III SA/Gd 329/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 21 listopada 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] uchylił z dniem 4 listopada 2014 r. decyzję własną z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...] oraz odmówił osobie uprawnionej E. H. prawa do świadczeń alimentacyjnych na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał art. 1, art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15 ust. 1 - 4, art. 18, art. 20 ust. 2, art. 22, art. 25, art. 25 i art. 31 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.), art. 86 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczeniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 106, poz. 622), § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1467) oraz art. 104, art. 107 § 4, art. 145, art. 149, art. 150 i art. 151 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskiem z dnia 30 września 2014 r. E. H. wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...] organ ustalił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną E. H. na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta [...], po otrzymaniu informacji o zgonie dłużnika alimentacyjnego (A. A.), który nastąpił w dniu 2 stycznia 2010 r., wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej wyżej wspominaną decyzją ostateczną z dnia 4 listopada 2014 r. (nr [...]). Organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W związku z tym, że z datą śmierci A. A. wygasł obowiązek alimentacyjny, E. H. nie spełnia definicji osoby uprawnionej. Tym samym organ zobligowany był do uchylenia wydanej decyzji ostatecznej oraz do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. E. H. złożyła odwołanie od tej decyzji wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu podniosła, że nie wiedziała o śmierci ojca, ponieważ nie utrzymywała kontaktu ani z ojcem ani też z żadnym członkiem jego rodziny od momentu przyjazdu z matką do Polski, czyli od 1995 r. Aby otrzymać świadczenie z funduszu alimentacyjnego musiała co roku dostarczać zaświadczenia z Sądu Okręgowego, z których wynikało, że ojciec nie łoży alimentów. Sąd również nie wiedział o śmierci zobowiązanego, bo na tę informację, z powodu opieszałości władz włoskich, trzeba było czekać aż 6 lat. Odwołująca się podniosła również, że pobierała świadczenia w dobrej wierze przeznaczając je w całości na swoje potrzeby. Ponadto wskazała, że skończyła studia licencjackie i rozpoczęła studia magisterskie, które była zmuszona przerwać z uwagi na zaprzestanie wypłacania jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 12 marca 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 1a, art. 2 pkt 11 i art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny sprawy wyjaśniając, że podstawą do wznowienia postępowania była informacja o śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji. Skoro ustalono, że w chwili orzekania o przyznaniu świadczeń ojciec strony nie żył uznać należało, że E. H. nie była osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Są to fakty obiektywne i niezależne od woli stron, czy też dochowania staranności ze strony instytucji zobowiązanych do działania w tym zakresie. Kolegium podkreśliło, mając na uwadze treść art. 2 pkt 11 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że obowiązek alimentacyjny wygasa niezależnie od wiedzy osoby pobierającej świadczenie o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Mając na względzie powyższe, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji podjął decyzję zgodną z obowiązującymi przepisami prawa. E. H. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz o umorzenie postępowania. Skarżąca zarzuciła organom błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść wydanych decyzji. Organy nie wzięły bowiem pod uwagę świadomości jaką mieli w dniu wydawania pierwotnych decyzji ustalających prawo do świadczeń alimentacyjnych - uprawniona E. H. oraz działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] urzędnicy wydający decyzje. Na podstawie dostarczanych corocznie zaświadczeń z Sądu Okręgowego w [...], wydawanych na bazie informacji od organów władz włoskich wynikało, że trwają ustalenia sytuacji ekonomicznej A. A. Zdaniem skarżącej, w żadnym wypadku nie wynikało z nich, że A. A. nie żyje. Skarżąca podniosła również, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, nigdzie nie pracuje i była zmuszona przerwać studia magisterskie W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 29 sierpnia 2018 r. ustanowiony dla skarżącej w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu podtrzymał twierdzenia i zarzuty skarżącej co do błędu w ustaleniach faktycznych, w tym zarzut naruszenia przez organy orzekające art. 7 k.p.a. odnośnie nienadania odpowiedniego