III SA/Gd 377/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy finansowej na spłatę kredytu mieszkaniowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 8 lutego 2016 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 11 grudnia 2015 r, którą organ I instancji odmówił M. K. umorzenia należności z tytułu obowiązku zwrotu pomocy finansowej Państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego. Z uzasadnień do decyzji wynika, że w sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 11 grudnia 2015 r. Starosta [...] - działając na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (Dz.U. nr 115, poz. 964) w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2015, poz. 149) - odmówił M. K. umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 6 324,71 zł. Zwrotnej pomocy w tej wysokości udzielono na wniosek M. K. na mocy decyzji Starosty [...] w 2010 r. Organy podkreśliły, że w ramach zwrotu uzyskanej pomocy M. K. spłaciła tylko 204,45 zł. W czerwcu 2015 r. wpłynął do organu I instancji wniosek M. K. o umorzenie pozostałej należności tj. 6 324, 17 zł. Powiatowa Rada Zatrudnienia w W. wyraziła negatywną opinię w przedmiocie umorzenia ww. kwoty. Członkowie Rady uznali, że w sytuacji, gdy wnioskodawczyni regularnie spłaca swoje zobowiązania kredytowe wobec banku, jak również innych instytucji, w wysokości około 1000 zł miesięcznie, należy uznać, że ma także możliwość spłaty zobowiązań wobec Państwa, a w szczególności z uwagi na to, że należność rozłożono na nieprocentowane raty po 68, 01 zł miesięcznie (długi okres spłaty - 8 lat). Organ I instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zaistnienie których pozwalałoby organowi na rozważenie możliwości umorzenia należności. Dodatkowo organ wskazał, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, że wnioskodawczyni nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; wobec wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne; nie zachodzi też uzasadnione przypuszczenie, że koszty takiego postępowania byłyby wyższe od kwoty uzyskanej w toku egzekucji. Biorąc pod uwagę zgłaszaną przez wnioskodawczynię złą sytuację materialną i zdrowotną organ zauważył, że nie jest wykluczone, iż w okresie do zakończenia spłaty należności, sytuacja ta może ulec poprawie. Wskazano, że M. K. ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do lutego 2016 r., co pozwala na podjęcie zatrudnienia. Możliwe jest również uzyskiwanie dochodu z wynajmu mieszkania o pow. 97 m 2 będącego w posiadaniu wnioskodawczyni, składającego się z 3 pokoi, 2 kuchni, 2 łazienek i 2 przedpokoi. Dodatkowo - w wyjaśnieniach złożonych na posiedzeniu Powiatowej Rady Zatrudnienia w W. - M. K. wspominała o możliwości odstąpienia części mieszkania na rzecz innej osoby i ustanowienie jej współwłaścicielem lokalu, co mogłoby zmienić na lepszą sytuację finansową wnioskodawczyni. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji M. K. podniosła, że w chwili obecnej nie uzyskuje żadnego dochodu i nie jest w stanie spłacać kwoty 68,01 zł miesięcznie tytułem zwrotu udzielonej jej przez Państwo pomocy. Zadeklarowała jednocześnie, że będzie spłacała obciążające ją zobowiązanie jeżeli jej sytuacja finansowa i zdrowotna poprawi się. Jeżeli uzyska prawo do zasiłku stałego dla osoby niepełnosprawnej, jest gotowa spłacać ratę w wysokości nie większej niż 15 zł na miesiąc. M. K. podkreśliła, że nie ma możliwości podnajęcie mieszkania, gdyż jest ono w większości w tzw. stanie surowym (poza użytkowanymi przez wnioskodawczynię kuchnią, pokojem i łazienką) i jest nieogrzewane. Wbrew twierdzeniom zawartym w decyzji wnioskująca nie założyła możliwości odstąpienia części mieszkania. Wskazała tylko, że osoba, która od dawna opłaca za nią kredyt (pożycza na ten cel pieniądze, których na razie M. K. nie jest w stanie oddać) powinna być dopisana jako współwłaściciel lokalu, a nie współkredytobiorca. Zresztą nie wpłynęłoby to na poprawę sytuacji wnioskodawczyni, która nadal będzie obciążona takim samym kredytem, przy mniejszej liczbie udziałów we współwłasności. Odwołująca zwróciła się do organu odwoławczego o choćby częściowe umorzenie obciążających ją należności. Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu odwołania - decyzją z dnia 8 lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wniosek o umorzenie z dnia 17 czerwca 2015 r. jest kolejnym wnioskiem strony złożonym w związku z pomocą finansową otrzymaną w 2010 r. na spłatę kredytu. Na wniosek M. K. decyzją z dnia 20 grudnia 2013 r. organ I instancji odroczył termin płatności należności do dnia 30 czerwca 2014 r. Natomiast po rozpatrzeniu kolejnego wniosku strony w przedmiocie odroczenia terminu spłaty lub umorzenia przedmiotowej należności decyzją z dnia 29 grudnia 2014 r. stronie odmówiono umorzenia należności i odroczono termin spłaty do dnia 17 czerwca 2015 r. Wojewoda podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zaistniały określone w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu zwrotu pomocy udzielonej M. K.. Pomoc ta była udzielona przez Państwo na ściśle określony cel i pod ściśle określonymi warunkami, takimi jak obowiązek jej zwrotu, czego wnioskodawczyni była świadoma. W ocenie organu postępowanie M. K. wskazuje, że ewidentnie uchyla się ona od spłaty udzielonej pomocy finansowej, szczególnie, że pomoc ta została jej udzielona na preferencyjnych i dogodnych warunkach, biorąc pod uwagę ratalny charakter i wysokość ustalonych rat zwrotu. W sprawie ustalono, że wnioskodawczyni ukończyła 40 lat, jest stanu wolnego, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i najprawdopodobniej zamieszkuje z matką w mieszkaniu komunalnym, gdzie jest zameldowana na pobyt stały. Organ wskazał, że aktualnie orzeczony stopień niepełnosprawności pozwala M. K. na podjęcie pracy w warunkach chronionych. Wnioskodawczyni nie przedłożyła jednocześnie żadnych dowodów dla potwierdzenie, że stan jej zdrowia jest, jak twierdzi, krytyczny. Organ przyznał, że sytuacja strony jest trudna W ocenie organu brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że ma ona charakter trwały, szczególnie, że trudna sytuacja finansowa wynika częściowo z biernej postawy samej wnioskodawczyni. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawczyni zaciągnęła kredyt na zakup ponadstandardowego mieszkania o pow. ok. 100 metrów kwadratowych. Wykazane przez stronę miesięczne obciążenia finansowe wynoszą z tego tytułu 984, 55 zł i są opłacane bez zaległości. W tej sytuacji w ocenie organu trudno przyjąć za wiarygodne, aby strona nie dysponowała żadnymi środkami finansowymi, skoro regularnie spłaca bankowe raty kredytowe w ww. wysokości. Organ podkreślił końcowo, że przedmiotem postępowania było rozważenie możliwości całkowitego umorzenia należności. Zatem w sprawie częściowego umorzenia spłaty i /lub zawieszania spłaty strona powinna wystąpić z odrębnym wnioskiem do organu I instancji. Wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego M. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się umorzenia bądź częściowego umorzenia pożyczki, udzielonej skarżącej. W ocenie piszącej wydane decyzje o odmowie umorzenia należności są krzywdzące i nie uwzględniają trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, szczególnie, że skarżąca zadeklarowała, iż gdy tylko jej sytuacja się poprawi, będzie regularnie spłacać raty. W uzasadnieniu skarżąca opisała szczegółowo swoją sytuację zdrowotną,. Wskazała, że uzyskała nowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do roku 2036. Nie jest więc prawdą, że może podjąć zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Pomimo rejestrowania się jako osoba bezrobotna przez szereg lat, PUP w W. zaproponował skarżącej tylko 1 ofertę pracy i to nieodpowiadającą jej kwalifikacjom i możliwościom fizycznym (pracę na stanowisku sprzątaczki). Skarżąca legitymuje się wyższym wykształceniem i cierpi z powodu licznych schorzeń, na co - wbrew twierdzeniom organu - przedłożyła stosowną dokumentację medyczną. Skarżąca podkreśliła, że obecnie na skutek ciążących na niej długów załamała się nerwowo i ma myśli samobójcze. Wbrew ustaleniu organów od ponad dwóch lat nie ma żadnych odchodów. Ponieważ kredyt mieszkaniowy opłacają za skarżącą osoby trzecie, skarżącą obciążają coraz większe długi, których nie jest w stanie spłacać. Skarżąca podkreśliła, że wbrew sugestiom organu odwoławczego nie mieszka z matką, ale od 10 lat mieszka w przedmiotowym mieszkaniu w R. przy ul. [...], co mogą potwierdzić m.in. pracownicy MOPS w R. Skarżąca wyjaśniła, że jest w dalszym ciągu zameldowana u matki, ponieważ obawia się, że w niedługim czasie straci mieszkanie, na który zaciągnęła kredyt i stanie się osobą bezdomną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące słuszności bądź celowości zaskarżonego aktu. Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawach, w których organowi podejmującemu decyzję z woli ustawodawcy pozostawiono możliwość wyboru co do treści rozstrzygnięcia (tzw. uznanie administracyjne), rola sądu dokonującego kontroli zgodności z prawem takiej decyzji ogranicza się do zbadania i oceny, czy postępowanie poprzedzające wydanie decyzji było zgodne z procedurą, a wybór sposobu rozstrzygnięcia został szczegółowo i przekonująco uzasadniony. Przedmiotem zaskarżenia i kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...]ego z dnia 8 lutego 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia 11 grudnia 2015 r. o odmowie umorzenia – na wniosek M. K. – zobowiązania pieniężnego w wysokości 6.324,71 zł należnego z tytułu udzielenia wnioskującej pomocy finansowej na spłatę kredytu mieszkaniowego. Pomocy takiej ( w wysokości 6.529,16 zł) udzielono M. K., na Jej wniosek, na mocy decyzji Starosty Powiatowego w W. z dnia 25.10.2010 r., zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę ( Dz. U. Nr 115, poz.964). Z akt sprawy wynika, że mieszkanie, na zakup którego skarżąca zaciągnęła kredyt bankowy (nominowany we frankach szwajcarskich) ma 97,3 m k² powierzchni, a ze względu na jego wewnętrzny podział (np. dwa przedpokoje, dwie kuchnie i łazienki ) możliwe jest – po wykończeniu – uzyskanie oddzielnej powierzchni mieszkaniowej np. na wynajem. Jednak część lokalu jest, wg. oświadczenia skarżącej, nadal w tzw. stanie surowym zamkniętym. W ramach zwrotu uzyskanej pomocy na dopłatę do rat kredytu bankowego M. K. zwróciła jedynie 204,45 zł (z uzasadnienia decyzji organu I instancji), a następnie rozpoczęła starania o uzyskanie ulg w spłacie pomocy przyznanej przez państwo, w tym – we wniosku rozstrzygniętym zaskarżonymi decyzjami – wnosiła o umorzenie pozostałej do spłaty należności. Wniosek M. K. z dnia 17 czerwca 2015 r. poddany został szczegółowej analizie w postępowaniu przed organem I instancji, a między innymi – skarżąca wezwana została na na posiedzenie Powiatowej Rady Zatrudnienia w W., opiniującej wniosek, zwołane w dniu 24 listopada 2015 r. Rada zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącej. Przepisy dotyczące zasad spłaty udzielonej pomocy i jej umorzenia w całości lub w części zostały wskazane i omówione w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji organu I instancji. Ustawa o pomocy państwa /.../ odsyła, zgodnie z jej art. 17 ust. 3, do badania przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia /.../, stosowanych odpowiednio, celem ustalenia, czy istnieją możliwości umorzenia dłużnych należności. Art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przewiduje, że : Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty /.../, zwrot /.../ jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Użyte przez ustawodawcę w cyt. przepisie sformułowanie "Starosta może" oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia wnioskowanych należności jest decyzją podejmowana w ramach swobodnego uznania organu I instancji, a takie decyzje, jak wyjaśniono na wstępie, podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, rolą którego jest zbadanie i ocena, czy decyzję podjęto po prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i czy stanowisko wyrażone przez organ nie nosi cech dowolności. Skarżąca co prawda podnosi w skardze, że w uzasadnieniu do decyzji organu odwoławczego znalazły się sformułowania niedokładnie odzwierciedlające trudną sytuację życiową strony, co jednak pozostaje bez wpływu na ocenę, że organy obu instancji szeroko uzasadniły dlaczego uznały za możliwe – nawet w tak trudnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej – spłacanie przez Magdalenę K. po 68,01 zł miesięcznie długu na rzecz Państwa, skoro regularnie spłaca zadłużenie bankowe w znacznie wyższej wysokości. Co istotne, analiza przesłanek określonych w zacytowanym art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dokonana przez organ I instancji, doprowadziła do prawidłowej konstatacji, że żadna a nich nie występuje w sprawie, zatem – brak jest możliwości zastosowania instytucji umorzenia spornych należności. Nie znajdując zatem podstaw do skutecznego zarzutu naruszenia przez organy przy podejmowaniu przedmiotowych decyzji przepisów prawa, tak procesowego jak i materialnego, Sąd skargę M. K., jako nieuzasadnioną, oddalił na podstawie art. 151 cyt. na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzekł, jak w sentencji.