III SA/Gd 371/05

-Sygn. akt III SA/Gd 371/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska /spr./, Sędziowie WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, WSA Krzysztof Gruszecki, , Protokolant Beata Kaczmar, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania za osobę bezrobotną i przyznanie prawa do stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 1 kwietnia 2005 roku nr [...] w częściach, w jakich zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych stypendiów / pkt. 6 decyzji organu I i II instancji/, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w uchylonej części, 3. w pozostałej części skargę oddala. Wojewoda decyzją z dnia 25 maja 2005 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 5 , art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 2 ust.1 pkt 1 i 2, art. 37 a, art. 37 b ust.5 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.), art. 76 ust.1 i ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Starosty z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie: 1. uchylenia decyzji z dnia 23.06.2003 r. nr 1372/6/03 o uznaniu strony z dniem 20.06.2003 r. za osobę bezrobotną oraz w okresie od 20.06.2003 r. do upływu 12 miesięcy od dnia ukończenia nauki określonego w dyplomie, świadectwie lub innym dokumencie – za bezrobotnego absolwenta, 2. uchylenia decyzji z dnia 30.09.2003 r. nr [...] o przyznaniu stronie prawa do stypendium w wysokości 302 zł miesięcznie, w okresie odbywania szkolenia, od dnia 22.09.2003 r., 3. uchylenia decyzji z dnia 27.10.2003 r. nr [...] o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem 25.10.2003 r., 4. uchylenia decyzji z dnia 27.01.2004 r. nr [...] o przyznaniu stronie prawa do stypendium w wysokości 503,20 zł miesięcznie w okresie odbywania stażu, od dnia 1.02.2004 r., 5. uchylenia decyzji z dnia 4.01.2005 r. nr [...] o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem 1.01.2005 r., 6. zobowiązania strony do zwrotu nienależnie pobranego stypendium za szkolenie za okres od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. w łącznej kwocie brutto 332,20 zł oraz stypendium za staż za okres od dnia 1.02.2004 .do 31.12.2004 r. na łączną kwotę brutto – 5545,20 zł na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego: W dniu 20 czerwca 2003 r. J. S. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako bezrobotny absolwent. Po czym w okresie od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. pobierał stypendium z tytułu szkolenia, a następnie w okresie od 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. stypendium za odbywanie stażu. W dniu 9 marca 2005 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w K. wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o przesłanie zaświadczenia o wysokości pobranych przez stronę świadczeń za 2004 r. W toku czynności wyjaśniających podjętych przez organ I instancji, J. S. w dniu 11 marca 2005 r. dostarczył decyzję MOPS w K. z dnia 5 czerwca 2002 r. nr [...], z treści której wynika, iż w okresie od 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. miał prawo do renty socjalnej. W tych okolicznościach, postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2005 r. organ I instancji, powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z urzędu wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.06.2003 r., prawa do stypendium za czas trwania szkolenia od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. oraz prawa do stypendium za odbywanie stażu od 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Wojewoda wskazał, iż w dniu rejestracji w urzędzie pracy J. S. nie spełniał warunków uzasadniających uznanie za osobę bezrobotną, określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) oraz przepisach obowiązującej w dacie rejestracji ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.). Korzystanie z prawa do renty socjalnej jest bowiem okolicznością wykluczającą uznanie strony za bezrobotnego. Z tych tez względów organ I instancji był zobowiązany do wydania orzeczenia w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stronie status osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium za okres szkolenia i stażu. W dniu rejestracji w urzędzie pracy strona została pouczona o przesłankach warunkujących posiadanie statusu bezrobotnego poprzez doręczenie jej "Informacji dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy". Ponadto w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż nie pobiera renty socjalnej. W tych okolicznościach organy uznały, że J. S. rejestrując się w urzędzie pracy nie powiadomił o fakcie przyznania mu renty socjalnej na okres od dnia 1.06.2003 r. do 27.05.2005 r. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, organ II instancji wskazał m.in., że w dniu rejestracji J. S. przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27.05.2002 r. zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 27.05.2005 r. Zapis zamieszczony w orzeczeniu o możliwości korzystania przez stronę ze świadczeń zgodnie z ustawą o pomocy społecznej nie jest jednak równoznaczny z faktem uzyskania i pobierania tych świadczeń. Odnosząc się do zarzutu odwołującego dotyczącego naruszenia zasady informowania stron postępowania o ich prawach i obowiązkach, Wojewoda wskazał, iż przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu znajdują się w siedzibie Powiatowego Urzędu Pracy w K. w ogólnie dostępnym i widocznym miejscu, co czyni zadość wymogowi z art. 9 k.p.a. Oznacza to, że odwołujący mógł i powinien być zorientowany również o konsekwencjach pobrania nienależnego świadczenia pieniężnego finansowanego z Funduszu Pracy. W niniejszej sprawie podstawą prawną zwrotu nienależnie pobranego stypendium nie jest art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - jak mylnie wskazał organ I instancji - lecz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c powołanej ustawy. Powyższe uchybienie, zdaniem organu odwoławczego, nie dawało podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej w I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7 - 9, art. 10 § 1, art. 81, art. 145 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu zarzutów wskazał m.in., że nie został powiadomiony o możliwości oraz terminie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Nadto organ I instancji wznawiając postępowanie bezpodstawnie powołał się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie przesłanka ta nie wystąpiła, albowiem organ I instancji dysponował zarówno w chwili wznowienia postępowania jak i wydawania decyzji następnie uchylonej w toku wznowionego postępowania tym samym dowodem w postaci decyzji MOPS w K. nr [...] przyznającej skarżącemu rentę socjalną od dnia 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. Miał również z urzędu wiedzę o przysługującym skarżącemu prawie do renty socjalnej. Do skargi dołączono kopie pism Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. z dnia 10.06.2005 r. i 20.06.2005 r. oraz pisma ZUS z dnia 8.06.2005 r. potwierdzającego złożenie przez skarżącego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy do rozliczenia dochodu za 2004 r. Według skarżącego, jedna z pracownic powiatowego urzędu pracy miała przyznać, iż przy rejestracji podnoszona była kwestia renty socjalnej, stąd należałoby przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków na okoliczność, jakie dokumenty przedłożył skarżący w chwili rejestracji jako bezrobotnego. Nadto, w ocenie skarżącego, nie sposób zgodzić się z argumentacją organu II instancji, iż wywieszenie przepisów w miejscu ogólnie dostępnym czyni zadość wymogowi określonemu w art. 9 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga w części zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w postanowieniach , w których zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych stypendiów (pkt 6 decyzji organu I i II instancji) narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozważając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należało mieć przede wszystkim na uwadze to, że została ona wydana w trybie nadzwyczajnym, to jest po wznowieniu postępowania administracyjnego z urzędu. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją administracyjną ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte wadliwością. Ponieważ instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, owa wadliwość musi mieć charakter kwalifikowany, a jej rodzaje zostały wyczerpująco wyliczone w przepisach prawa procesowego. O ile w postępowaniu zwykłym głównym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego sprawy administracyjnej, to przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Postępowanie to ma własną odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z wad wymienionych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Skoro więc organ I instancji postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2005 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.06.2003 r., prawa do stypendium za czas trwania szkolenia od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. oraz prawa do stypendium za odbywanie stażu od 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. to w ocenie Sądu, rozstrzyganie w trybie wznowieniowym o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych stypendiów finansowanych z Funduszu Pracy (pkt 6 decyzji organu I i II instancji) nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 145 § 1 k.p.a., który ogranicza dopuszczalność wznowienia postępowania przesłanką zakończenia sprawy decyzją ostateczną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji w postępowaniu zwykłym rozstrzygną kwestię zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych stypendiów finansowanych z Funduszu Pracy, o której mowa w art. 9 ust.1 pkt 14 lit c) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.), uwzględniając przy tym przesłanki z art. 76 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W pozostałym zakresie skarga nie jest zasadna. Powołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Na tej podstawie wznawia się postępowanie, gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki: po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć wpływ na zmianę decyzji w kwestiach zasadniczych; po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej; po