waloru faktowi działania skarżącej w dobrej wierze co do nieświadomości śmierci z dniem 2 stycznia 2010 r. ojca (A. A.), zwłaszcza w kontekście treści art. 76 k.p.a. Pełnomocnik skarżącej zarzucił ponadto wydanemu rozstrzygnięciu obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 9 ust. 1, art. 2 ust. 11, art. 18 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż E. H. z dniem śmierci swojego ojca utraciła uprawnienie do uzyskiwania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, kiedy to prawidłowa wykładnia przepisów powinna prowadzić do wniosku, iż brak świadomości co do śmierci ojca utrzymuje uprawnienie do uzyskiwania przedmiotowych świadczeń pomimo obiektywnego faktu jakim jest śmierć zobowiązanego do alimentów. Pełnomocnik podkreślił, że skarżąca nie miała świadomości co do faktu śmierci jej ojca, a przedkładane przez nią dokumenty z których wynikało, że ojciec żyje korzystały z domniemania prawdziwości jako dokumenty urzędowe. Nie sposób zatem uznać, aby "zaktualizowanie" aktów stanu cywilnego przez organy włoskie obaliło wiarygodność poprzednich dokumentów, na podstawie których były przyznawane świadczenia alimentacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane powyżej kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu E. H. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 listopada 2017 r., którą to organ pierwszej instancji, po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną, uchylił decyzję własną z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...] przyznającą uprawnionej E. H. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2014/2015 oraz odmówił skarżącej prawa do świadczeń alimentacyjnych na okres do 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że ojciec skarżącej – dłużnik alimentacyjny zmarł w dniu 2 stycznia 2010 r. Nie ma również wątpliwości co do tego, że po otrzymaniu powyższej informacji za pośrednictwem Sądu Okręgowego w [...], Prezydent Miasta [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...]) w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2014/2015. Kwestią sporną jest natomiast to, czy organ, po uzyskaniu informacji o śmierci dłużnika alimentacyjnego po dacie, w jakiej decyzja przyznająca świadczenie stała się ostateczna, mógł uchylić ostateczną decyzję przyznającą świadczenie i merytorycznie orzec o odmowie przyznania świadczeń wskazując, że w sprawie wyszły na jak nowe okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). W toku postępowania administracyjnego oraz w skardze skarżąca podnosiła, że decyzje wydane po wznowieniu postępowania są błędne. Skarżąca w dacie przyznania jej świadczenia jak i później nie wiedziała bowiem o śmierci ojca, gdyż nie utrzymywała z nim żadnych kontaktów. Ponadto skarżąca podkreślała, że z dostarczanych corocznie zaświadczeń z Sądu Okręgowego w [...], wydawanych na bazie informacji od organów władz włoskich wynikało, że trwają ustalenia sytuacji ekonomicznej A. A. Z dokumentów tych w żadnym wypadku nie wynikało z nich, że ojciec skarżącej – A.A. nie żyje. Organy wskazywały z kolei, że w realiach rozpatrywanej sprawy zaistniała przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uzasadniająca wznowienie postępowania i wydanie orzeczenia uchylającego decyzję ostateczną oraz odmawiającego prawa do świadczeń. W związku z tym, że z datą śmierci A. A. wygasł obowiązek alimentacyjny, E. H. nie spełniała definicji osoby uprawnionej określonej w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Tym samym organy orzekając po wznowieniu postępowania zobligowane były do uchylenia wydanej decyzji ostatecznej oraz do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Rozważając przedstawione przez strony argumenty Sąd uznał, że rację należy przyznać organom orzekającym. Zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielić należy tę linię orzeczniczą, która akcentuje obiektywny charakter okoliczności, jaką jest śmierć dłużnika alimentacyjnego, równoznaczną z odpadnięciem jednego z warunków przysługiwania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z chwilą śmierci dłużnika alimentacyjnego (w dniu 2 stycznia 2010 r.) ustało zobowiązanie dłużnika - ojca skarżącej - do alimentacji. Skarżąca nie mogła tym samym nabyć statusu "osoby uprawnionej" do ubiegania się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Śmierć dłużnika alimentacyjnego jest bowiem obiektywną okolicznością faktyczną, która powoduje bądź niemożliwość czynienia starań o prawo świadczeń (jak w realiach rozpatrywanej sprawy) bądź ustanie prawa do świadczeń. Bez znaczenia pozostaje tym samym czy osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego posiadała wiedzę o śmierci dłużnika alimentacyjnego, czy tej wiedzy nie posiadała, gdyż nie utrzymywała z dłużnikiem żadnych kontaktów (zob. w tej materii m.in.: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 9 marca 2017 r.; sygn. akt III SA/Kr 1796/16, w Łodzi z dnia 20 maja 2016 r.; sygn. akt II SA/Łd 144/16, we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2015 r.; sygn. akt IV SA/Wr 505/14; nadto zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2013 r.; sygn. akt I OSK 2347/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczania.