III SA/Gd 365/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 3 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca W. Ł. wniosła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Z uwagi na podeszły wiek i schorzenia układu ruchu, ma trudności w poruszaniu się. Wskazała, że zaciągnęła pożyczkę w wysokości 50.000 zł, aby uchronić się przed licytacją zajmowanego mieszkania, z czego dokonała już spłaty kwoty 40.000 zł. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że prowadzi ona samotnie gospodarstwo domowe. Z oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni wynikało, że w skład jej majątku nie wchodzi żadna nieruchomość, ani też jakiekolwiek oszczędności, papiery wartościowe, zasoby pieniężne oraz inne przedmioty wartościowe, w tym pojazdy mechaniczne. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości ok. 1600 zł, po potrąceniach komorniczych. Wnioskodawczyni wskazała, że obecny właściciel zajmowanego przez nią mieszkania żąda opłacenia czynszu w wysokości 1400 zł miesięcznie, dodając, że co do tej kwoty istnieje między skarżącą a właścicielem mieszkania spór. Dotychczas wnioskodawczyni opłacała czynsz w wysokości 650 zł miesięcznie. Ponadto - według oświadczenia - wnioskodawczyni ponosi miesięcznie koszty zakupu leków w wysokości 200 zł, koszty przejazdów do lekarza i na badania w wysokości 100 zł, koszty zakupu specjalnej odzieży i obuwia w wysokości 100-200 zł miesięcznie. Z uwagi na ciągłe nieprzewidziane wydatki nie pozostają skarżącej żadne środki finansowe. Skarżąca dodała, że korzysta już z pomocy w postępowaniu cywilnym. Mając na względzie, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2017 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia następujących oświadczeń i dokumentów: a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej renty rodzinnej i dokumenty obrazujące prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec wnioskodawczyni; c) oświadczenia w przedmiocie miesięcznych własnych wydatków i kosztów utrzymania wnioskodawczyni; d) oświadczenia czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy rodziny czy innych osób i jakiego rodzaju jest to pomoc. Na powyższe wezwanie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi w zakreślonym terminie. W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy tym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżącej uzyskuje ona dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 1600 zł po dokonanych potrąceniach komorniczych, jednak wysokości deklarowanych potrąceń skarżąca nie wykazała. Z tego względu niezbędnym było wezwanie skarżącej do przedłożenia dokumentów obrazujących prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne, czego skarżąca nie uczyniła. Wśród swych stałych wydatków skarżąca wskazała opłatę za mieszkanie w wysokości 1400 zł należnej nowemu jego właścicielowi, przy czym nie było jasne, czy skarżąca reguluje tę należność, czy też wobec deklarowanego sporu w tym zakresie, odmawia jej zapłaty. Ponadto skarżąca zadeklarowała ponoszenie kosztów leków, dojazdu do lekarzy oraz specjalnej odzieży i obuwia w łącznej kwocie 400-500 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała innych kosztów utrzymania związanych z deklarowanym zajmowaniem mieszkania przy ul. P. [...] w G. (koszty energii elektrycznej, gazu, ogrzewania, wody, wywozu śmieci, itp.). Z tych względów niezbędne było uzyskanie oświadczenia co do wysokości miesięcznych wydatków i kosztów utrzymania oraz udokumentowania wysokości uzyskiwanej renty rodzinnej. Wobec wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącej, która twierdząc, że nie pozostają do jej dyspozycji żadne środki finansowe, w dniu 9 czerwca 2017 r. uiściła wpis sądowy w kwocie 100 zł, niezbędne było przedstawienie przez skarżącą – poza ww. oświadczeniami i dokumentami - wyciągów z rachunków bankowych, a nadto oświadczenia o korzystaniu z pomocy rodziny czy innych osób ze wskazaniem rodzaju tej pomocy. Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby skarżąca wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Skarżąca nie ujawniła wysokości ponoszonych wszystkich kosztów koniecznego utrzymania siebie, ograniczając się do stwierdzenia, że z uzyskiwanych dochodów nie pozostają jej żadne środki finansowe. Uchyliła się nadto od podania informacji, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżąca ewentualnie dysponuje, czemu służyć miało przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Tymczasem pomimo stwierdzenia, że brak jej jest środków finansowych, uiściła wpis od skargi w kwocie 100 zł. W sytuacji, gdy skarżąca powołuje się na wysokość dochodu, a brak jest wyczerpującej informacji oraz udokumentowania podnoszonych okoliczności co do wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania, jak również danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, prowadzonej egzekucji komorniczej, czy wysokości uzyskiwanego dochodu, jak również ewentualnej pomocy członków rodziny lub innych osób, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Wykonanie skierowanego do skarżącej wezwania pozwoliłoby uznać, czy skarżąca znajduje się w sytuacji niepozwalającej na poniesienie dalszych ewentualnych kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Skoro skarżąca uchyla się od udzielenia takich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżąca została dokładnie poinformowana, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonała nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.