III SA/Gd 397/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 20 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 października 2017 r. Wnioskiem z dnia 2 października 2017 r. skarżąca J. C. (zwana dalej: "wnioskodawczynią") złożonym na urzędowym formularzu PPF wystąpiła o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek uzasadniła wysokim stopniem skomplikowania sprawy oraz niestabilną pozycją na rynku związaną z handlem. Postanowieniem z dnia 4 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że wnioskodawczyni oświadczyła we wniosku, iż prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz trojgiem dzieci. Wraz z mężem są współwłaścicielami domu o powierzchni 250 mkw. o wartości 800.000 zł, mieszkania o powierzchni 200 mkw. o wartości 700.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 13 ha o wartości 100.000 zł wchodzącej wraz z czteroma budynkami, dwoma silosami zbożowymi oraz inwentarzem w skład gospodarstwa rolnego o wartości 4.000.000 zł, lokalu sklepowego o powierzchni 25 mkw. o wartości 100.000 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 15.628,48 zł, udziały w A. Spółce z o.o. oraz wierzytelności w wysokości 1.000.000 zł związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wśród przedmiotów wartościowych wymieniła nadto wyposażenie przetwórni o wartości 1.000.000 zł. Ponadto wnioskodawczyni jako swoje zobowiązania wymieniła środki obrotowe prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 470.000 zł, środki obrotowe gospodarstwa rolnego w wysokości 570.000 zł, kredyt inwestycyjny w wysokości 120.000 zł oraz kredyt inwestycyjny związany z gospodarstwem rolnym w wysokości 225.000 zł. Wnioskodawczyni osiąga miesięcznie dochód netto z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł, zaś jej mąż osiąga dochód w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie z prowadzonego gospodarstw rolnego. Jako swe zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawczyni wskazała kwotę 11.000 zł. W związku z powyższym referendarz podkreślił, że wnioskodawczyni posiada oszczędności w wysokości 15.628,48 zł, a nadto w jej gospodarstwie domowym osiągany jest regularny dochód w wysokości 11.000 zł netto miesięcznie. Dochód ten pochodzi z prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz prowadzonego przez jej męża gospodarstwa rolnego. Zgromadzone na rachunku środki wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów postępowania, które mogą powstać w niniejszej sprawie, zarówno w zakresie przewidywanych kosztów sądowych, jak i wydatków na opłacenie pełnomocnika z wyboru, które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Wnioskodawczyni, wskazując, że całość uzyskiwanego dochodu w jej gospodarstwie domowym przeznaczana jest na zobowiązania i stałe wydatki, nie wyszczególniła jednak na jakie cele środki te są przeznaczane. Ponadto wnioskodawczyni jest wraz z mężem wspólnie z wnioskodawczynią gospodarującym współwłaścicielką szeregu nieruchomości, jak również majątku ruchomego, o łącznej wartości ok. 6.000.000 zł, na który to majątek składają się m.in. dom, mieszkanie, lokal użytkowy, gospodarstwo rolne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem oraz wyposażenie przetwórni. W tych okolicznościach referendarz ocenił, że możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz stan jej majątku nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Zauważył przy tym, że wnioskodawczyni uiściła 450 zł tytułem wpisu od skargi wniesionej w sprawie. J. C. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego twierdząc, że jest on błędne. W szczególności nie powinno się brać pod uwagę jej majątku trwałego, gdyż nie generuje on dochodów, a także nie uwzględniono jej zobowiązań. Aktualnie nie posiada ona środków finansowych wystarczających na poniesienie kosztu opłaty od skargi bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania jej rodziny. W związku z tym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego sąd wydaje postanowienie, w którym postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Sąd rozpatrując sprawę w pełni podziela stanowisko referendarza, który odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Należy powtórzyć, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię wynikało, że posiada ona zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości 15.628,48 zł, a nadto w jej gospodarstwie domowym osiągany jest regularny dochód w wysokości 11.000 zł netto miesięcznie. Dochód ten pochodzi z prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz prowadzonego przez jej męża gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni, wskazując, że całość uzyskiwanego dochodu w jej gospodarstwie domowym przeznaczana jest na zobowiązania i stałe wydatki, nie wyszczególniła jednak na jakie cele środki te są przeznaczane (podała jedynie zbiorczą kwotę 11.000 zł). Podobnie w sprzeciwie nie podała wartości zobowiązań, które rzekomo pochłaniają cały dochód jej rodziny. Nie wskazała przy tym jakichkolwiek powodów, dla których nie mogłaby pokryć kosztów niniejszego postępowania ze zgromadzonych oszczędności. Z oświadczenia o majątku wynikało, że wnioskodawczyni jest wraz z mężem wspólnie z wnioskodawczynią gospodarującym współwłaścicielką szeregu nieruchomości, jak również majątku ruchomego, o łącznej wartości ok. 6.000.000 zł. Sąd nie zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że wartość zadeklarowanego majątku nie generuje dochodów. Z uwagi na posiadany znaczny majątek, wnioskodawczyni może część tego majątku spieniężyć lub zaciągnąć zobowiązanie pod zastaw tego majątku. Wnioskodawczyni nie wskazała żadnych danych odnośnie zajęć czy obciążeń wyszczególnionych nieruchomości. Majątek powyższy może być źródłem pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Dodać należy, że samo istnienie ww. majątku nie było rozstrzygające dla sposobu oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Świadczy natomiast wraz z innymi podniesionym okolicznościami (wysokość oszczędności, wielkość dochodu, nie ujawnienie zobowiązań) o możliwości pokrycia przez wnioskodawczynię kosztów postępowania i wynagrodzenia pełnomocnika. W tym kontekście można podnieść, że prawo pomocy z założenia ma służyć stronom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej w realizacji ich prawa do sądu. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawczyni nie można zaliczyć do takich osób. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.