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, brzmienie obowiązujących w tej mierze przepisów prawa nie pozostawia wątpliwości co do prawidłowego wywodu i ustaleń organów, stanowiących podstawę zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 ustawy). Z kolei w myśl art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Z przytoczonych przepisów jasno wynika, iż ustalenie faktyczne co do śmierci dłużnika alimentacyjnego, pociąga za sobą ustalenie, iż ustał obowiązek alimentacyjny tegoż dłużnika względem danej osoby, która w przyszłości może być uznana za "osobę uprawnioną" (w sytuacji śmierci dłużnika przez wydaniem decyzji o przyznaniu świadczeń), względnie już ten status posiada (w sytuacji gdy śmierć dłużnika alimentacyjnego nastąpiła już po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczeń). Tym samym osoba czyniąca starania co do uznania jej za "osobę uprawnioną" do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z datą śmierci dłużnika traci możliwość nabycia statusu "osoby uprawnionej". Postrzegając dane zagadnienie obiektywnie nie ma więc jakiejkolwiek podstawy do przyznawania świadczeń osobie, która nie jest uprawniona do alimentów od rodzica. Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy skonstatować należy, że ustalenie dotyczące śmierci dłużnika alimentacyjnego - jako okoliczność obiektywna nieznana organowi wydającemu decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego - obligowało ten organ - po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną - do uchylenia decyzji własnej z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...] oraz odmówienia E. H. prawa do świadczeń alimentacyjnych na okres świadczeniowy 2014/2015. Rozstrzygnięcia organów w tym przedmiocie Sąd poczytuje za w pełni prawidłowe. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy i w oparciu o jego analizę ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy, który nie budzi zastrzeżeń. Organy zbadały nadto w sposób wyczerpujący wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą w zgodzie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Jedyną okolicznością, której ustalenie obligowało organ do wydania zaskarżonego orzeczenia było ustalenie, iż dłużnik alimentacyjny zmarł. Ta okoliczność znalazła potwierdzenie w dokumencie urzędowym jakim jest odpis aktu zgonu wystawiony przez włoski urząd stanu cywilnego. Bez znaczenia - w świetle wyżej poczynionych rozważań oraz z uwagi na charakter prowadzonego postępowania administracyjnego (będącego tzw. postępowaniem wznowieniowym) - pozostają tym samym okoliczności dotyczące braku świadomości co do śmierci ojca oraz powzięcia przez skarżącą informacji w tym przedmiocie. Wpływu na odmienną ocenę wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie może mieć nadto argumentacja zawarta w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 29 sierpnia 2018 r. Co oczywiste, w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (30 września 2014 r.) skarżąca obiektywnie nie mogła być uznana za osobę uprawnioną do tych świadczeń, gdyż w tej dacie jej ojciec – dłużnik alimentacyjny już nie żył. W związku z tym zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 pkt. 11, art. 9 ust. 1, art. 18 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędną wykładnię nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie skarżąca uczyniła decyzję w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której E. H. nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to jest decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 listopada 2014 r. nr [....]. Decyzja weryfikująca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego poprzedza w istocie decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając na uwadze podnoszone przez skarżącą argumenty należy zatem wskazać, że argumentacja skarżącej odnosząca się do braku świadomości co do powzięcia informacji o śmierci ojca może być podniesiona dopiero na etapie postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Argumentacja ta - na co Sąd zwrócił uwagę we wcześniejszych rozważaniach - nie może mieć wpływu na ocenę decyzji mających za przedmiot przyznanie skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uznawszy zatem zarzuty podniesione w przez skarżącą za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.