III SA/Gd 384/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. J. K. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, wskazał na brak jakiegokolwiek majątku nieruchomego, czy też ruchomego, jak również jakichkolwiek oszczędności. Na miesięczny dochód gospodarstwa domowego w łącznej kwocie 792,25 zł składa się renta rodzinna pobierana przez J. K. Nadto wnioskodawca wskazał na brak zobowiązań i stałych wydatków. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 maja 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako "p.p.s.a.", pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych J. K. i M. K. za 2017 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2017 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez J. K. i M. K. rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli nie posiada rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez J. K. i M. K. miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów (np. w postaci kopii zaświadczenia od pracodawcy lub zleceniodawcy, kopii zaświadczenia o wysokości świadczeń emerytalnych lub rentowych); d) oświadczenia, czy M. K. lub jej syn J. K. korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej (w tym również świadczenia wychowawczego "500+") w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez J. K. i M. K. miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne); f) wskazania gdzie M. K. obecnie mieszka wraz z synem, skoro podaje w formularzu urzędowym PPF, że nie posiada żadnej nieruchomości oraz jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawczyni do domu mieszkalnego, wskazanego jako ich miejsce zamieszkania (tj. przy ul. N. [...] w B.). Wnioskodawca, ani jego pełnomocnik, w zakreślonym terminie nie odpowiedzieli na powyższe wezwanie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawca nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawcę oraz prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe matki kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawca wykazał bowiem jedynie własne dochody, bez podania wysokości swych zobowiązań i stałych wydatków. Ponadto wskazano na brak jakiegokolwiek majątku, podczas gdy jako miejsce swego zamieszkania wraz z matką wnioskodawca podał dom położony przy ul. N. [...] w B. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania go do przedstawienie i udokumentowanie sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy i osób z nim wspólnie gospodarujących. Rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawcy należy uwzględnić bowiem również stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. jego matki. Dokumentów ukazujących sytuację majątkową i dochodową wnioskodawca nie przedstawił. Nie udokumentował on bowiem ani wysokości osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów ani też wysokości ponoszonych wydatków. Wnioskodawca nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych własnych i osób wspólnie z nim zamieszkujących. Nie wyjaśnił również, czy w okresie poprzedzającym złożenie rozpoznawanego wniosku korzystał z jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej. Nie usunął nadto wątpliwości co do posiadania tak istotnego składnika majątkowego jak nieruchomość, która może i powinna stanowić źródło potencjalnych przychodów. Ocena sytuacji dochodowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i wspólnie z nim gospodarującej matki, przy jednoczesnym braku współpracy ze strony wnioskodawcy w rzetelnym tej sytuacji przedstawieniu, nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie sfinansować kosztów postępowania związanych ustanowieniem radcy prawnego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.