III SA/Gd 391/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia 4 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. , Decyzją z dnia 6 marca 2017 r. nr [...] Dziekan Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki, na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz § 25 regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice uchwalonego przez Senat Politechniki uchwałą z dnia 16 marca 2016 r. nr [...], postanowił skreślić M. M. z listy studentów Wydziału Elektrotechniki i Automatyki w roku akademickim 2016/2017 na kierunku Elektrotechnika w związku z nieuzyskaniem zaliczenia semestru w określonym terminie. W uzasadnieniu decyzji Dziekan wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: stwierdzenia braku postępów w nauce; nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów; 4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. M. M. w semestrze zimowym 2016/2017 był powtórnie zarejestrowany na semestrze pierwszym, którego nie zaliczył w określonym terminie tzn. do końca sesji poprawkowej (do dnia 19.02.2017 r.). Powtarzał w tym semestrze tylko jeden przedmiot "Obwody elektryczne I", którego nie zaliczył i tym samym nie usunął w ciągu roku długu punktowego związanego z niezaliczeniem przedmiotów z danego semestru. Od roku akademickiego 2009/2010 przedmiot był realizowany w latach akademickich: 2009/2010, 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014 oraz po ponownej rekrutacji w roku akademickim 2015/2016 i 2016/2017. W związku z powyższym biorąc pod uwagę fakt, że przedmiot ten w całej historii studiów I stopnia na tym kierunku był realizowany przez stronę po raz szósty (w tym pięciokrotnie powtarzany), co wskazuje na ewidentny brak postępów w nauce, zgodnie z § 18 pkt 5 regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice podjęto decyzję o skreśleniu z listy studentów. M. M. odwołał się od powyższej decyzji podnosząc, że nie zaliczył tylko jednego przedmiotu, za który są przyznawane 3 punkty, podczas gdy można mieć 12 punktów długu. Zgodnie z regulaminem studiów wyższych na Politechnice przysługują mu pewne prawa o których nie był informowany. Nie jest prawdą, że sześć razy powtarzał przedmiot "Obwody elektryczne I", lecz tylko raz, został bowiem ponownie przyjęty na studia na kierunku Elektrotechnika, zatem wyniki z poprzedniego okresu studiów nie powinny być brane przez organ pod uwagę. Podkreślił, że ma 62 lat i jest ciężko chory; jest osobą niepełnosprawną. Wskazywał również, że do egzaminu z ww. przedmiotu przystąpił krótko po śmierci swojej matki, co nie wpłynęło korzystnie na jego przebieg. Po rozpatrzeniu odwołania Rektor Politechniki decyzją z dnia 4 kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Dziekana. W uzasadnieniu organ drugiej instancji stwierdził, że po przeanalizowaniu stanu faktycznego i prawnego decyzja Dziekana został utrzymana w mocy. Organ wskazał na wymienione w art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo szkolnictwie wyższym oraz § 18 ust. 5 i 25 ust. 2-8 Regulaminu studiów przypadki, kiedy może dojść do skreślenia studenta z listy studentów, tj. stwierdzenie braków postępu w nauce i nie uzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Odnosząc się do treści odwołania organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że wieloletnie zaległości w nauce i powtarzający się kilkakrotnie braki zaliczenia tego samego przedmiotu, zostają uznane za niebyłe po skreśleniu studenta i ponownej rekrutacji na ten sam kierunek studiów w następnym roku akademickim. Jeżeli przyjąć funkcjonalną wykładnię przepisów ustawowych i regulaminu studiów, to czynność formalna, tj. skreślenie z listy studentów i ponowna rekrutacja na te same studia, nie może być samodzielną i rozstrzygającą przesłanką do przyjęcia fikcji, że nie doszło do braku rzeczywistych postępów w nauce. Milczenie regulaminu w tej kwestii nie wyklucza wykładni uwzględniającej zaszłości mające miejsce bezpośrednio przed kolejną rekrutacją. Inna wykładnia ułatwiałaby obchodzenie przepisów o podstawie skreślenia studenta z powodu braku postępów w nauce. Odnośnie sytuacji osobistej strony