III SA/Gd 395/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa samochodu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 16 września 2004 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej J.J. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania: 3) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 1 listopada 2003r. samochód Audi 80 stanowiący własność J. J. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji. Wobec uznania przez kontrolujących, że kierujący pojazdem nie okazał aktualnego dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej samochód został usunięty z drogi w trybie art. 130a ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. Nr 108 z 2005r. poz. 908 z późno zmianami), zwanej dalej ustawą. Pojazd zabezpieczono na parkingu strzeżonym. Pismem doręczonym właścicielce samochodu w dniu 3 lipca 2004r., powiadomiono ją o tym, że skutkiem nieodebrania przez okres 6 miesięcy samochodu usuniętego z drogi w trybie przywołanego wyżej przepisu jest przejście jego własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 130 ust. 10 ustawy. Skarżąca jednoznacznie w piśmie z dnia 26 lipca 2004r. stwierdziła, że nie miała i nadal nie ma zamiaru wyzbycia się własności pojazdu, a jego przetrzymywanie przez Policję jest bezprawne. Decyzją z dnia 16 września 2004r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, powołując się na przepisy art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz.U. nr 134 poz. 1133 z późn. zm.), orzekł o przejściu na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego marki AUDI 80; 1,8 nr rej. [...], nr nadwozia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w sprawie nie ma znaczenia czy właściciel ma zamiar wyzbycia się rzeczy, czy też nie. Z treści art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika, iż istotny jest sam fakt nieodebrania pojazdu z parkingu po sześciu miesiącach, nie zaś subiektywny stosunek właściciela do statusu prawnego pojazdu. Organ jest uprawniony jedynie do badania przesłanek formalnych. Decyzją z dnia 15 listopada 2004r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu odwołania J. J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. Organ odwoławczy podtrzymał argumentację organu I instancji, że organy nie są uprawnione do badania, czy usunięcie pojazdu z drogi przez Policję było zgodne z prawem, ani tego, czy właściciel pojazdu miał zamiar wyzbycia się jego własności. Aby wydać orzeczenie stwierdzające przejście prawa własności samochodu na rzecz Skarbu Państwa wystarczające było stwierdzenie wystąpienia wynikającej z art. 130 ust. 10 ustawy przesłanki nieodebrania samochodu w okresie 6 miesięcy od daty usunięcia go z drogi. Skargę na powyższą decyzję wniosła J. J., wnosząc o jej uchylenie i podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, w tym: – art. 10 § 1, art. 35 oraz art. 77 § 4 k.p.a., poprzez uniemożliwienie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydanemu decyzji, – art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez niezawieszenie prowadzonego postępowania w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, – § 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w z dnia 2 sierpnia 2002r. sprawie usuwania pojazdów oraz art. 7 i 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, iż strona została prawidłowo powiadomiona o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu, – art. 7 , art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istnych okoliczności faktycznych sprawy, naruszenie zasady prawdy obiektywnej, a także naruszenie istotnego i słusznego interesu strony, oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, poprzez błędną wykładnię i zastosowanie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2005 r. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne w sprawie zgodności: 1) art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.; dalej: prawo o ruchu drogowym) z art. 64 ust. 1 i 3, art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 46 Konstytucji, 2) art. 130a ust. 11 pkt 3 prawa o ruchu drogowym z art. 64 ust. 3 Konstytucji, 3) § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133, ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie usuwania pojazdów) z art. 130a ust. 11 pkt 3 prawa o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 4/06 ( Dz. U. z 2008 r. Nr 100, poz. 649) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją wszystkich powołanych w pytaniu Sądu przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 4/06 ( Dz. U. z 2008 r. Nr 100, poz. 649) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: – art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) (w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawnego orzeczenia sądu), jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, – art. 130a ust. 11 pkt 3 ww. ustawy jest niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji, – § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133), jest niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż rozwiązanie polegające na poddaniu kontroli sądu administracyjnego tzw. orzeczenia naczelnika właściwego miejscowo urzędu skarbowego, nie jest wystarczającą gwarancją praw człowieka. Sąd administracyjny nie orzeka o przejściu prawa własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, lecz jedynie sprawdza, czy decyzja, zwana "orzeczeniem" o przejściu własności na rzecz Skarbu Państwa, została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie bada więc merytorycznego aspektu sprawy, ale jedynie legalność zaskarżonej decyzji, czy wydana została po spełnieniu ustawowych przesłanek formalnych. Taki udział sądu nie zapewnia ani sprawiedliwego, ani wnikliwego rozpoznania sprawy. Trybunał Konstytucyjny uznał więc, że orzekając o przepadku rzeczy, sąd winien zbadać merytorycznie wszystkie aspekty sprawy. Tym samym jego orzeczenie winno mieć charakter konstytutywny. Konsekwencją tego jest uznanie przez Trybunał, że art. 130a ust. 10 prawa o ruchu drogowym - w zakresie w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny uznał też niezgodność przepisu art. 130a ust. 11 pkt 3 prawa o ruchu drogowym z art. 64 ust. 3 Konstytucji, podnosząc w uzasadnieniu wyroku, że nie jest konstytucyjne dopuszczalne formułowanie upoważnień ustawowych do uregulowania w drodze aktów wykonawczych kwestii związanych z ograniczeniem prawa własności, a tym bardziej pozbawieniem tego prawa, które to materie zostały zastrzeżone do unormowania na poziomie ustawowym. Trybunał orzekł ponadto, iż w takiej sytuacji jedynym organem kompetentnym do orzekania o przepadku rzeczy, a więc też o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, jest sąd. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie usuwania pojazdów z art. 46 i art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy prawo o ruchu drogowym. Uznał, iż sprzeczne z art. 46 Konstytucji jest przekazanie organowi administracji publicznej wyłącznej kompetencji sądu do orzekania o przepadku rzeczy. Ponadto przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia reguluje kwestie zastrzeżone dla materii ustawowej i tym samym przekracza dopuszczalne granice delegacji ustawowej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zakwestionowane przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, za wyjątkiem §8 ust. 1 rozporządzenia, który utracił moc obowiązującą w dacie ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (Dz.U. z 11 czerwca 2008 nr 100 poz. 649). W uzasadnieniu swego orzeczenia Trybunał wskazał, że "...w niniejszej sprawie nie zachodzą przyczyny, które nie pozwalałyby na wyłączenie skutku odroczenia wobec sprawy, która była podstawą wniesienia pytania prawnego. Tym samym termin odroczenia nie ogranicza sądu pytającego, mającego rozstrzygnąć konkretną sprawę". Zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania, zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145 a k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (tak J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, opublikowanej w OSP 1/ 2000, poz. 16). Teza powyższa zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji oparta została na podstawie przepisów, których niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cytowanym powyżej wyrokiem. Mając powyższe na uwadze, biorąc pod uwagę treść zarówno rozstrzygnięcia dokonanego przez Trybunał Konstytucyjny jak i jego uzasadnienia, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Konsekwencją stwierdzenia niedopuszczalności orzekania przez organy administracji w przedmiocie przejścia na własność Państwa samochodu jest uznanie za bezprzedmiotowe dalszego postępowania w niniejszej sprawie i konieczność jego umorzenia na podstawie art. 105§1 k.p.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości. Orzeczenie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji oparto na przepisie art. 152 p.p.s.a.