III SA/Gd 376/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 15 lutego 2017 r. J. J. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedkładając zaświadczenie Działu Finansowego Aresztu Śledczego z dnia 10 stycznia 2017 r., w którym podano, że na dzień 10 stycznia 2017 r. na koncie depozytowym wnioskodawcy znajdują się środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie [...] (w tym akumulacja: [...] zł), brak jest środków przekazanych na wybrany rachunek bankowy oraz środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie, brak depozytu wartościowego, a ponadto wnioskodawca posiada siedem zajęć komorniczych na łączną kwotę [...] zł. Uzupełniając wniosek J. J. przedłożył w dniu 9 marca 2017 r. formularz urzędowy PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje ze względu na podstawowe wykształcenie bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Dołączył do pisma kopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 8 lutego 2017 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie. Powyższy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mojagocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, zaś postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r., którym również odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Powodem nieuwzględnienia wniosku było niewykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, tj.: pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, czy odbywający karę wnioskodawca posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość; pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, czy odbywający karę wnioskodawca przekazywał jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim lub otrzymywał od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi, a jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym - w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw, a ponadto wnioskodawca winien był podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2017 r., wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania: a) nowych, tj. zmienionych w stosunku do prezentowanych w poprzednim wniosku uzupełnionym na formularzu urzędowym PPF w dniu 27 października 2016 r., okoliczności związanych z aktualną sytuacją majątkową i możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, w tym: - pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego jaka jest aktualna, tj. na dzień otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wysokość środków pieniężnych pozostawionych do dyspozycji wnioskodawcy, pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wnioskodawcę przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy, - pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego o ewentualnych jakichkolwiek środkach pieniężnych i ich wysokości przekazanych osobom trzecim albo otrzymanych od osób trzecich w okresie od dnia 1 października 2016 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy; b) oświadczenia, czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami wskazane postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; c) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, aresztom śledczym i zakładom karnym, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury akt prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 11 kwietnia 2017 r., w którym podano, że na dzień 11 kwietnia 2017 r. na koncie depozytowym wnioskodawcy znajdują się środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie [...] (w tym akumulacja: [...] zł), brak jest środków przekazanych na wybrany rachunek bankowy oraz środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie, brak depozytu wartościowego, a ponadto wnioskodawca posiada trzy zajęcia komornicze na łączną kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dla oceny zasadności rozpoznawanego obecnie wniosku istotne znaczenie ma przy tym okoliczność, że skarżącemu dwukrotnie już prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Zastosowanie w związku z tym znajdzie w sprawie przepis art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OZ 1227/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Oceniając ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznać należy, że nie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca uwzględnienie wniosku. Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 5 kwietnia 2017 r. nie złożył do akt sprawy wszystkich żądanych od niego oświadczeń i dokumentów. Co prawda nadesłał on zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego, z którego wynikało, że jest pozbawiony wolności, nie jest zatrudniony odpłatnie, nie posiada majątku, nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Środki pieniężne na jego koncie depozytowym w areszcie śledczym są gromadzone i zachowywane do przekazania w chwili zwolnienia, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie (por. art. 126 § 1, art. 113 §§ 2, 3 i 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.), jednakże w ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności nie były wystarczające do dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Nadal bowiem, pomimo że już dwukrotnie w niniejszej sprawie kierowano do niego stosowne wezwania, wnioskodawca nie nadesłał jakiegokolwiek oświadczenia o zainicjowanych przez niego postępowaniach sądowych przed sądami powszechnymi oraz sądami administracyjnymi w przedmiocie przewlekłości postępowania oraz o zapłatę. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. W przypadku inicjowania tego rodzaju postępowań wnioskodawca był obowiązany podać (w odniesieniu do postępowań w zakresie przewlekłości) przed jakimi sądami wskazane postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone, jak również (w zakresie postępowa cywilnych z powództwa o zapłatę) winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury akt prowadzonych spraw, precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. Podkreślić w tym miejscu należy, że referendarzowi sądowemu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania, jak również postępowań w przedmiocie przewlekłości zmierzających również do uzyskania sum pieniężnych. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). Już chociażby z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika jednoznacznie, że przed Sądem Okręgowym toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie. Brak przedstawienia informacji w powyższym zakresie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca bowiem w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego oświadczenie dotyczące zainicjowanych przez niego postępowań oraz ewentualnych kwot przyznanych lub zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.