III SA/Gd 34/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia 1 sierpnia 2016 r. Burmistrz C. na podstawie art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2016, poz. 195) odmówił L. K. świadczenia wychowawczego na dzieci: W. K. i M. K. Organ wskazał, że zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. L. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia w dniu 24 czerwca 2016 r. Jednak jego żona, M. K., wystąpiła do organu o przyznanie tego świadczenia wcześniej tj. wnioskiem z dnia 16 maja 2016 r. Składając odwołanie, L. K. zakwestionował decyzję "z uwagi na wydawanie przez żonę otrzymanych pieniędzy niezgodnie z ich przeznaczeniem oraz brak przez nią opieki nad dziećmi". Wskazał, że żona wydaje pieniądze głównie na własne potrzeby, w tym na papierosy i alkohol. Przez znaczną część czasu nie przebywa w domu i każdego tygodnia wyjeżdża na 2- 3 dni bez powiadomienia gdzie i w jakim celu. Skarżący zaznaczył, że w jego ocenie żona w znikomym stopniu sprawuje opiekę nad dziećmi. Ponieważ pracownikom socjalnym znana jest trudna sytuacja w rodzinie, w ocenie strony niekorzystna dla niego decyzja została wydana pochopnie. L. K. zwrócił się do organu odwoławczego o wstrzymanie wypłacania M. K. pieniędzy z programu 500+ i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Przekazując odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] organ I instancji zaznaczył, że na podstawie art. 15 ust. 1 ww. ustawy materiał dowodowy sprawy zostanie uzupełniony o wywiad środowiskowy, przeprowadzony w celu weryfikacji wątpliwości w zakresie sprawowania opieki oraz marnotrawienia świadczenia wychowawczego przez M. K.. Decyzją z dnia 12 października 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania ojcu świadczenia wychowawczego na dzieci. W uzasadnieniu wskazano, że na skutek złożonego przez M. K. wniosku z dnia 16 maja 2016 r., organ I instancji przyznał jej świadczenie wychowawcze na synów na mocy decyzji z dnia 14 lipca 2016 r. Wniosek L. K. wpłynął zaś do organu dopiero w dniu 24 czerwca 2016 r. i został odrębnie rozpatrzony odmowną decyzją organu I instancji z dnia 1 sierpnia 2016 r. W związku z zarzutami odwołania, w dniu 23 września 2016 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że M. K. prowadzi gospodarstwo domowe i opiekuje się synami. Mąż zamieszkuje z nimi, ale pomiędzy małżonkami i starszym synem zaistniał konflikt. Pani M. pracuje. Wynagrodzenie za pracę jest dla niej i synów głównym źródłem utrzymania. Zajmuje się również codziennymi pracami w gospodarstwie domowym: sprząta, gotuje posiłki. Środki ze świadczenia wychowawczego przeznacza na potrzeby synów. Zakupiła z nich artykuły szkolne, odzież, bieliznę, buty, a także dołożyła w ratach starszemu synowi na kurs prawa jazdy. Pani M. nie otrzymuje świadczeń rodzinnych na synów, ponieważ decyzją organu I instancji zostały one przyznane mężowi. Pracownik socjalny stwierdził w wywiadzie, że Pani M. jest osobą czynną zawodowo, która potrafi pogodzić obowiązki związane z prowadzeniem domu opieką nad dziećmi i pracą. Troszczy się o potrzeby synów, ponadto stara się i ułatwia starszemu synowi pozyskiwanie dodatkowych kwalifikacji. Z tych też względów pracownik socjalny nie stwierdził marnotrawienia środków wychowawczych przez matkę. Kolegium w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, podzieliło stanowisko organu I instancji, że świadczenie zasadnie przyznano M. K., ponieważ to ona pierwsza złożyła wniosek w tej sprawie. Kolegium podkreśliło, że w przypadku gdy po złożeniu wniosku przez jednego z rodziców, drugi rodzic także złoży wniosek, organ ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Również w tym przypadku pracownik socjalny nie znalazł jednakże nieprawidłowości i nie stwierdził marnotrawienia środków ze świadczenia wychowawczego przez matkę dzieci, której już przyznano świadczenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. K. wskazał, że decyzja SKO [...] została wydana na podstawie niezgodnego z prawdą stanu faktycznego. Skarżący podkreślił, że nie mógł uczestniczyć w wywiadzie środowiskowym, ponieważ nie został o nim w ogóle zawiadomiony. W późniejszym czasie nie został również zawiadomiony o możliwości zapoznania się z wynikami wywiadu, co umożliwiłoby mu skorygowanie zawartych w nim informacji. L. K. zakwestionował ustalenia wywiadu dotyczące opieki nad dziećmi i prowadzenia domu. Wskazał, że gospodarstwo rolne prowadzone jest wyłącznie przez niego i nikt poza sporadycznymi pracami najmłodszego syna nie pomaga skarżącemu w jego prowadzeniu. Żona nie dokłada się do żadnych kosztów i opłat, a koszty związane z edukacją szkolną dzieci ponosi wyłącznie skarżący. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu L. K. uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 12 października 2016 r., na mocy której skarżącemu ostatecznie odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 500 +. Jako powód odmowy przyznania świadczenia, wskazano na fakt, że w odniesieniu do wspólnych dzieci tj. W. K. i M. K. ich rodzice tj. skarżący i jego żona, złożyli dwa odrębne wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego. Ponieważ wniosek matki – M. K. został złożony wcześniej, niż wniosek ojca – L. K., organy wskazały na konieczność zastosowania w sprawie art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który precyzuje któremu z wnioskodawców należy, w takiej sytuacji przyznać świadczenie, a któremu tego samego świadczenia odmówić. Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny organy przyjęły, że w sprawie musi mieć zatem zastosowanie wynikająca z art. 22 cyt. ustawy reguła dotycząca sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia występują osoby, które wspólnie sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem. W konsekwencji skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia, wskazując, że w tego rodzaju sytuacji świadczenie można wypłacić tylko temu wnioskodawcy, który pierwszy złożył wniosek. L. K. nie kwestionuje, że M. K. wcześniej wystąpiła z wnioskiem o świadczenie. W toku postępowania przed organami administracji wskazywał, że okoliczność ta nie powinna jednak przesadzać o odmowie przyznania mu świadczenia, ponieważ M. K. źle sprawuje opiekę nad dziećmi a wypłacane jej pieniądze, które powinny być przeznaczane na potrzeby dzieci, wydaje na siebie i marnotrawi. Na etapie skargi do Sądu, L. K. stwierdził już zaś, że żona co do zasady w ogóle nie zajmuje się dziećmi, nie sprząta, posiłki gotuje dopiero od czasu złożenia przez skaczącego odwołania od wydanych decyzji. Nie przeznacza otrzymanych świadczeń na potrzebne, w ocenie skarżącego, dla najmłodszego syna rzeczy, a podczas wywiadu środowiskowego udzieliła pracownikom socjalnym fałszywych informacji, co do zakresu sprawowanej nad dziećmi opieki. Mając na uwadze przedstawione stanowiska stron, istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, który z rodziców był uprawniony do świadczenia wychowawczego. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej kwestii konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, będącego podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji. Przepis ten stanowi: "w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka świadczenie wychowawcze wpłaca się temu kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem". Złożenie większej ilości wniosków o wsparcie, nigdy nie może powodować przyznania i wypłacenia przez organ większej ilości świadczeń na te same dzieci. Co istotne, analizowany przepis zawiera w sobie dwie normy prawne - ustawodawca wyraźnie rozróżnia bowiem dwie sytuacje, w których dochodzi do zbiegu praw do świadczenia wychowawczego. W konwekcji, w stosunku do każdej z nich ustala odrębne reguły postepowania, pozwalające na jednoznaczne wskazanie, który z wnioskodawców jest właściwym beneficjentem świadczenia. Na gruncie omawianej ustawy odmiennie jest bowiem traktowana sytuacja, gdy do organu zostaną skierowane wnioski o przyznanie świadczenia, które pochodzą od osób, które równocześnie sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem, od sytuacji, gdy o świadczenie występują osoby, z których każda z osobna wskazuje wyłącznie siebie jako osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem z wyłączeniem pozostałych. Podstawowym i pierwszym zadaniem organu, jest zatem ustalenie, czy faktyczna opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez oboje wnioskodawców. Jeżeli zaś istnieją w tym zakresie jakiekolwiek wątpliwości, organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym także może skorzystać z możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 cyt. ustawy. Wywiad ten nie ma więc na celu ustalenia, czy przyznane wcześniej jednemu z rodziców czy opiekunów świadczenie jest marnotrawione lub wydatkowane świadczenia niezgodnie z celem. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, organ może się bowiem zwrócić o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników ośrodka pomocy społecznej kiedy w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia lub pobierającej świadczenia wystąpią wątpliwości dotyczące: - sprawowania opieki nad dzieckiem (gdzie ustawodawcą wyraźnie zaznacza, że chodzi o wątpliwości "również w przypadku, o którym mowa w art. 22 cyt. ustawy") - wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub - marnotrawienia świadczenia wychowawczego. Nie oznacza to więc, że w każdym wywiadzie środowiskowym istnieje konieczność ustalania wszystkich ww. okoliczności Zależy to bowiem od przedmiotu prowadzonego przez organ postępowania. Mając na uwadze powyższą regulację, przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie i całość zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd stwierdza, że stanowisko organów, co do braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego jest prawidłowe. Oceniając materiał dowodowy zebrany przez organy i przedstawiony (rozważony) w uzasadnieniach do decyzji Sąd stwierdza, że organy zasadnie przyjęły, że L. i M. K. wspólnie sprawują