III SA/Gd 371/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Bożeny Kiecol sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 29 maja 2009 r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania H. W. od decyzji Wójta Gminy z dnia 20 kwietnia 2009 r. nr [...] orzekającej o jej wymeldowaniu z pobytu stałego, utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Wójt Gminy na podstawie zebranego w sprawie materiału, uznając opuszczenie lokalu za bezsporne wyjaśnił, iż nie ustalił okoliczności w jakich ono nastąpiło, aczkolwiek stwierdził, iż opuszczenie przez H. W. lokalu jest stałe, ponieważ odrzuciła ona możliwość powrotu i ponownego w nim zamieszkania. Organ wyjaśnił, że zameldowanie stanowi wyłącznie czynność rejestracyjną pobytu osoby i opierając się na treści przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, że zostały spełnione przesłanki wymeldowania H. W. z miejsca pobytu stałego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. W., wyjaśniając w uzasadnieniu, iż w zaufaniu do przyszłego męża J. A. sprzedała posiadane przez siebie mieszkanie, a uzyskaną kwotę w wysokości 140 000 zł oraz posiadane ruchomości przekazała mu w związku z przyrzeczeniem ustanowienia jej współwłaścicielką nieruchomości. Odwołująca się podała, iż J. A. nadużywał alkoholu, bił ją oraz zmuszał do rezygnacji z domagania się zwrotu przekazanej kwoty. Do opuszczenia mieszkania została zmuszona agresywnym zachowaniem (pobiciem). Dlatego uznanie przez organ I instancji okoliczności mających wpływ na opuszczenie przez H. W. mieszkania za nieistotne wzbudza jej zdziwienie. H. W. wskazała, że miejsce stałego pobytu potwierdzone zameldowaniem na pobyt stały ma istotne znaczenie ze względu na właściwość miejscową instytucji prowadzących postępowania jej dotyczące. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje ponadto, iż opuszczenie musi mieć charakter trwały i dobrowolny. Zasadnicze znaczenie dla organu miało oświadczenie H. W. o braku zamiaru ponownego zamieszkania w przedmiotowym mieszkaniu, co świadczyć musi o trwałym charakterze jego opuszczenia. Organ uznał, że strona kieruje się jedynie chęcią odzyskania pozostawionych ruchomości oraz dokonania rozliczenia finansowego z J. A., nie zaś chęcią zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Wskazano, że prawo przyznaje ochronę w przypadku samowolnego naruszenia posiadania w postaci powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania lub o nakazanie zaprzestania naruszeń, orzecznictwo zaś, w przypadku nie korzystania z tej ochrony, stoi na stanowisku, że opuszczenie takie należy uznać za dobrowolne. Zdaniem organu, utrzymywanie meldunku w spornym lokalu w sytuacji, gdy dana osoba nie zamierza do niego faktycznie wracać prowadziłoby do tworzenia fikcji meldunkowej. W skardze na powyższą decyzję H. W. powtórzyła argumentację przedstawioną w odwołaniu, a ponadto wskazała, że w toku postępowania administracyjnego nie została pouczona przez organ administracyjny o tym, że przysługuje jej prawo do ochrony naruszonego posiadania, a nieskorzystanie przez nią z tej ochrony zostało potraktowane na jej niekorzyść. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej B. K., która zgłosiła swój udział w postępowaniu wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i wskazała, że organy uchybiły obowiązkowi informowania stron o ich uprawnieniach w ten sposób, że zaniechały pouczenia o możliwości wniesienia powództwa o przywrócenie posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszej sprawy była ocena zgodności z prawem decyzji o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Sprawy z zakresu ewidencji ludności uregulowano w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wedle utrwalonego już w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, decydujące dla dopuszczalności wymeldowania osoby fizycznej z miejsca stałego pobytu na podstawie cytowanego przepisu, jest wystąpienie dwóch przesłanek. Mianowicie, opuszczenie miejsca pobytu, o którym mowa w hipotezie przepisu art. 15 ust. 2 musi mieć charakter trwały i jednocześnie dobrowolny. Poprzez trwałość opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć taką sytuację, w której osoba fizyczna opuszczając miejsce dotychczasowego stałego pobytu nie zamierza już do niego wrócić w celu stałego przebywania. Jej postępowanie zmierza do przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce. Zatem decydujące znaczenie ma brak