III SA/Gd 347/04

Dnia 15 czerwca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski Sędziowie : Asesor WSA Krzysztof Gruszecki NSA Anna Orłowska /spr./ Protokolant Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody z dnia 20 kwietnia 2004 roku Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca stałego pobytu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2005 roku nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wojewoda decyzją z dnia 20 kwietnia 2004 r. po rozpatrzeniu odwołania Andrzeja G. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 5 marca 2004 r. orzekającej o jego wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [..] w G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organy podały m.in., że z wnioskiem o wymeldowanie Andrzeja G. wystąpił Zarząd Nieruchomości Komunalnych wskazując, iż wymieniony od kilkunastu lat nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G.. Podczas kontroli meldunkowej przeprowadzonej przez funkcjonariuszy policji ustalono, że Andrzej G. w miejscu stałego zameldowania nie mieszka od około 15 lat. W zeznaniach złożonych przed organem I instancji w dniu 23.02.2004 r. Andrzej G. podał, iż przebywa w Niemczech na kontrakcie. Nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od kilku lat, ostatni raz był w nim w sierpniu 2003 r. przez okres kilku dni. Zamierza wrócić do kraju po zakończeniu kontraktu. Mając na względzie te okoliczności, Prezydent Miasta uznał, iż w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wystąpiła przesłanka do wymeldowania Andrzeja G.. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, Andrzej G. zarzucił jej błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie zaszła przesłanka opuszczenia przez niego lokalu. Wbrew oświadczeniom strony, iż w omawianym lokalu przebywa kilka razy w roku przez okres kilku dni, organ błędnie przyjął, iż lokal ten opuścił. Pominięto przy tym jego oświadczenie, iż tymczasowo przebywa na kontrakcie w Niemczech i po jego zakończeniu zamierza wrócić do G.. Pod nieobecność odwołującego mieszkaniem miała opiekować się jego siostra, co faktycznie czyniła przez długi okres czasu. Organ odwoławczy uzasadniając utrzymanie w mocy orzeczenia organu I instancji wskazał, m.in., że do podjęcia decyzji o wymeldowaniu odwołującego, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, konieczne jest ustalenie, czy opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] w G.. Okoliczność, iż strona nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu jest bezsporna. Potwierdził ją odwołujący, a ponadto kontrola meldunkowa przeprowadzona przez policję. Również sąsiedzi zamieszkujący w wymienionym budynku oświadczyli, że Andrzej G. od kilku lat nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. W ocenie organu II instancji, kilkuletni pobyt za granicą nie może być uznany jako czasowe opuszczenie lokalu. Skarżący tam zamieszkuje i pracuje i tam znajduje się jego centrum życiowe. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby po powrocie do kraju i ponownym zamieszkaniu w lokalu dokonał w nim zameldowania. Andrzej G. zaskarżył decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której powtórzył co do zasady argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda powołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, iż zamiar skarżącego powrotu do kraju po zakończeniu kontraktu nie mógł skutkować wydaniem decyzji o odmowie wymeldowania, gdyż było to zdarzenie przyszłe i niepewne, a organy meldunkowe wydają decyzję w oparciu o stan faktyczny istniejący w dniu orzekania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zagadnienia dotyczące obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm). W myśl art. 4 ustawy obejmuje on między innymi zameldowanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego (pkt 1) i wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego (pkt 2). Ustawa służy państwowym celom ewidencyjnym i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji, jako że posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu obywateli umożliwia racjonalizację działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych, co do miejsca pobytu (adresie) służy także interesowi obywateli (poszukiwanie np. spadkobierców) oraz ochronie praw osób trzecich (poszukiwanie dłużników). Okoliczność, że obowiązek meldunkowy należy uznać w świetle Konstytucji RP za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku prawnego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki prowadzi do wniosku, że zameldowanie i wymeldowanie winno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy. Instytucja ta nie powinna natomiast służyć fikcji meldunkowej, tj. odzwierciedlać stanu faktycznie nie istniejącego, co do miejsca zamieszkania danej osoby. Ze względu na cel ustawy (rejestracja faktów objętych ewidencją) ustawodawca w art. 15 ust. 2 dopuścił wymeldowanie w formie decyzji administracyjnej podejmowanej z urzędu lub na wniosek podmiotów mających w tym interes prawny, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie dopełnia obowiązku wymeldowania. Powołany w decyzjach obu organów przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Orzekając w niniejszej sprawie należało mieć na względzie, że przepis art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy utracił moc obowiązującą z dniem 19 czerwca 2002 r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, stwierdzającego jego niezgodność z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzenie niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu oznacza, że do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji Wojewody przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie powinien mieć zastosowania, jako regulacja niekonstytucyjna. Powyższe oznacza, że przesłanką wymeldowania jest przede wszystkim fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego, bowiem wymeldowanie, tak jak zameldowanie, ma charakter jedynie ewidencyjny i nie powoduje nabycia jakichkolwiek praw do lokalu bądź ich utraty. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Winno ono być następstwem zamiaru osoby opuszczającej, przy czym zamiar ów należy pojmować nie wyłącznie jako wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. V SA 3169/2000, z dnia 16 września 1986 r. III SA 437/86 nie publikowany, z 18 marca 1987 r. SA/Gd 1073/86, nie publikowany). Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania tak pojmowanego zamiaru a w szczególności wykazania, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu wskazujące, iż centrum życiowe osoby wymeldowywanej znajduje się w innym miejscu. W sprawie będącej przedmiotem oceny Sądu kwestia ta nie została w pełni rozważona przez organy orzekające. Podkreślić należy, iż skarżący podnosił w toku przesłuchania przed organem I instancji oraz w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta, iż po zakończeniu kontraktu w Niemczech zamierza powrócić do miejsca, gdzie jest zameldowany, w lokalu posiada meble, sprzęt gospodarstwa domowego, a także niewielką ilość rzeczy osobistych. Okoliczności te – w ocenie Sądu – nie pozostają bez wpływu na ocenę przesłanki wymeldowania określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. opuszczenia przez skarżącego stałego miejsca pobytu. Powyższe oznacza, że organy administracji nie zebrały i nie rozważyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) oraz nie dokonały - na podstawie całokształtu materiału dowodowego - oceny czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione (art. 80 k.p.a.). Podkreślenia wymaga również to, iż na osobie, która wyjeżdża za granicę na okres dłuższy niż 2 miesiące, spoczywa wynikający z art.15 ust. 3 cytowanej ustawy, obowiązek zgłoszenia swojego wyjazdu oraz powrotu właściwemu ze względu na miejsce pobytu stałego organowi gminy. Zgłoszenia wyjazdu dokonuje się najpóźniej w dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, a zgłoszenia powrotu - najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia powrotu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy przeprowadzą wnikliwe postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy skarżący opuścił mieszkanie bez zamiaru powrotu do niego, a więc czy opuszczenie to rzeczywiście miało charakter trwały. Uwzględnić przy tym należy, iż takie kwestie jak w szczególności – zamiar stałego przebywania w lokalu winny być dowiedzione przez skarżącego, albowiem ze względu na swoją specyfikę (wola osoby zainteresowanej) nie mogą być skutecznie dowodzone przez inne podmioty. Zatem jeśli strona, która zamierza wywodzić skutki prawne z określonych faktów, faktów tych nie udowodni, to brak jest podstaw do ich uwzględnienia w postępowaniu (art.77 § 1 i 78 k.p.a.). Trzeba bowiem pamiętać, iż dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2003 r., V SA 3657/02 Wspólnota 2004/8/55). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.