III SA/Gd 351/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej 1) oddala skargę, 2) przyznaje radcy prawnemu E. T. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierające należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia 4 października 2011 r. W. K. wniósł o udzielenie pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 100 zł. Decyzją z dnia 13 października 2011 r. Wójt Gminy odmówił W. K. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W podstawie prawnej decyzji przywołano art. 3 ust. 3, art. 4 w zw. z art. 41, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej jako "u.p.s.") oraz art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477,00 zł miesięcznie, zwanym dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury z ZUS-u w wysokości 1.282,37 zł netto. Łączny dochód wnioskującego przekracza zatem o 805,37 zł kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy finansowej. Z kolei świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 u.p.s. mają charakter fakultatywny i mogą być przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Sytuacja, w której znajduje się W. K. nie stanowi zaś "szczególnie uzasadnionego przypadku". Ponadto udzielono W. K. pomocy pieniężnej w formie zwrotnego zasiłku celowego, którego jednak wnioskodawca nie zwrócił. W związku z powyższym odmowa przyznania świadczenia jest w ocenie organu I instancji uzasadniona. Po rozpatrzeniu odwołania W. K., decyzją z dnia 13 marca 2012r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując, m. in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 i 3, art. 41 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jednak niezbędne jest spełnienie kryteriów dochodowych wymienionych w art. 8 ust. 1 u.p.s. Dochody miesięczne W. K. w wysokości 1.282,37 zł, na które składają się świadczenia wymienione przez organ I instancji, przekraczają ustawowe kryterium 477 zł, umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy. Organ I instancji słusznie przy tym do dochodu skarżącego zaliczył również tę część emerytury, która jest potrącana przez komornika za zaległy czynsz mieszkaniowy, albowiem stanowi ona jego przychód i brak jest podstaw do jej odliczenia od dochodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Zdaniem Kolegium organ I instancji właściwie też umotywował odmowę przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., zważywszy na jej uznaniowy charakter i brak przesłanek uzasadniających przyznanie takiego zasiłku. Organ odwoławczy miał na względzie trudną sytuację majątkową skarżącego (zadłużenie za energię elektryczną), a także fakt trwającej egzekucji komorniczej. W ocenie organu okoliczności te nie są jednak szczególnie uzasadnionym przypadkiem, podobnie jak zakup rzeczy niezbędnych do poprawy warunków bytowych. Nawet po potrąceniu części emerytury przez komornika skarżący ma dochód powyższej 900,00 zł, który dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe i powinien nim gospodarować tak, aby zaspokajać swoje niezbędne potrzeby życiowe i spłacić istniejące zadłużenia. Odnośnie natomiast drugiej formy pomocy określonej w art. 41 pkt 2 u.p.s. tj. zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową – organ II instancji wskazał, że skarżący otrzymał już taką pomoc w kwocie 500,00 zł na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej, opału i leków pod warunkiem zwrotu tej kwoty w całości w pięciu ratach. Skarżący nie dokonał jednak zwrotu udzielonego zasiłku. W ocenie SKO nie pozwala to ponownie udzielić skarżącemu pomocy w tej formie. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący wskazał, że decyzja SKO jest ewidentnie stronnicza, szkodliwa społecznie, narusza ustawę o pomocy społecznej oraz art. 32 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że jest uznany przez lekarza orzecznika ZUS za "trwale", całkowicie niezdolnego do pracy. Zaliczony jest ponadto do znacznego stopnia niepełnosprawności. Istnieje m.in. konieczność pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji oraz konieczność korzystania z usług socjalnych. Wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika GOPS został wydany stronniczo, szkodliwie społecznie i na szkodę skarżącego. W. K. nie miał możliwości zaznajomienia się z jego treścią. GOPS odmawia wszelkiej pomocy z powodu pochodzenia skarżącego. Także środowisko, w którym żyje skarżący jest mu nieprzychylne. Jest to grupa, która dokonuje włamań do pomieszczeń skarżącego, przez co istnieje potrzeba dokonywania kosztownej wymiany zamków. Jak wskazuje skarżący, grupa ta dąży do czystki etnicznej, czym narusza art. 13 Konstytucji RP. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego, mylne jest stanowisko GOPS, że dom należy do J. K. Jest on własnością skarżącego i wybudowany został przed zawarciem związku małżeńskiego. Skarżący dodał, że nie posiada łazienki, WC, kuchni, ogrzewania (z tego powodu korzysta z energii elektrycznej do ogrzewania mieszkania, gotowania, utrzymywania higieny osobistej i in. czynności). W. K. otrzymuje wysokie rachunki za energię elektryczną i nie jest w stanie ich regulować. Stan zdrowia skarżącego wymaga stałego leczenia z powodu choroby wieńcowej i innych chorób oraz po zawale serca. Wynik badania RTG kręgosłupa wskazał na ZZSK, co potwierdził wynik badania diagnostycznego. Istnieje zagrożenie zdrowia a nawet życia wobec uszkodzenia nerwu. GOPS natomiast tego nie zauważa. Skarżący wskazał, że od 12 marca 2008 r. nie ma bieżącej wody i wykonuje czynności takie jak noszenie wody z dużej odległości na pierwsze piętro, wnoszenie zakupów, co powoduje pogorszenie istniejących od wielu lat schorzeń. W. K. twierdzi, że otrzymuje z emerytury 794,11 zł co nie jest wystarczające by sam pokrył wydatki w związku z egzystencją. Skarżący dodał, że żyje poniżej granicy ubóstwa, a inne osoby otrzymują pomoc z GOPS, pomimo że mają wyższe dochody. Pracownik socjalny GOPS współpracuje z byłą żoną, córką dziećmi i sąsiadami, aby doprowadzić do wyrzucenia skarżącego z domu i uznania go za chorego psychicznie oraz przejęcia całego majątku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Przepis art. 2 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 7 u.p.s. stanowi, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (...). Jednak zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, (...) przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł (obecnie 477 zł), zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" i - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł (obecnie 351 zł), zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Przekroczenie wskazanego wyżej miesięcznego kryterium dochodowego jest zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Wykazanie, że dochód skarżącego przekraczał kwotę 477 zł, czynił niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, takiej jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ ustalając, że dochód W. K. wynosi 1.282,37 zł (zasadnie na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. zaliczając część potrącanej przez komornika emerytury), prawidłowo odmówił przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej takich jak zasiłek okresowy czy zasiłek celowy (zgodnie z art. 38 i art. 39 u.p.s. w zw. z art. 8 ust. 1 u.p.s.). Sąd zważył jednocześnie, że od określonej wyżej zasady art. 41 u.p.s. wprowadził wyjątek. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi i /lub/ 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową, ustawodawca przewidział możliwość udzielenia pomocy mimo wyższych miesięcznych dochodów wnioskującego, jak to ma miejsce w sytuacji skarżącego. Jednak sformułowanie przepisu, zawierającego hipotezę "może być przyznany" wskazuje na uznaniowość w udzielaniu pomocy w tej formie (trybie). Decyzje uznaniowe, jak to przyjęto i wyjaśniono w orzecznictwie NSA (por. np. wyrok z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, Lex nr 950874) są wyłączone spod kontroli sądowej w zakresie, w jakim organ administracji, kształtując ich treść – kieruje się uznaniem w granicach przyznanych mu w stosownych przepisach prawa materialnego. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że skoro organy administracji obu instancji, a w szczególności organ odwoławczy, przekonująco wyjaśniły z jakich względów nie mogły przyznać W. K. wnioskowanej na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. pomocy (brak znajdowania się skarżącego w sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej, losowej oraz brak spłaty wcześniej przyznanego zasiłku celowego), to brak jest podstaw do kwestionowania przez sąd administracyjny stanowiska organów dysponujących budżetem na pomoc społeczną. Odnosząc się końcowo do wymienionych przez W. K. czynów zabronionych, które miałyby być dokonywane wobec niego, Sąd zważył że skarżący nie przedstawił żadnych potwierdzających te teorie dowodów. Mając powyższe na względzie Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie z punktu 2) oparto natomiast na podstawie art. 250 cyt. ustawy oraz § 15 w zw. § 14 ust. 2 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).