III SA/Gd 310/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie NSA Anna Orłowska (spr.), WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 9 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Zakładu Karnego nr [...] z dnia 26 lutego 2009 r. , 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej [...] decyzją z dnia 9 kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 26 lutego 2009r., którą, powołując się na art. 89 ust.1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej ( Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz.1761 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831),odmówiono J. R., funkcjonariuszowi służby więziennej, równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, co następuje: J. R. w dniu 13 lutego 2009 r. wystąpił do organu I instancji o przyznanie równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Organ I instancji ustalił, że w dniu 18 lipca 2004 roku nastąpiło otwarcie spadku po zmarłej K. R., matce wnioskodawcy. W skład spadku wchodzi prawo do lokalu mieszkalnego nr 3 położonego w miejscowości [...] przy ul. [...]. Organ I instancji uznał zatem, że w świetle obowiązujących przepisów wnioskujący jest współwłaścicielem lokalu i - odmówił J. R. prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. W odwołaniu zainteresowany podnosił, powołując się na treść pisma Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, że nie posiada on lokalu mieszkalnego, gdyż wymieniane w piśmie przypadki nie obejmują masy spadkowej. Następnie organ II instancji wskazał, że podziela pogląd organu I instancji, iż odwołujący się stał się współwłaścicielem lokalu mieszkalnego w wyniku dziedziczenia, a to z kolei powoduje, że J. R. nie spełnia warunku określonego w art. 89 ustawy o Służbie Więziennej do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. R. podał, że to nie organ administracji, a sąd cywilny stwierdza nabycie spadku. Skarżący uważa, że decyzje odmowne podjęte w jego sprawie są wadliwe, nie wzięto bowiem pod uwagę art. 85 ustawy o Służbie Więziennej, który przewiduje, że jednostkowa norma powierzchni mieszkalnej przysługująca funkcjonariuszowi Służby Więziennej wynosi od 7 do 10 m kw. Część mieszkania, którą skarżący mógłby ewentualnie odziedziczyć to maksymalnie 5,25 m kw. Do tej pory skarżący nie był zameldowany i nie zamieszkiwał z żoną pod wspólnym adresem, gdyż uniemożliwia to ilość osób zameldowanych i korzystających z lokalu przy ul. [...] w [...]. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie podano, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, nie ma wątpliwości, że nabycie w wyniku śmierci spadkodawcy prawa do masy spadkowej, w skład której wchodzi prawo do lokalu mieszkalnego, skutkuje nabyciem praw, w ułamkowej części, do tego lokalu. W takiej sytuacji, zdaniem organu, skarżący, poprzez nabycie prawa do współwłasności nieruchomości – lokalu mieszkalnego w wyniku spadku, nie spełnia warunku określonego w art. 89 ustawy o Służbie Więziennej do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając w granicach sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi praz powołaną podstawą prawną. Przepis art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz.1761 ze zm.), określający prawo funkcjonariusza służby stałej do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania umieszczony został w rozdziale 6 ustawy, zatytułowanym: "Mieszkania funkcjonariuszy". Zatem wykładni tego przepisu należy dokonywać w kontekście uregulowań zawartych w rozdziale, dotyczącym prawa do lokalu mieszkalnego. Ustawa o Służbie Więziennej, co do zasady w art. 85 ust. 1 stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Z określonym w taki sposób prawem do lokalu mieszkalnego wiążą się przewidziane w dalszych przepisach uprawnienia związane z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, a mianowicie: przydział lokalu mieszkalnego (art. 85,87), prawo do równoważnika pieniężnego za remont (art. 88), prawo do równoważnika pieniężnego za brak lokalu ( art.89), prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość (art. 90 ust. 1). Powyższe uprawnienia funkcjonariusza Służby Więziennej należy interpretować przy uwzględnieniu treści art. 91 ustawy o Służbie Więziennej. W myśl tego przepisu lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi: 1) zajmującemu, w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej, umowy najmu lub spółdzielczego prawa do lokalu, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lub dom; 2) który jest właścicielem lub współwłaścicielem, w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej; 3) którego małżonek spełnia warunki określone w pkt 1 lub 2; 4) w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Zatem funkcjonariuszowi nie przysługuje prawo do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji w sytuacji, kiedy ma on zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w sposób określony cytowanym wyżej przepisem. W konsekwencji funkcjonariuszowi służby więziennej, posiadającemu zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w sposób określony w art. 91 ust. 1 ustawy, nie przysługuje również równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 ustawy. Przedmiotowy równoważnik przysługuje bowiem funkcjonariuszowi służby więziennej, spełniającemu ustawowe warunki