III SA/Gd 359/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 19 października 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] w następstwie wniosku z dnia 26 września 2016 r. o przyznanie zasiłku celowego w kwocie minimum 1.500 zł miesięcznie odmówił przyznania J. K. (dalej także jako: "skarżący" lub "strona") świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji przywołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 14, art. 39 ust. 1, art. 107 ust. 4a w związku z art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 930; dalej w skrócie jako "ustawa"). Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Prezydent Miasta [...] wskazał, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, w dniu 4 października 2016 r. skierowane zostało do strony wezwanie do przeprowadzenia czynności wywiadu środowiskowego w dniu 17 października 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie, strona pismem z dnia 11 października 2016 r. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania w terminie wskazanym w zawiadomieniu. W związku z tym, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z uwagi na niewyrażenie zgody organ nie miał możliwości ustalenia sytuacji strony jak i możliwości dokonania oceny zasadności złożonego wniosku. Tym samym, stosownie do art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, organ odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. wskazał na niezgodność decyzji z przepisami Konstytucji RP oraz ustawami, w tym m.in. z ustawą o pomocy społecznej i ustawą o ochronie danych osobowych. W dalszej części odwołania skarżący podniósł, że zadaniem państwa jest pomagać wszystkim obywatelom. W ocenie skarżącego organ pierwszej instancji złamał prawo odmawiając przyznania mu pomocy z powodu braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organy pomocy społecznej dobrze znają sytuację materialną strony, gdyż ostatni wywiad środowiskowy był przeprowadzony w czerwcu 2016 r. i od tego czasu nic się nie zmieniło. Średnio w roku przeprowadzane są cztery wywiady środowiskowe. Tymczasem bez pomocy państwa skarżący nie jest w stanie normalnie egzystować, gdyż jego dochód wynosi 700 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada przy tym żadnego majątku. Strona żąda comiesięcznej pomocy w wysokości 3.000 zł zasiłku celowego do czasu, gdy podejmie pracę zgodną z wykształceniem oraz stanem zdrowia. Skarżący oświadczył ponadto, iż jest osobą bezdomną, ponieważ nie posiada własnego mieszkania, a zamieszkuje wraz z matką i rodziną. Gdyby nie to zapewne mieszkałby na ulicy bądź w noclegowni. W ocenie skarżącego jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia 6 marca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 107 ust. 1 i ust. 4a oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadniając wydaną decyzję organ odwoławczy podniósł, że u osób korzystających stale z pomocy społecznej aktualizację wywiadu przeprowadza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy mimo braku zmiany danych. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi w świetle art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym stanowi podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). W realiach rozpatrywanej sprawy odwołujący wyraźnie wskazywał już we wniosku o przyznanie pomocy społecznej, że nie wyraża zgody na aktualizację wywiadu. Odmowę wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (aktualizacji) ponowił w odpowiedzi na pismo organu pierwszej instancji, w którym wyznaczono termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W piśmie tym wyraził ewentualną zgodę na przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w miejscu pracy pracownika socjalnego. Spowodowało to brak możliwości przeprowadzenia aktualizacji u strony wywiadu środowiskowego przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, a tym samym konieczność wydania decyzji odmownej. W reasumpcji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że zakwestionowana decyzja Prezydenta Miasta [...] jest zgodna z prawem. W skardze na wyżej wskazaną decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. K. wniósł o jej uchylenie żądając przyznania zasiłku w kwocie 500 zł miesięcznie. Uzasadniając skargę wyżej wymieniony opisał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną wskazując, że spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie pomocy. W skardze przedstawiono również szereg potrzeb skarżącego, których zaspokojenie leży w gestii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] a których to potrzeb skarżący nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie z uzyskiwanych dochodów. Ponadto skarżący wskazał, że z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie pracować zawodowo. Wyjaśnił również, że nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, ponieważ, w jego ocenie, wywiad środowiskowy może być przeprowadzony w miejscu pracy pracownika socjalnego, jeżeli osoba zainteresowana jest osobą bezdomną. Za taką uważa się skarżący, ponieważ nie zamieszkuje we własnym lokalu, ale w mieszkaniu matki. Skarżący podkreślił ponadto, że pracownicy socjalni od 2008 r. często przeprowadzali wywiady środowiskowe i doskonale znają jego sytuację życiową. Dodatkowo