III SA/Gd 333/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. J., W. J. i K. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze na opisaną decyzję Wojewody [...], uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 19 sierpnia 2011 r., S. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącego, prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 3 150,55 zł brutto (2 196,94 zł netto) miesięcznie, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał m.in., że zamieszkuje w pomieszczeniu piwnicznym, zaś wszystkie jego dochody są przeznaczane na utrzymanie higieny, wyżywienie, zakup odzieży oraz obuwia. Ponosi również wydatki z tytułu renty alimentacyjnej na rzecz syna w wysokości 500 zł miesięcznie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych, wynika, że na rachunek bankowy skarżącego wpływa wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 123,34 zł (za maj 2011 r.), 2 196,94 zł (za czerwiec 2011 r.) i 2 695,39 zł (za lipiec 2011 r.). Dochód z tego tytułu zadeklarowany przez wnioskodawcę w zeznaniu podatkowym za 2010 r. wyniósł 38 422,60 zł. Odpowiadając na zarządzenie referendarza z dnia 24 sierpnia 2011 r. w części dotyczącej przedstawienia kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, wnioskodawca oświadczył, iż nie może przedstawić kopii dokumentów opłat za czynsz, wodę, gaz, ponieważ jest osobą bezdomną zamieszkującą w piwnicy, i jest tych mediów pozbawiony. Ponadto nie posiada kopii innych dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Wnioskodawca załączył odpis orzeczenia sądowego, na mocy którego zasądzono od niego alimenty na rzecz małoletniego syna oraz wskazał, iż nie posiada zarejestrowanych pojazdów mechanicznych. W tych okolicznościach faktycznych należało przyjąć, iż uzyskiwane przez skarżącego dochody w łącznej wysokości 2 338,55 netto miesięcznie (średnia ustalona na podstawie wynagrodzenia za maj, czerwiec i lipiec 2011 r.) przeznaczane na potrzeby jednej osoby (z uwzględnieniem udokumentowanych wydatków) pozwalają mu zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do uiszczenia wpisu, którego wysokość – stosownie do § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – wynosi 100 zł. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.