Rektor zauważył, że nie jest ona samodzielną przesłanką podtrzymywania statusu studenta studiów stacjonarnych w sytuacji, gdy po kilku latach studiowania student nie jest w stanie zrealizować pełnego programu pierwszego roku studiów. Odnośnie niepełnosprawności, w aktach znajdują się adnotacje Dziekana, iż student przeszkolony w zakresie praw i obowiązków studenta w trakcie studiów nie składał wniosków o wyznaczenie opiekuna wydziałowego. W związku z powoływaniem się na konstytucyjne prawo do nauki organ odwoławczy zaznaczył, że publiczne uczelnie wyższe stanowią część systemu edukacji, ich zadaniem jest w szczególności przygotowanie wysoko wykwalifikowanych kadr dla potrzeb rynku pracy. Stacjonarne studia wyższe, finansowane z celowej dotacji budżetowej, nie są powszechną formą kształcenia i wymagają spełnienia określonych obowiązków, w czasie wyznaczonym na realizację programu studiów. Organ podejmując decyzję na tle określonego stanu faktycznego, uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy, zarówno odnoszące się do osobistych potrzeb strony, jak i celów i zadań kierowanej przez siebie jednostki. W rozpatrywanej sprawie uznano, iż student wykorzystał już dostępne możliwości kształcenia wielokrotnie powtarzając przedmiot. W tej sytuacji okoliczności przemawiające za skreśleniem studenta są ważkie z punktu widzenia uczelni i realizacji jej celów. M. M. zaskarżył decyzję Rektora Politechniki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoje poważne problemy zdrowotne i wiek. Zdaniem skarżącego twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji są absurdalne. Ponownie podkreślił, że miał tylko 3 punkty długu, gdy może przejść na następny semestr z długiem 12 punktów. Deklarował dalej, że dużo się uczył ale na egzamin z obwodów elektrycznych przyjechał prosto z pogrzebu matki odbywając 300 km podróż. To spowodowało, że nie mógł się skoncentrować w trakcie egzaminu. Nie jest prawdą, że sześć razy powtarzał przedmiot "Obwody elektryczne I", lecz tylko raz, został bowiem ponownie przyjęty na studia na kierunku Elektrotechnika, zatem wyniki z poprzedniego okresu studiów nie powinny być brane przez organ pod uwagę. Jego zdaniem decyzja o skreśleniu z listy studentów była podjęta złośliwie i pozbawiła go prawa do nauki. Rozstrzygnięcie to stoi w sprzeczności z prawami człowieka. Nadto studia są jego pasją, która pomaga mu walczyć z chorobą nowotworową. W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Rektora Politechniki utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki orzekającą o skreśleniu M. M. z listy studentów kierunku Elektrotechnika Wydziału Elektrotechniki i Automatyki w roku akademickim 2016/2017. Materialnoprawną podstawę wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: z 2016 r., poz. 1842 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą". Zgodnie z art. 160 ustawy organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów (ust. 1), przy czym regulamin studiów określa także warunki i tryb uczestniczenia wybitnie uzdolnionych uczniów w zajęciach przewidzianych tokiem studiów na kierunkach zgodnych z uzdolnieniami oraz zasady zaliczania tych zajęć (ust. 1a); studia w uczelni są prowadzone zgodnie z efektami kształcenia, do których są dostosowane programy studiów, w tym plany studiów (ust. 2). Stosownie do art. 189 ustawy student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów (ust. 1), a w szczególności do: 1/ uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów; 2/ składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów; 3/ przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni (ust. 2). W myśl natomiast art. 190 ust. 2 ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku m.in. stwierdzenia braku postępów w nauce (pkt 1), nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2). Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do rektora, przy czym decyzja rektora jest ostateczna (art. 190 ust. 3 ustawy). Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że student jako strona postępowania administracyjnego w sprawach wymienionych w art. 207 ust. 1 ustawy jest jednocześnie uczestnikiem (destynatariuszem) zakładu administracyjnego, jakim jest uczelnia wyższa, i że przyjęcie go w poczet uczestników danej uczelni uwarunkowane jest m.in. złożeniem ślubowania, w którym kandydat na studenta przyrzeka w szczególności przestrzegać postanowień regulaminu studiów. Z tego względu podstawę prawną decyzji kierowanych do studentów stanowią nie tylko przepisy powszechnie obowiązujące, ale również wydane na podstawie delegacji ustawowych akty normatywne właściwych organów szkoły wyższej (por. art. 189 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy). Dlatego też ocena legalności decyzji w sprawach studenckich przez sąd administracyjny musi uwzględniać nie tylko regulacje prawne rangi ustawowej, ale także postanowienia zawarte w regulaminie studiów. Wydany na podstawie art. 161 ust. 1 ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2014 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach (Dz. U. poz. 1302) Regulamin stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice (uchwała Senatu Politechniki nr [...] z dnia 16 marca 2016 r., dalej zwany " Regulaminem") stanowi w § 25 ust. 2, że dziekan może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: stwierdzenia braku postępów w nauce (pkt 1), nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie (pkt 2). W myśl § 18 ust. 4 Regulaminu warunkiem rejestracji na kolejne semestry jest rozmiar długu punktowego nieprzekraczający 12 punktów ECTS, który nie zawiera punktów związanych z ponownym powtarzaniem niezaliczonych przedmiotów. Z kolei § 18 ust. 5 Regulaminu stanowi, że dług punktowy związany z niezaliczeniem przedmiotów z danego semestru powinien być usunięty w ciągu jednego roku. Jeżeli student nie spełni tego warunku, to dziekan podejmuje decyzję o rejestracji studenta na niezaliczony semestr lub o skierowaniu na przerwę przed powtarzaniem semestru lub o skreśleniu z listy studentów, w zależności od rozmiaru długu punktowego i liczby powtarzanych ponownie lub wielokrotnie niezaliczonych przedmiotów. Sformułowanie przepisu art. 190 ust. 2 ustawy "może skreślić" oznacza, że decyzja w przedmiocie skreślenia studenta z listy w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie pozostawiona została swobodnemu uznaniu organów uczelni orzekających w tej kwestii. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być wydane i uzasadnione z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W ocenie Sądu orzekając o skreśleniu skarżącego z listy studentów, niewątpliwie odniesiono się do okoliczności przedmiotowej sprawy. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżący nie uzyskał zaliczenia I semestru na I roku studiów w przewidzianym regulaminem studiów terminie, czym wypełnił przesłanki wymienione w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy, a także w § 18 ust. 5 Regulaminu stacjonarnych i niestacjonarnych studiów wyższych na Politechnice . Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący w latach 2009 – 2014 studiował na I roku studiów stacjonarnych I stopnia Wydziału Elektrotechniki i Automatyki na kierunku Elektrotechnika i został z nich skreślony 11 grudnia 2014 r. z powodu niezaliczenia I semestru – skarżący kilkakrotnie nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu " Obwody elektryczne I". W 2015 r. skarżący ponownie przystąpił do rekrutacji i decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z dnia 29 lipca 2015 r. ([...]) został przyjęty na I rok studiów stacjonarnych I stopnia Wydziału Elektrotechniki i Automatyki na kierunku Elektrotechnika w roku akademickim 2015/2016. Skarżący w semestrze zimowym 2016/2017 był powtórnie zarejestrowany na semestr I pierwszego roku studiów ( niezaliczony przedmiot "Obwody elektryczne I", 4 punkty ECTS). W dniu 22 lutego 2017 r. skarżący złożył do Dziekana Wydziału Elektrotechniki i Automatyki wniosek o rejestrację na semestr letni roku akademickiego 2016/2017 wymieniając jako niezaliczony przedmiot "Obwody elektryczne I". Wynika z powyższego, że do końca sesji poprawkowej ww. przedmiot nie został przez skarżącego zaliczony i tym samym nie usunął on w terminie długu