faktyczną opiekę względem dwójki swoich wspólnych dzieci. Wobec tego w sprawie nie mogła mieć zastosowana inna reguła niż ta, że świadczenie jest przyznawane i wypłacane temu z wnioskodawców, który pierwszy złoży wniosek. W przedmiotowej sprawie okolicznością niesporną jest zaś, że wnioskodawcą tym była matka dzieci. Sąd dostrzega, że pomiędzy L. i M. K. niewątpliwie istnieje głęboki konflikt, który przejawia się w tym, że kwestionują oni jakość opieki drugiego z rodziców nad wspólnymi dziećmi. Faktem jest jednak, że pomimo konfliktu, L. i M. K. pozostają małżeństwem, mieszkają w tym samym gospodarstwie wspólnie ze swoimi dziećmi. W tej sytuacji zdaniem Sądu niewątpliwie oboje sprawują nad nimi faktyczną opiekę. Sąd podkreśla, że w przedmiotowej sprawie jest istotne, że składając wnioski o przyznanie świadczenia, każde z małżonków oświadczyło, że ich rodzina jest 4 osobowa tj., że w jej skład wchodzą: M. K. (matka) L. K. (ojciec) M. K. (syn) W. K. (syn). Oboje wnioskodawcy wskazali, że pozostają ze sobą w związku małżeńskim i wskazali ten sam adres zamieszkania tj. ul. [...] 8 w C. Otrzymując dwa wioski tej treści, organ nie miał podstaw do powzięcia wątpliwości co do tego, kto sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi. Z treści wniosku M. K. z dnia 16 maja 2016 r. (k. 26 akt administracyjnych) i z treści wniosku skarżącego z dnia 24 czerwca 2016 r. (k. 6 akt administracyjnych) spójnie i bezsprzecznie wynika bowiem, że małżonkowie wspólnie mieszkają i wspólnie wychowują dzieci. Zarzuty skarżącego wskazujące na to, że żona nie sprawuje faktycznej opieki nad dziećmi zostały zgłoszone dopiero po tym, gdy skarżącemu odmówiono prawa do świadczenia i gdy dowiedział się, że M. K., nie informując go o tym, wystąpiła z wnioskiem o świadczenie dużo wcześniej, niż skarżący. Mając na uwadze treść wniosków o przyznanie świadczenia, w ocenie Sądu w sprawie nie było konieczne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia, czy M. K. sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi. Szczególnie, że ze zgłoszonych w postępowaniu administracyjnym argumentów skarżącego wynikało, że de facto kwestionuje on wyłącznie jakość tej opieki. Ustalenie, czy przyznane świadczenie jest marnotrawione lub wydatkowane niezgodnie z praznaczeniem, nie stanowi jednak przedmiotu postępowania w sprawie toczącej się o przyznanie świadczenia. W tej sprawie nie było zatem podstaw do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego również w celu ustalenia, czy M. K. faktycznie marnotrawi świadczenie i przeznacza je na inne cele niż potrzeby jej dzieci. Mając na uwadze zarzuty skargi, Sąd uznał za zasadne wyjaśnić jednak, że zgodnie z art. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, cyt. ustawy marnotrawi wypłacane jej świadczenie wychowawcze lub wydatkuje je niezgodnie z celem, organ właściwy przekazuje należne osobie świadczenie wychowawcze w całości lub w części w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług. Tym samym ustalenie, czy określona osoba marnotrawi świadczenie lub przeznacza je niezgodnie z celem stanowi okoliczność, która podlega ustaleniu w ramach odrębnie wszczętego i prowadzonego postepowania. Po drugie, nawet ustalenie że jeden z rodziców marnotrawi świadczenie nie powoduje - jak tego oczekiwałby skarżący - automatycznego "odebrania" świadczenia i przekazania go drugiemu rodzicowi. Ustawa wyraźnie bowiem wskazuje, że w takim wypadku, świadczenie jest dalej wypłacane tej samej osobie, a jedynie w innej formie (świadczenie rzeczowe, usługi). Pomimo stwierdzonego uchybienia, polegającego na nieuprawnionym poszerzeniu zakresu postępowania wyjaśniającego w sprawie, okoliczność ta pozostaje bez wpływu na dokonaną przez Sąd ocenę, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu prawa do świadczenia. W tym zakresie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. skarga może być uwzględniona, jeżeli Sąd stwierdzi uchybienia dotyczące przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie uchybienia tego rodzaju nie wystąpiły. Organ, co prawda, nie miał podstaw, aby w przedmiotowym postępowaniu, dotyczącym ustalenia prawa ojca do świadczenia, dokonywać ustaleń co do zarzucanego przez skarżącego matce dzieci marnotrawienia przyznanego jej świadczenia. Uchybienie to pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy nie był bowiem konieczny. Jak wskazano wyżej, już z treści wniesionych do organu wniosków o świadczenie wynikało, że oboje wnioskodawcy wspólnie opiekują się dziećmi, jednak z uwagi na istniejący pomiędzy nimi konflikt, również w zakresie finansów, każde z nich, odrębnie wniosło o przyznanie świadczenia na potrzeby dwójki dzieci, które wspólnie wychowują. Poczynione przez organ na podstawie wyników wywiadu ustalania, dodatkowo potwierdziły tylko zatem już wcześniej wynikającą z materiału dowodowego sprawy okoliczność, że w przypadku W. i M. K., opiekę nad nimi sprawują obydwoje rodzice. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. K. na podstawie art. 151 p.p.s.a.