III SA/Gd 396/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki Akcyjnej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu wypłaty świadczeń pracowniczych - nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalno - rentowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2007 r. złożonym na formularzu PPPr, uzupełnionym w dniu 15 października 2007 r., "A" S.A. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono m.in., iż kumulacja nakazów zapłaty wydanych przeciwko spółce, a tym samym wzrost wierzytelności przez zapłatę kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego powoduje pogarszanie się sytuacji finansowo – ekonomicznej. Wnioskodawca ponosi obecnie jedynie wydatki niezbędne dla utrzymania przedsiębiorstwa, zaś posiadane środki pochodzą z pomocy publicznej uzyskanej od Państwa. Bezpośrednią przyczyną sytuacji ekonomicznej spółki jest nieterminowe regulowanie płatności należności przez jej kontrahentów, spadek siły nabywczej złotówki w stosunku do dolara, załamanie się rynku wschodniego oraz brak skłonności banków do kredytowania produkcji stoczniowej. W dniu 18 lutego 2003 r. wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne wobec wnioskodawcy, którego celem jest przywrócenie długookresowej zdolności do konkurowania na rynku oraz umożliwienie zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Spółka jest właścicielem majątku, który jest przedmiotem licznych zastawów oraz umów przewłaszczenia na zabezpieczenie na rzecz banków – wierzycieli. Należące do niej nieruchomości obciążone są hipotekami przymusowymi. Ponadto skarżąca podniosła, iż w dniu 24 lipca 2003 r. zawarła ugodę restrukturyzacyjną z wierzycielami należności cywilnoprawnych, na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy (Dz.U. Nr 213, poz. 1800). Z uwagi na poręczenia Skarbu Państwa banki udzieliły spółce kilku kredytów celowych, które mogą być wydatkowane wyłącznie na budowę konkretnego statku. Wydatkowanie środków nie może odbyć się bez zgody audytora, wyznaczonego przez Agencję Rozwoju Przemysłu lub Korporację Ubezpieczeniową Kredytów Eksportowych. Środki zgromadzone na rachunkach bankowych mogą być uruchamiane jedynie 8 i 23 dnia miesiąca i na ściśle określone cele – wynagrodzenia dla pracowników i zapłatę podwykonawcom. W tych okolicznościach obciążenie skarżącej wysokimi kosztami sądowymi obiektywnie uniemożliwia obronę praw w postępowaniu sądowym i czyni dostęp do postępowania sądowego jedynie iluzorycznym. Oświadczenie o majątku i dochodach strony skarżącej wskazuje, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 401 411 940,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 248 642 000,00 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 43 955 000,00 zł. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku spółka posiadała na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 6 624,11 zł. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w przepisach art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Stosownie do przepisu art. 246 § 2 pkt 2 cyt. ustawy, osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ww. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ponadto przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią cyt. art. 246 § 2, nawet spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje sądu do przyznania prawa pomocy. Po dokonaniu analizy danych zawartych we wniosku, Sąd uznał, że wysokość kapitału własnego spółki, wartość środków trwałych oraz wysokość środków finansowych na rachunku bankowym nie pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w wysokości określonej przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżąca nie wykazała, że znajdujące się na rachunku bankowym środki w całości pochodzą z udzielonych kredytów celowych i są objęte ograniczeniami co do sposobu ich przeznaczenia. Przyznanie stronie prawa pomocy w żądanym zakresie uzależnione jest natomiast od wykazania, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Przedstawione dane prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za zwolnieniem wnioskodawcy od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Z tych względów Sąd, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.