punktowego. Co istotne w sprawie, z uwagi treść § 18 ust. 4 Regulaminu , Dziekan nie mógł dokonać rejestracji skarżącego na kolejny semestr, bowiem dług punktowy zawierał punkty związane z ponownym powtarzaniem niezaliczonego przedmiotu. Tym samym nie miało znaczenia w sprawie, że dług ten nie przekraczał 12 punktów ECTS, na co wracał uwagę skarżący w skardze. To z kolei dawało podstawę do skreślenia skarżącego z listy studentów na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy i § 18 ust. 5 Regulaminu, bowiem dług punktowy związany z niezaliczeniem przedmiotu " Obwody elektryczne I" nie został usunięty w ciągu jednego roku, nie istniała natomiast możliwość rejestracji studenta na niezaliczony semestr. Sąd podziela przy tym stanowisko organu odwoławczego, że w przypadku skarżącego można mówić również o braku postępowców w nauce ( art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy). Skarżący w obecnym cyklu studiów po raz drugi nie zaliczył przedmiotu " Obwody elektryczne I", tym niemniej organ posiadał wiedzę, że w latach 2009 – 2014 r. był on studentem Politechniki na tym samym kierunku i kilkakrotnie nie zaliczył ww. przedmiotu, w wyniku czego w roku 2014 r. został skreślony z listy studentów. Ponownie przyjęty na studia w 2015 r. skarżący nadal nie był w stanie uzyskać zaliczenia z tego samego przedmiotu. Mając to na uwadze Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że Dziekan naruszył § 18 ust. 5 Regulaminu, mógł bowiem – zdaniem skarżącego - zastosować inne wskazane tam rozstrzygnięcie, co zaaprobował Rektor utrzymując w mocy tę decyzję. W tym miejscu ponownie należy zauważyć, że podstawowym obowiązkiem studenta, określonym zarówno w przepisach ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz w regulaminie studiów jest uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, a także składanie egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów. W przypadku zaś nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie student może być skreślony z listy studentów (art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz § 18 ust.5 Regulaminu). Ustawodawca pozostawił decyzję w tym zakresie do uznania organom uczelni, mając na uwadze zasadę autonomii uczelni. Kontrola Sądu, w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym, jest zawężona do zgodności decyzji z przepisami kompetencyjnymi i proceduralnymi. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy dokonały prawidłowej oceny zaistnienia możliwości skreślenia skarżącego z listy studentów dochodząc do wniosku, że w sprawie niniejszej brak było podstaw do podjęcia decyzji o innej treści. Nie można w tej sytuacji uznać, by doszło do naruszenia przez organy uczelni przepisów prawa materialnego - tak przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jak i przepisów Regulaminu, i to w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Odnośnie podnoszonych w skardze argumentów dotyczących wieku i stanu zdrowia skarżącego należy zauważyć, że skarżącemu udzielono urlopu zdrowotnego w semestrze letnim 2015/2016, ponadto w toku studiów skarżący nie występował z wnioskiem o wyznaczenie opiekuna wydziałowego, o którym mowa w § 8 ust. 2 pkt 2 Regulaminu. Z kolei, jak wynika z adnotacji Prodziekana ds. Kształcenia z dnia 3 marca 2017 r., ze względu na stan zdrowia skarżący uzyskał zgodę na przedłużonych czas pisania egzaminu. Okoliczności na które powołuje się skarżący, jak słusznie zauważył organ odwoławczy i Sąd ten pogląd podziela, nie mogą stanowić samodzielnych przesłanek podtrzymania statusu studenta studiów stacjonarnych w sytuacji, gdy przez okres kilku lat student nie jest w stanie zrealizować pełnego programu I roku studiów. Z kolei odnośnie warunków w jakich skarżący musiał przystąpić w dniu 2 lutego 2017 r. do egzaminu z przedmiotu "Obwody elektryczne I", tj. zaraz po powrocie z pogrzebu matki, jak wynika z akt sprawy - na co również wrócił uwagę organ - skarżący nie występował o przełożenie terminu egzaminu. Mając na uwadze powyższe, nie podzielając zarzutów skargi i nie dostrzegając z urzędu naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.