III SA/Gd 364/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adw. T. W. kwotę 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 16 stycznia 2015 r. Burmistrz Miasta C. odmówił Z. P. umorzenia zadłużenia, na które złożyły się: należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności Z. P. wskazał, że nie ma żadnych dochodów, kont rachunkowych, majątku oraz dóbr materialnych w związku z czym nie jest w stanie spłacać zadłużenia. Organ przeprowadził postępowanie i ustalił, że wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, nie jest zatrudniony odpłatnie, nie ma środków finansowych na koncie depozytowym. Na tej podstawie organ przyjął, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, pozwalające na przychylenie się do wniosku o umorzenie należności, a wnioskodawca może starać się na drodze sądowej o obniżenie bądź zniesienie zasądzonych alimentów. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Z. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z 6 marca 2015 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że organ I instancji nie przedstawił w swoim uzasadnieniu konkretnych faktów i argumentów, na podstawie których oparł decyzję o odmowie umorzenia należności. Na wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Z. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący napisał, że Kolegium nie uwzględniło, iż nie był on w stanie spłacać zadłużenia począwszy od chwili zasądzenia alimentów. Skarżący od wielu lat był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. i aktywnie, lecz niestety bezskutecznie, poszukiwał przez te lata pracy. Skarżący ponownie podkreślił, że nie posiada jakiegokolwiek majątku i że zawsze żył bardzo skromnie. Od lat skarżący jest bardzo ubogim człowiekiem, co potwierdza dokumentacja gromadzona przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C., od którego czasem otrzymywał środki na zakup opału na zimę. Skarżący wniósł o umorzenie zadłużenia w całości lub w części z uwagi na swoją bardzo trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w przedmiotowej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o uchyleniu decyzji organu I instancji z przyczyn proceduralnych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że odmawiając Z. P. umorzenia należności organ I instancji nie uzasadnił swojej decyzji. Ustalenia organu I instancji ograniczyły się do wskazania, że wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, nie jest zatrudniony odpłatnie, nie ma środków finansowych na koncie depozytowym. Organ I instancji w żaden sposób nie wyjaśnił, z jakich powodów opisane wyżej fakty nie są wystarczające dla podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia pozytywnej dla wnioskodawcy. Powyższe oznacza, że pomimo zebrania pewnych dowodów dotyczących sytuacji dochodowej dłużnika, organ I instancji nie dokonał ich oceny. Wskazuje to na faktyczne nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i naruszenie w decyzji Burmistrza C. art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakłada na organ obowiązek zebrania całego materiału dowodowego i rozpatrzenia tego materiału w sposób wyczerpujący. Ponieważ organ odwoławczy zauważył wskazane uchybienie, prawidłowo wydał decyzję o uchyleniu decyzji organu I instancji. Sąd wskazuje, że w przypadku tego rodzaju błędów postępowania dowodowego organ odwoławczy nie mógł dokonać merytorycznej oceny wniosku i zdecydować o umorzeniu, czy też odmowie umorzenia należności. W takim przypadku organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, a nie jest do tego uprawniony. Na postępowanie wyjaśniające składa się bowiem nie tylko obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, ale także obowiązek jego wszechstronnego rozpatrzenia, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co powinno znaleźć adekwatne odzwierciedlenie w uzasadnieniu każdej decyzji administracyjnej. Jest to szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, czyli na przykład takich, jak decyzja podejmowana w przedmiocie umorzenia, gdzie pomimo stwierdzenia przesłanek pozwalających na przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań, organ może odmówić umorzenia należności, jeżeli sprzeciwia się temu np. interes społeczny, czy szczególnie naganna postawa wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. słusznie podkreśliło, że wydanie decyzji uznaniowej zawsze musi być poprzedzone wyjaśnieniem aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, a jej uzasadnienie powinno zawierać wnikliwą i wszechstronną ocenę materiału dowodowego zgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Decyzja organu I instancji w tej sprawie warunków takich nie spełnia. Odmawiając umorzenia należności, organ I instancji w istocie nie ustosunkował się do faktów wskazanych we wniosku, nie dokonał ich oceny, ani nie wskazał, dlaczego w jego ocenie fakty podane przez Z. P. nie warunkują zastosowania przepisu przewidującego możliwość umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy ponadto słusznie wskazał, że przebywanie wnioskodawcy w warunkach zakładu karnego, posiadane możliwości uzyskania dochodu, czy stan majątkowy i osobisty dłużnika, jego postępowanie tj. czy podjął on jakieś starania by dług spłacić oraz czy mógł on tego dokonać, stanowią kwestie istotne dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy w żaden sposób nie przesądził jednak jakie rozstrzygnięcie ma podjąć organ I instancji, nakazując mu jedynie ponowne, wnikliwe rozpatrzenie wniosku skarżącego pod kątem spełniania przesłanek z art.30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012, poz. 1228). Ponieważ postępowanie w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego może zostać wszczęte jedynie na wniosek, w takim postępowaniu istotne jest na jakiej podstawie prawnej dłużnik domaga się umorzenia. Z wniosku Z. P. z dnia 26 listopada 2014 r. wynika, że skarżący wystąpił o umorzenie należności w związku ze swoją trudną sytuacją materialną. Z tych względów właściwą podstawą do rozpoznania wniosku stanowi tylko wskazany art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W przedmiotowej sprawie nie powinien mieć tym samym zastosowania art. 30 ust. 1 cyt. ustawy, pozwalający na umorzenie należności w przypadku stwierdzenia, że prowadzona wobec dłużnika egzekucja jest skuteczna przez odpowiednio długi czas. Skarżący sam zaznaczył, że wysokość alimentów powoduje, że od samego początku - tj. od kiedy zostały zasądzone - skarżący nie był w stanie ich spłacać w wymaganej wysokości. Nie można tym samym przyjąć, aby dłużnik wnosił o umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 1 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji ma obowiązek skoncentrować się na ustaleniu czy sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika jest na tyle trudna, że uzasadnia umorzenie należności w oparciu o art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Końcowo wskazać należy, że w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., kwestia tego, czy wniosek skarżącego może zostać uwzględniony pozostaje otwarta. O treści rozstrzygnięcia w przypadku tego rodzaju decyzji odwoławczej będzie decydował wyłącznie organ I instancji. Zaskarżoną decyzję należy pod tym względem ocenić jako prawidłową, ponieważ nie zawarto w niej nakazu załatwienia sprawy w określony sposób (negatywnie lub pozytywnie dla wnioskodawcy), a jedynie - nakaz powtórnego, rzetelnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Z. P. na odstawie art. 151 p.p.s.a.