III SA/Gd 332/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J., W. J. i S. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze na opisaną decyzję Wojewody [...], uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 22 sierpnia 2011 r., K. J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1 641,79 zł brutto oraz ze stosunku pracy w kwocie 1 900 zł brutto. Jej małżonek pobiera rentę w wysokości 1 022,51 zł brutto miesięcznie. Dane o wysokości dochodów potwierdzają dołączone do wniosku potwierdzenia odbioru świadczeń emerytalno - rentowych oraz zaświadczenie o zarobkach. Małżonkowie nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała m.in., że zamieszkuje w pomieszczeniu piwnicznym. Następnie oświadczyła, że wspólnie z małżonkiem ponosi miesięczne następujące wydatki: koszty leczenia w wysokości 850 zł, koszty wyżywienia - 1 500 zł, zakup obuwia, odzieży - 500 zł, zakup środków czystości, utrzymanie higieny - 450 zł, koszty usług telekomunikacyjnych - 100 zł oraz koszty transportu do pracy - 100 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, na podstawie art. 255 P.p.s.a., zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2011 r. wezwano ją do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią, oraz małżonka rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, leczenie, inne wydatki wskazane we wniosku); oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na nią bądź małżonka, pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości). W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawczyni nadesłała oświadczenie, w którym podała, iż zarówno ona jak i jej małżonek nie posiadają rachunków bankowych, maklerskich ani pojazdów mechanicznych; nie mogą przedstawić kopii dokumentów opłat za czynsz, wodę i gaz, ponieważ zamieszkują w piwnicy i są tych mediów pozbawieni. Małżonkowie nie gromadzą ponadto dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na leczenie i innych. W ocenie referendarza, uzyskiwane przez wnioskodawczynię i jej małżonka dochody w łącznej wysokości 4 564,30 zł brutto miesięcznie, przeznaczane na potrzeby dwóch osób przy jednoczesnym braku uprawdopodobnienia wysokości kosztów utrzymania i innych wydatków wskazanych we wniosku, nie pozwalają uznać, iż w sprawie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż na obecnym etapie postępowania koszty sądowe, które mogą obciążyć wnioskodawczynię to ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, którego wysokość - stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) - wynosi 100 zł. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.