podniósł, iż ustawa o pomocy społecznej jest niezgodna z Konstytucją RP w zakresie obowiązku przeprowadzania wywiadu środowiskowego, progów dochodowych oraz braku pomocy ze strony państwa osobom niepełnosprawnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wyżej wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli sądu administracyjnego w przedmiotowej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. U podstaw zakwestionowanej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej legła odmowa wyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W myśl art. 107 ust. 4 wyżej wskazanej ustawy, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Podobnie stanowi art. 11 ust. 2 omawianej ustawy, w świetle którego brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymania jego postanowień (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Waga tego dowodu wyraża się w treści powołanego wyżej art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, które zawierają swoistą "sankcję" w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc. Ze stanu faktycznego oraz załączonych do akt sprawy dokumentów wynika bezsprzecznie, iż skarżący już we wniosku z dnia 26 września 2016 r. o przyznanie wnioskowanego świadczenia zaznaczył, że nie wpuści pracownika socjalnego do mieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taką też postawę przyjął. Pismem z dnia 4 października 2016 r. organ zawiadomił skarżącego o zamiarze przeprowadzenia wywiadu w dniu 17 października 2016 r. Skarżący uprzednio zawiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez organ, odmówił wpuszczenia pracownika socjalnego do swojego domu, pomimo informacji o możliwych dla niego skutkach takiego zachowania. Pismo skarżącego z dnia 11 października 2016 r., stanowiące odpowiedź na zawiadomienie, wyraża skrajny brak zaufania do organów pomocy społecznej oraz ich pracowników. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne należy wskazać, że Sąd nie podziela poglądu skarżącego o irracjonalności przeprowadzania wywiadu środowiskowego po upływie kilku miesięcy od daty poprzedniego wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy mimo zmiany braku danych. Przepis ten stanowi odpowiedź na zarzut skarżącego, że ostatni wywiad środowiskowy miał miejsce w czerwcu 2016 r. - tym samym był zbędny po złożeniu wniosku w dniu 26 września 2016 r. Ustawodawca w przepisie tym zaznaczył, że w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu sporządza się "nie rzadziej niż co 6 miesięcy" w przypadku braku zmiany danych. Natomiast w sytuacji zmiany danych, na przykład zmiany sytuacji dochodowej - zmiany wysokości dochodów wpływającej na prawo do świadczeń z pomocy społecznej i ich wysokość aktualizację wywiadu przeprowadza się nawet po upływie miesiąca od daty ostatnio przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W każdym z powyższych przypadków chodzi bowiem o to aby ustalić aktualną sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby wnioskującej o udzielenie pomocy. Uwzględniając przedstawione okoliczności sprawy należy przypomnieć, że świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 102 ust. 1 ustawy). Obowiązkiem świadczeniobiorcy jest z kolei współpracować z organem, przynajmniej w zakresie umożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Żądanie skarżącego aby wywiad przeprowadzony został w miejscu pracy pracownika pomocy społecznej nie mógł być przez organ uwzględniony albowiem zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1406) wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu w godzinach pracy ośrodka albo w terminach uzgodnionych z wnioskodawcą. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad ocenia indywidualne cechy wnioskodawcy, jego sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową i na tej podstawie formułuje wnioski stanowiące podstawę planowania pomocy. Reasumując należy uznać, że brak współdziałania w zakresie umożliwienia przeprowadzenia wywiadu może stanowić - tak jak zasadnie wskazały organy - podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Jeżeli świadczeniobiorca nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu w jego miejscu zamieszkania, to organ może odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy ponadto zauważyć, że utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (względnie jego aktualizacji) orzecznictwo sądowe traktuje jako przejaw braku współdziałania z pracownikiem socjalnym prowadzący do wydania rozstrzygnięcia niezgodnego z intencją wnioskodawcy (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 1041/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 505/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1179/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 696/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Finalnie Sąd wskazuje, że argumenty podnoszone w skardze nie usprawiedliwiają odmowy współpracy z organami, która jest kluczowa dla otrzymania środków z pomocy społecznej. Skarżący musi mieć bowiem świadomość, że brak chęci współpracy połączony z antagonistycznym nastawieniem do organów socjalnych stanowi w świetle obowiązujących regulacji normatywnych samodzielny determinant odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.