do uzyskania prawa do lokalu. Z treści art. 89 ust. 1 ustawy wynika, że funkcjonariusz służby więziennej ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, jeżeli posiada w miejscowości w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Zatem zgodnie z niniejszymi przepisami uznaje się, iż funkcjonariusz służby więziennej posiada lokal mieszkalny, jeżeli posiadany przez niego lub jego małżonka lokal odpowiada co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. W sytuacji, kiedy posiadany przez funkcjonariusza lub jego małżonka lokal nie spełnia norm przysługującej funkcjonariuszowi powierzchni mieszkalnej na gruncie ustawy o Służbie Więziennej uważa się, iż nie posiada on lokalu mieszkalnego. W konsekwencji należy uznać, iż tak jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 1999 r., I SA 866/98 (Lex nr 48581) w odniesieniu do funkcjonariusza Policji, a należy dodać, że unormowania ustaw dotyczących obu służb są – w kwestiach mieszkaniowych - zbieżne, "Policjant nie posiada lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 92 ust. 1 ustawy z 1990 r. o Policji, jeżeli posiadany przez niego lub jego małżonka lokal nie odpowiada co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej." Powyższa wykładnia obowiązuje również w procesie stosowania przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. Nr 187, poz. 1831). W konsekwencji należy uznać, że funkcjonariusz Służby Więziennej posiada lokal mieszkalny jeżeli powierzchnia mieszkalna tego lokalu odpowiada co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej (art. 85 ust. 1-3 ustawy). Wobec tego tylko zrzeczenie się lub utrata prawa do lokalu, którego powierzchnia mieszkalna odpowiadała co najmniej przysługującej funkcjonariuszowi powierzchni mieszkalnej skutkuje tym, że funkcjonariuszowi Służby Więziennej nie przyznaje się równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji nie ustaliły stanu faktycznego sprawy i dokonały nieprawidłowej wykładni art. 85 i 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, co miało wpływ na wynik sprawy. Organy uznały bowiem, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc dla ustalenia uprawnień skarżącego, jest kwestia czy posiada on lokal mieszkalny, którego powierzchnia mieszkalna odpowiada co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. W ogóle w sprawie brak ustaleń poczynionych przez organy odnośnie powierzchni mieszkalnej lokalu przy ulicy [...] i zamieszkujących tam osób, brak informacji, czy [...] jest miejscowością pobliską w znaczeniu ustawy, brak jakichkolwiek danych na temat lokalu małżonki skarżącego. Należy również dodać, że teoretycznie słuszne poglądy na temat momentu otwarcia spadku i przejścia praw i obowiązków zmarłego na jego spadkobierców nie zostały rozważone na tle konkretnych okoliczności faktycznych sprawy J. R., który podnosi, że kwestie spadkowe po Jego Matce nie zostały rozstrzygnięte, a z uwagi na liczbę spadkobierców mógłby ewentualnie odziedziczyć maksymalnie 5,25 m kw. mieszkania. Organy rozpatrując ponownie sprawę zobligowane będą uwzględnić przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa i dokonać zgodnie z nią oceny prawa skarżącego do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Przy rozpatrywaniu ponownie sprawy należy również, przy ocenie jej stanu faktycznego i prawnego, brać pod uwagę wykładnię prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 875/05, LEX nr 236565 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż w art. 85 ust. 1 ustawa o Służbie Więziennej wprowadziła zasadę, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Ustawodawca wskazał, że realizacja tej zasady może nastąpić dwutorowo, a mianowicie albo przez wydanie decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego (w miejscowości, w której funkcjonariusz stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej), bądź przez przyznanie określonych w ustawie świadczeń pieniężnych. Jeżeli prawo do lokalu mieszkalnego nie może być zrealizowane przez przydział lokalu na podstawie decyzji ustawa przewiduje świadczenie pieniężne, a mianowicie pomoc finansową (art. 90 ustawy) oraz równoważnik z tytułu braku mieszkania (art. 89 ustawy). Posiadanie o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, oceniane powinno być z punktu widzenia tytułu prawnego do lokalu. Tytułem takim jest nie tylko własność, ale także użytkowanie wieczyste, spółdzielcze prawo do lokalu oraz najem na podstawie decyzji administracyjnej ( pkt.1), i – Nie ma podstaw prawnych do odmowy przyznania prawa do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszowi w służbie stałej tylko z tego powodu, że zamie4szkuje on w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jego małoletniego dziecka (pkt.2). (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt II SA/Sz 75/06, LEX nr 296053). Nawet wówczas gdy rodzice funkcjonariusza lub jego małżonka posiadają dom lub lokal mieszkalny, ale nie są członkami rodziny funkcjonariusza w rozumieniu art. 86 ustawy z 1996 r. o Służbie Więziennej, to funkcjonariuszowi spełniającemu pozostałe przesłanki z art. 89 ust. 1 ustawy przysługuje z mocy ustawy równoważnik pieniężny z powodu braku mieszkania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 302/00, LEX nr 77686) Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.