trzecie, okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Organy administracji obydwu instancji prawidłowo ustaliły, że wskazane wyżej przesłanki wznowienia zaistniały w sprawie. Po wydaniu przez organ I instancji decyzji ostatecznych w przedmiocie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej, prawa do stypendium za czas trwania szkolenia oraz prawa do stypendium za odbywanie stażu, zostały ujawnione nowe okoliczności faktyczne wskazujące na brak podstaw do uznania skarżącego za bezrobotnego, zgodnie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.), potwierdzone nowym dowodem w postaci decyzji wydanej z upoważnienia Rady Miejskiej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 5 czerwca 2002 r. nr 1733/2002, przyznającej J. S. prawo do renty socjalnej w okresie od 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. Ujawnione okoliczności i dowody były nowymi i miały istotne znaczenie dla sprawy z tego względu, że niezbędną przesłanką do nabycia i posiadania prawa do pobranych przez skarżącego świadczeń jest legitymowanie się statusem bezrobotnego absolwenta, a zatem spełnienie warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, do których ustawodawca zaliczył m.in. warunek niepobierania renty socjalnej (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c). Powyższy pogląd nie uległ zmianie w związku z wejściem w życie z dniem 1 czerwca 2004 r. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) Ujawnione okoliczności i dowody istniały w dniu wydania orzeczeń wskazanych w punktach 1-5 zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i nie były znane Staroście [...] w dacie rejestracji skarżącego jako bezrobotnego. Faktem jest, że w dniu rejestracji w urzędzie pracy skarżący przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27.05.2002 r., zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 27.05.2005 r. Zapis zamieszczony w orzeczeniu o możliwości korzystania przez stronę ze świadczeń zgodnie z ustawą o pomocy społecznej – jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie jest jednak równoznaczny z faktem uzyskania i pobierania tych świadczeń. W myśl obowiązującego w dacie wydania orzeczenia przepisu art. 6 b ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123 poz. 776 ze zm.), w orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania dotyczące w szczególności: korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w przedłożonym przez stronę orzeczeniu o niepełnosprawności nie rozstrzyga się w przedmiocie uprawnień do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym renty socjalnej. Powyższe względy czynią chybionym zarzut wznowienia postępowania z naruszeniem przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tym samym za bezzasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie można też podzielić zarzutów skargi, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana bez uwzględnienia zasad procesowych z art. 7-9 oraz art. 10 § 1 k.p.a. Sąd zauważa, że przewidziane w art. 7, 8 i 9 k.p.a. obowiązki organu administracji informowania, wyjaśniania i dbania o interes strony, jak również skutki naruszenia tych obowiązków, są związane bezpośrednio z toczącym się postępowaniem administracyjnym. Podkreślić jednak należy, że wskazanych obowiązków nie można rozumieć tak szeroko, jak rozumie to skarżący. Osoba ubiegająca się o przyznanie statusu bezrobotnego nie jest tymi przepisami zwolniona od dołożenia należytych starań, by zapoznać się z przepisami regulującymi przesłanki nabycia takiego statusu oraz wynikające z niego uprawnienia i obowiązki. Z akt sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że w dniu rejestracji skarżący otrzymał egzemplarz informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy, zawierającej w części II zatytułowanej "status bezrobotnego" zapis, iż status bezrobotnego ma osoba, która nie pobiera, na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego, stałego wyrównawczego, gwarantowanego zasiłku okresowego lub renty socjalnej (pkt 9). Fakt zapoznania się z tą informacją oraz zobowiązanie do jej przestrzegania skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem w dniu 20 czerwca 2003 r. Ponadto w karcie rejestracyjnej bezrobotnego skarżący podał pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż nie pobiera renty socjalnej. Twierdzenie skarżącego, iż organ I instancji dysponował zarówno w chwili wznowienia postępowania jak i wydawania decyzji następnie uchylonej w toku wznowionego postępowania, tym samym dowodem w postaci decyzji przyznającej skarżącemu rentę socjalną od dnia 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu (art.10 § 1 k.p.a.) należy mieć na względzie, że skarżący miał możliwość brania udziału w postępowaniu i czynił to, między innymi przedłożył dowód stanowiący podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu. W tej sytuacji trudno uznać, iż zarzuty skarżącego zasługują na uwzględnienie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji w uchylonej części wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uznawszy, że w pozostałej części zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w punkcie 3 sentencji.