chęci powrotu, który uzewnętrzniony powinien zostać w formie zachowania nie budzącego wątpliwości. Domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu przyjmuje się natomiast także i wówczas, gdy dana osoba twierdzi, że wyprowadziła się pod przymusem, bądź została z lokalu bezprawnie usunięta, jednak nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu, lub też gdy środki te nie zostały przez właściwe organy uwzględnione. O trwałości opuszczenia miejsca zameldowania przez H. W. świadczą niezbicie jej zeznania złożone w trakcie postępowania przed organami administracji publicznej. Dnia 12 grudnia 2008 r. skarżąca zeznała do protokołu przesłuchania strony, że nie widzi już możliwości wspólnego zamieszkiwania z J. A. w jego domu (k. 67 akt administracyjnych). Ponadto w protokole przesłuchania strony z dnia 24 marca 2009 r. skarżąca podała: "zamierzam z tego lokalu dokonać wymeldowania jak tylko wymieniony rozliczy się ze mną. Spowoduje to zakup dla mnie lokalu, w którym dokonam zameldowania na pobyt stały" (k. 24 akt adm.). Słowa skarżącej świadczą o tym, że nie zamierza już wracać do przedmiotowego lokalu i myśli o zakupie innego lokalu, który stanowić będzie centrum jej interesów życiowych. Potwierdzeniem dobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu jest okoliczność nie skorzystania z zagwarantowanych prawem środków ochrony, takich jak powództwo o przywrócenie posiadania, czy zawiadomienie prokuratury o zmuszaniu do określonego działania (opuszczenia lokalu). Skarżąca przyznała w skardze, iż nie wniosła powództwa o przywrócenie posiadania, zaś na rozprawie w dniu 18 listopada 2009r. stwierdziła, że postępowania karne wobec J. A. zostały umorzone – nie przyniosły więc oczekiwanego skutku. Zgodnie z przywołaną wcześniej wykładnią przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych fakty te przemawiają za oceną opuszczenia lokalu przez skarżącą jako dobrowolnego – w rozumieniu przepisów tej ustawy. Podkreślenia wymaga to, że instytucja zameldowania służy odzwierciedleniu istniejącego stanu faktycznego co do miejsca pobytu osób, ma zatem charakter jedynie ewidencyjny, dlatego jak słusznie zauważył organ utrzymywanie meldunku w spornym lokalu byłoby bezpodstawne i prowadziłoby do tworzenia fikcji meldunkowej. Zameldowanie nie może mieć żadnego wpływu na wzajemne rozliczenia skarżącej i uczestnika postępowania z tytułu łączących ich stosunków cywilnoprawnych. Osobnego wyjaśnienia wymaga natomiast podnoszony, zarówno przez skarżącą jak i Prokuratora, zarzut braku pouczenia skarżącej o przysługujących jej środkach ochrony. Przepis art. 9 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W doktrynie postępowania administracyjnego uważa się, że zakres informacji udzielanych stronie przez organ powinien być możliwe jak najszerszy, powinien jednak dotyczyć prowadzonego postępowania, nie zaś innego. Zasada informowania stron zakłada ponadto, że organ powinien zapewnić stronie należytą świadomość praw jej przysługujących i obowiązków na nią nałożonych, nie zaś doradztwo w załatwianiu życiowych problemów – zwłaszcza podlegających rozwiązaniu w trybie kontradyktoryjnego z istoty swej postępowania cywilnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż pouczanie o potrzebie wnoszenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania w postępowaniu o wymeldowanie wykracza poza zakres obowiązków i uprawnień organu administracji prowadzącego postępowanie w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Zwrócić należy wszakże uwagę, że już w decyzji z dnia 9 lutego 2009r. nr [...] uchylającej w całości decyzję Wójta Gminy z dnia 12 stycznia 2009r. Wojewoda zawarł wyczerpującą informację o możliwości wniesienia powództwa o przywrócenie posiadania – wraz ze wskazaniem rocznego terminu do wniesienia takiego powództwa (karta 40-41 akt adm.). Decyzję tę doręczono skarżącej w dniu 17 lutego 2009r. (karta 45 akt adm.), zatem biorąc pod uwagę wskazaną przez skarżącą datę opuszczenia lokalu (14 marca 2008r. – zeznanie skarżącej k-67 v. akt adm.) – pozostawało jej jeszcze 25 dni aby skorzystać ze wskazanej jej w decyzji możliwości obrony w drodze powództwa do sądu cywilnego. Skoro z możliwości tej nie skorzystała, to niezależnie od oceny, czy takie pouczenie było właściwe i niezbędne – nie można obecnie zarzucać organowi administracji braku pouczenia skarżącej o przysługujących jej uprawnieniach. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. [pic]