 19 grudnia 2013 r. strona zwróciła się o udzielenie pomocy finansowej na zakup biletu miesięcznego od dnia 20 grudnia 2013 r. na zajęcia rehabilitacyjne, które odbywają się w G., w tym w dniach 3 - 17 stycznia 2014 r. oraz wniosła o opłacenie zadłużenia w banku [...] S.A., którego nie jest w stanie uregulować, a które związane było z wydatkami głównie na żywność, środki czystości oraz niezbędne artykuły, w tym obuwie zimowe za kwotę 249,99 zł, załączając jednocześnie rachunki. Wyjaśniła także, że w dniu 16 grudnia 2013 r. otrzymała kwotę 569 zł tytułem zasiłku, z czego 250 zł przeznaczyła na opłaty mieszkaniowe. W dniu 30 grudnia 2013 r. została przeprowadzona aktualizacja rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika że strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ma troje dorosłych dzieci, zajmuje jeden pokój na piętrze domu, który jest własnością byłego męża. Parter domu zajmuje syn [...] wraz z żoną i trójką dzieci. Strona ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, choruje na Parkinsona, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie pracuje. Miesięczny dochód strony to 529 zł z tytułu zasiłku stałego. Ponadto w dniu 30 grudnia 2013 r. strona złożyła oświadczenie, z którego wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i oprócz zasiłku stałego nie posiada innego źródła dochodu. Z uwagi na chorobę, której nabawiła się pracując w warunkach szczególnie szkodliwych, dzieci strony pomagają jej w zaspokojeniu potrzeb związanych z zakupem środków firmy [...], które odtruwają organizm z toksyn i wzmacniają go. Miesięczny koszty zakupu tych środków to około 1 000 zł. Zakupiła kozaki w kwocie 250 zł. Z Caritasu otrzymała paczkę na święta o wartości około 40 zł. Wyjaśniła również, że w [...] nie ma nadal możliwości odbywania rehabilitacji, dlatego dojeżdża do G. Zaś drukarkę kupiła z powodu trudności w pisaniu. Strona podała, że oczekuje pomocy w formie zasiłku okresowego w wysokości zabezpieczającej jej podstawowe potrzeby, czyli około 1 000 zł, zasiłku celowego i celowego specjalnego w związku z zaistniałą sytuacją. Burmistrz [...] decyzją z dnia 17 stycznia 2014 r., nr [...] przyznał stronie zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie od stycznia do kwietnia 2014 r. Decyzja została wydana na podstawie art. 8 ust. 1 oraz ust. 3-13, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1-5 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ przyjął, że strona kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego w miesiącach od stycznia do kwietnia 2014 r. Organ oparł się m.in. na przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym z dnia 30 grudnia 2013 r. oraz oświadczeniu strony z tej samej daty. Ustalił, że strona prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe osiągnęła dochód miesięczny w wysokości 529 zł. Wyjaśnił, że wysokość przyznanego zasiłku okresowego w ramach posiadanych środków własnych gminy stanowi 50 % różnicy między kryterium dla osoby samotnie gospodarującej, a faktycznym dochodem i zgodnie z art. 38 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wysokość zasiłku okresowego nie może być niższa 20 zł [(542 zł - 529 zł) x 50 % = 6,50 zł]. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona podnosząc, że podstawą do udzielenia pomocy społecznej w jej przypadku jest ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałe i ciężkie choroby, w tym także zdarzenie losowe do którego doszło w dniu 7 stycznia 2014 r. Strona podkreśliła, że w aktach sprawy znajdują się niezbędne informacje związane z leczeniem jej chorób środkami firmy [...], które zakupiła w ramach otrzymanej pomocy finansowej i udokumentowała fakturą. Środki te okazały się skuteczne, przyniosły poprawę w stanie zdrowia. Wyjaśniła, że domaga się udzielona pomocy w tym zakresie w maksymalnej wysokości. Podała także, że w dniu 7 stycznia 2014 r. doszło do zdarzenia losowego, została ona ofiarą kradzieży, spowodowało to straty materialne na około 800 zł i poważny uszczerbek na zdrowiu. W tej sytuacji potrzebne jest zwiększenie nakładów na te środki, które są niezbędne w leczeniu oraz turnus rehabilitacyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lutego 2015 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako zgodną z prawem. W uzasadnieniu organ odwoławczy dokonał szczegółowych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym w oparciu aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 30 grudnia 2013 r. Ponadto, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przywołując ww. pisma strony wraz z zgłoszonymi w nich oraz podczas wywiadu żądaniami w zakresie oczekiwanej pomocy. Podniósł, że stronie została przyznany w okresie wcześniejszym listopad - grudzień 2013 r. zasiłek okresowy w tej samej wysokości . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona wyraziła swoje niezadowolenie nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów, zarzucając im jednocześnie przewlekłość postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w sposób rażąco niesprawiedliwy i arbitralny. Ponadto podniosła, że przedmiotem jej odwołania było ustalenie rzeczywiście przysługującej jej pomocy w świetle ustawy o pomocy społecznej w związku z jej sytuacją. Zaznaczyła, że wniosła dwa wnioski w dniu 20 grudnia 2013 r. przedstawiając konkretne potrzeby i oczekiwaną kwotę pomocy. W jej ocenie, organ odwoławczy z góry założył, że kwestionowana decyzja ma zostać utrzymana w mocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego aktu. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle tych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 17 stycznia 2014 r. którą został przyznany zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. W niniejszej sprawie skarżąca nie zgadza się z wysokością przyznanego zasiłku okresowego, która w jej ocenie - jest zbyt niska. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), określanej w dalszej części uzasadnienia jako - "ustawa" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), określanego w dalszej części uzasadnienia jako - "rozporządzenie". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 3 i 4 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Analiza powyższej regulacji prowadzi do wniosku, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy wynika natomiast, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku okresowego nie może być nadto niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy). Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3 (art. 38 ust. 6 ustawy). Z przytoczonej regulacji wynika, że wysokość zasiłku okresowego została określona przez ustawodawcę w wysokości minimalnej (art. 38 ust. 4) i maksymalnej (art. 38 ust. 2 pkt 1), co oznacza, że organ przyznający zasiłek - o ile stwierdzi, że wnioskodawca spełnia kryterium wskazane w art. 38 ust. 1 ustawy - działa w granicach uznania administracyjnego. Przy czym uznaniowość dotyczy dwóch elementów rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenia kwoty zasiłku okresowego, jak i długości okresu zasiłkowego (art. 38 ust. 5 ustawy). Innymi słowy, decyzja w tym zakresie podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jednak organ nie może stronie przyznać świadczenia w niższej kwocie, a także wyższej niż to zostało określone w ustawie. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne pozostawały poza sporem. Jak wynika z dokonanych ustaleń m.in. w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony w dniu 30 grudnia 2013 r. strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ma troje dorosłych dzieci, zajmuje jeden pokój na piętrze domu, który jest własnością byłego męża. Parter domu zajmuje syn T. z żoną i trójką dzieci. Strona ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, choruje na Parkinsona, jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie pracuje. Orzeczeniem z dnia 2 marca 2011 r. strona (ur. w 1958 r.) została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że miesięczny dochód strony to 529 zł z tytułu zasiłku stałego. Bezspornym było w sprawie, że skarżąca spełniała kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Od dnia 1 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi - 542 zł. Różnica między kryterium dochodowym a dochodem strony wyniosła 13 zł (542 zł - 529 zł), z czego 50% to kwota 6,50 zł, odpowiadająca 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy). Organy dokonały prawidłowego wyliczenia, a następnie określiły minimalną wysokość kwoty zasiłku okresowego, zgodnie bowiem z art. 38 ust. 4 ustawy, kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. W okolicznościach niniejszej sprawy organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek okresowy w wysokości 20 zł miesięcznie w okres czterech miesięcy od stycznia do kwietnia 2014 r. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Te wymogi, w ocenie Sądu zostały przez organy orzekające w niniejszej sprawie spełnione. Organy wypełniły obowiązek wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy i ich rozważenia, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przyznając świadczenie pieniężne uzasadnił swoje stanowisko, wskazując na przesłanki, którymi się kierował przy przyznawaniu świadczenia. Organ oparł się m.in. na aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 30 grudnia 2013 r. i oświadczeniu strony z tej samej daty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji pierwszo-instancyjnej przyznającej świadczenie, co zresztą wykazało w uzasadnieniu swojej decyzji, w sposób wyczerpujący przedstawiając swoje stanowisko oraz stan faktyczny sprawy. Rację ma skarżąca, że organ pierwszej instancji przywołał tylko wniosek z dnia 20 grudnia 2013 r. Jednak organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę w obszernym uzasadnieniu przywołał wszystkie wnioski strony i żądania w nich zawarte. Oceniając kwotę przyznanej pomocy kwestionowanej przez skarżącą, organ odwoławczy zaznaczył, że wysokość świadczenia została przyznana w granicach określonych przez ustawę. Ponadto, Kolegium Samorządowe podkreśliło, w odniesieniu do zarzutów odwołania, że jest świadome istnienia większych potrzeb wnioskodawczyni, to jednak decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa regulującymi tryb i zasady przyznawania zasiłków okresowych. Pomoc społeczna ma na celu przede wszystkim wsparcie podopiecznych, a nie zaspokajanie wszystkich zgłaszanych przez nich potrzeb. Rozpatrując wniosek i ustalając wysokość świadczenia uwzględnić należy nie tylko interes strony wnioskującej, ale interesy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oraz własne środki finansowe. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi do jej przyznania nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych. Nie było kwestionowane, że A. S. jest objęta systematyczną pomocą społeczną, co znajduje również potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach administracyjnych. Jednak w ocenie skarżącej pomoc ta jest niewystarczająca. Skarżąca regularnie zgłasza organowi pomocy swoje potrzeby i oczekuje ich uwzględnienia. We wcześniejszym okresie, stronie został przyznany zasiłek okresowy na miesiąc listopad i grudzień 2013 r. decyzją Burmistrza [...] z dnia 18 listopada 2013 r., nr [...] w tej samej wysokości. Ponadto, jak wynika z akt administracyjnych Burmistrz [...] wydał w dniu 17 stycznia 2014 r. (a więc w tej samym dniu, w którym wydał kwestionowane rozstrzygnięcie) decyzję nr [...], którą przyznał skarżącej zasiłek celowy w kwocie 200 zł w miesiącu styczniu 2014 r. oraz w kwocie 200 zł w miesiącu marcu 2014 r. z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wynika też z pisma z dnia 3 lutego 2015 r. MOPS-u z P. w roku 2014 średnia kwota zasiłku celowego na jedną rodzinę (w tym rodziny wielodzietne) wyniosła 592,66 zł, zaś w przypadku strony skarżącej była to kwota 808 zł. Ponadto w piśmie z dnia 24 lutego 2014 r. organ przedstawił jakimi środkami dysponował w 2013 r. oraz środki zabezpieczone na realizację zadań w 2014 r., jak i wysokość zrealizowanej już pomocy (vide: pisma z dnia 3 lutego 2015 r. i z dnia 24 lutego 2014 r. w aktach organu odwoławczego). W konsekwencji poczynionych rozważań, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzającą nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organy zebrały wystarczający materiał dowodowy dla rozstrzygnięcia istoty sprawy i dokonały prawidłowej jego oceny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.