III SA/Gd 358/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 marca 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 15 grudnia 2020 r. nr [...] odmówił A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę L. P. ur. [...] 1966 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 23 ust. 4aa, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipiec 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), § 1 - 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2018 r. poz. 147 ze zm.) i art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 160 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a." W uzasadnieniu organ wskazał, że A. S. wnioskiem z dnia 11 grudnia 2019 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 9 stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 10 marca 2020 r. uchyliło powyższą decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r. ponownie stronie odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym razem organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 3 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 756/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 czerwca 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 kwietnia 2020 r. Sąd administracyjny wskazał w uzasadnieniu, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 październik 2014 r. sygn. akt K 38/13, organy orzekające w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełniał warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną (dotyczącej wieku powstania niepełnosprawności osoby podopiecznej). Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji ustalił, że siostra strony ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 24-go roku życia łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. L. P. posiada również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 6 września 2018 r., z którego wnika, że jest całkowicie niezdolna do pracy do 30 września 2021 r. A. S. od 20 września 2011 r. do 30 września 2013 roku pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą, a od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r. zasiłek dla opiekuna z tego samego tytułu. Od dnia 1 września 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. A. S. pracował. Od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia dzisiejszego pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad siostrą. A. S. oświadczył, że nie pracuje zawodowo ani dorywczo oraz, że nie poszukuje pracy z uwagi na sprawowaną nad siostrą osobistą opiekę. Organ opisał oświadczenia oraz treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie, uznając, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wnioskodawca nie sprawuje całodobowej opieki nad siostrą. Czas sprawowanej opieki osobistej wynosi około 4 godziny dziennie. Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że L. P. może zaspokajać samodzielnie podstawowe potrzeby życiowe, a wnioskodawca jest w stanie podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 18 marca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ustalił, że L. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma swój pokój. W tym samym budynku mieszkają jej rodzice i brat prowadzący odrębne gospodarstwa domowe. L. P. choruje na schizofrenię paranoidalną, epilepsję, zaburzenia lękowe, żylaki kończyn dolnych, odrętwienie rąk, zaburzenia snu i zawyżony cholesterol. Na mocy orzeczenia PZON w [...] z dnia 9 marca 2015 r. została zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, orzeczenie wydane zostało na stałe. Z ustaleń wywiadu przeprowadzonego w dniu 7 grudnia 2020 r. wynikało, że podopieczna w nocy jest sama. L. P. bez problemu wskazywała pracownikowi nazwy i dawki lekarstw, które przyjmuje. Jej ostatnia wizyta u psychiatry miała miejsce 2 miesiące temu, L. P. nie korzysta z pomocy psychologa. Ostatni atak epilepsji miała w sierpniu 2020 r. Mimo choroby psychicznej, siostra wnioskodawcy jest osobą sprawną fizycznie, może wykonywać wiele czynności samoobsługowych, samodzielnie porusza się po mieszkaniu. Z oceny pracownika socjalnego wynika, że stan zdrowia pozwala jej na samodzielne wykonywanie czynności życia codziennego i na dzień przeprowadzenia wywiadu nie wymaga opieki całodobowej. Jest ona komunikatywna, porusza się samodzielnie, jeździ na rowerze. Są dni kiedy jej stan psychiczny ulega pogorszeniu wtedy pomoc brata jest wskazana. Jednocześnie pracownik socjalny stwierdził, że wnioskodawca nie potrafił wskazać dawek i nazw leków, które przyjmuje siostra. Wnioskodawca podał, że czas osobistej opieki sprawowanej nad siostrą wynosi 4 godziny dziennie, przy czym nie potrafił wskazać jakie czynności opiekuńcze w tym czasie wykonuje. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W rozpatrywanym przypadku nie może być mowy o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem pracy zawodowej, ponieważ zakres jak i wymiar codziennej opieki strony nad siostrą nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, a osoba wymagająca opieki jest samodzielna w czynnościach dnia codziennego. Opieka strony nad siostrą wynosi 4 godziny dziennie, przy czym w większości obejmuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Stopień samodzielności jak i sprawność fizyczna osoby wymagającej opieki pozwala jej na wykonanie wielu czynności dnia codziennego samodzielnie (porusza się samodzielnie, jeździ na rowerze, sprawy urzędowe jak i zakupy jest w stanie załatwić samodzielnie). Z akt sprawy wynika, że opieka wnioskodawcy nad siostrą nie jest opieką sprawowaną w sposób stały czy długotrwały, jest on zatem w stanie podjąć zatrudnienie. A. S., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ponadto wniósł on o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną siostrą, która to opieka uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe kryteria, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przywołanych powyżej unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, do czego konieczne było ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki. Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym siostra skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Kwestia ta podlega ocenie organów oraz sądów administracyjnych, które wielokrotnie, mimo takich zapisów w orzeczeniach odmawiają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, analizując okoliczności faktyczne dotyczące zakresu rzeczywiście realizowanej w konkretnych sprawach opieki. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Z ustalonego przez organy na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącego opieka z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających siostrę w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że siostra skarżącego jest osobą sprawną fizycznie, posiada pełną orientację w zakresie sposobu jej leczenia, rodzaju i dawek przyjmowanych leków. Skarżący nie jest aktualnie zorientowany w tym jakie leki i kiedy przyjmować ma jego siostra, nie wskazał on także pracownikowi socjalnemu przeprowadzającemu wywiad, jakie konkretnie czynności wykonuje w ciągu 4 godzin, które jak twierdził przeznacza na sprawowanie opieki. Skarżący twierdził, że na sprawowanie opieki przeznacza 4 godziny, jednak wobec niewskazania jakie czynności w tym czasie wykonuje, jego twierdzenie w tym zakresie budzi wątpliwości. Sąd podziela wyrażone w skardze stanowisko, że sprawowana opieka nie musi być opieką całodobową. Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane w sytuacji gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze zajmuje nieznaczną część dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodjęcia pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki. Wskazać także należy, że przyznanie skarżącemu w przeszłości innych świadczeń w związku z opieką nad siostrą, nie oznacza, że obecnie skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji publicznej rozstrzygają sprawy na podstawie stanu prawnego i stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji. Dokonują one oceny istnienia przesłanek możliwości uzyskania konkretnego świadczenia na podstawie zgromadzonego w konkretnej sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu, ocena zaistnienia przesłanek omawianego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przez organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie, jest prawidłowa. Uwzględniając rodzaj i charakter czynności, jakie wykonuje skarżący, a także fakt, że przez większą część doby siostra skarżącego radzi sobie samodzielnie, stwierdzić należy, że skarżący może podjąć zatrudnienie. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).