III SA/Gd 41/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 16 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 października 2011 r., nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz r. pr. E. M. kwotę 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej dnia 13 lipca 2011 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego, decyzją z dnia 12 października 2011 r. wydaną na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908 ze zm.) orzekł o skierowaniu A. W. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w celu stwierdzenia u tego kierowcy istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdami lub braku takich przeciwwskazań. Decyzja wydana została po analizie przez organ I instancji informacji zawartych w załączonej do wniosku opinii biegłych psychiatrów, w której stwierdzili oni, że A. W. od 4 lat pozostaje pod stałą kontrolą Niepublicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej przy ul. Z.. Jak wskazał prokurator, z informacji tego zakładu z 19 lutego 2010 r. uwzględnionej w opinii biegłych wynika nadto, że A. W. leczy się od 1995r. z rozpoznaniem zespołu zależności alkoholowej, charakteropatii oraz organicznych zaburzeń osobowości. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania. Organowi administracji zarzucił niespełnienie warunków formalnych, jakim decyzja powinna odpowiadać (brak uzasadnienia), błędną ocenę treści opinii biegłych psychiatrów wydanej w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę w sprawie w żaden sposób nie związanej z naruszeniem przepisów ruchu drogowego oraz wybiórcze działania Prokuratury w odniesieniu do niektórych tylko pacjentów Poradni Zdrowia Psychicznego, którzy poddali się terapii uzależnień. Oświadczył, że od 4 lat nie pije alkoholu. Decyzją z dnia 16 listopada 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnił przyczyny, dla których uznał za konieczne poddanie się tego kierowcy kontrolnym badaniom lekarskim w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy. Mianowicie w toku postępowania przygotowawczego w sprawie karnej, niezwiązanej z ruchem drogowym kierowca ten poddany został badaniom przez lekarzy psychiatrów. Biegli w opinii z dnia 4 marca 2010 r. nie rozpoznali u A. W. choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych. W konsekwencji stwierdzili, że w czasie popełnienia zarzucanego mu czynu (handel materiałami pirotechnicznymi) miał pełne rozeznanie i możliwość kierowania swoim postępowaniem i mógł występować w procesie przed sądem w tej sprawie. W treści opinii znalazły się także ustalenia dotyczące innych schorzeń. Biegli, opierając się na dokumentacji Poradni Zdrowia Psychicznego stwierdzili, że od 1995 r. A. W. leczył się w Poradni Zdrowia Psychicznego, w Niepublicznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej przy ul. [...] w S. z rozpoznaniem zespołu zależności alkoholowej, charakteropatii i organicznych zaburzeń osobowości. Te właśnie ustalenia opinii opisane w zdaniu poprzednim w ocenie prokuratora spowodowały wątpliwości w zakresie możliwości dalszego korzystania przez A. W. z uprawnień kierowcy. Kolegium wyjaśniło również, że zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 pkt. 4 Prawa o ruchu drogowym badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega m.in. kierujący pojazdem skierowany decyzją Starosty (Prezydenta Miasta) w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Przepis wykonawczy — rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. Nr 2, poz. 15 ) w § 2 pkt. 5 przewiduje, że starosta m.in. może skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższe warunki w sytuacji A. W. zostały spełnione. W ocenie organu opisane w opinii biegłych psychiatrów schorzenia wskazywały, że decyzja organu I instancji o skierowaniu na badania wykonywane w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy nie jest dowolna oraz, że jest usprawiedliwiona dbałością o bezpieczeństwo ruchu drogowego, któremu może zagrozić nie w pełni psychicznie sprawny kierowca. Sama decyzja o skierowaniu na badania lekarskie nie przesądza jeszcze o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. Zasadniczym celem decyzji o skierowaniu kierowcy na te badania jest bowiem ustalenie przez uprawnionych lekarzy istnienia przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów lub brak takich przeciwwskazań. Ewentualne dalsze postępowanie organu I instancji zależeć będzie od ustaleń Ośrodka Medycyny Pracy. Organ administracji nie posiada uprawnień do ustalania przeciwwskazań zdrowotnych lub ich braku do kierowania pojazdami, gdyż kompetencje w tym zakresie należą do lekarzy specjalistów zatrudnionych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy. Z tego względu organ zobowiązany jest do oceny, czy uzyskane z zewnątrz informacje wskazujące na uzasadnione wątpliwości dotyczące stanu zdrowia kierowcy są wiarygodne. Jeśli analiza wiarygodności informacji wypadnie pozytywnie, organ w trosce o bezpieczeństwo ruchu drogowego powinien wykorzystać możliwość skierowania kierowcy na badania lekarskie. W niniejszej sprawie w ocenie Kolegium informacja pochodząca od organów Prokuratury, potwierdzona dodatkowo ustaleniami biegłych z zakresu psychiatrii, posiada wszystkie cechy wiarygodności i z tego względu decyzję o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie należy uznać za prawidłową i zgodną z prawem. Odnosząc się do zarzutu braku uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że treść decyzji wynika z konieczności zastosowania urzędowego, ustalonego w załączniku do cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia wzoru decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. Treść tej decyzji podlega ujawnieniu w Centralnej Ewidencji Kierowców. Wpis danych zawartych w decyzji następuje drogą teletransmisji i w związku z tym treść decyzji nie może być rozszerzona o elementy, których nie ma w urzędowym wzorze. Organ wskazał nadto, że A. W. posiadał pełną wiedzę o prawnych i faktycznych podstawach skierowania, ponieważ był informowany o tym przez pracowników organu I instancji i wykorzystał możliwość zapoznania się z całością akt sprawy, w tym w szczególności z niekorzystnymi dla niego ustaleniami zawartymi w opinii biegłych psychiatrów dotyczących leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego, oraz dodatkowymi wyjaśnieniami Prokuratury przekazanymi na wniosek Urzędu Miejskiego w S. (w aktach sprawy). Skargę do Sądu wniósł A. W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów sądowych wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji, ponownie podnosząc, iż wniosek prokuratora o skierowanie go na badania tylko dlatego, że leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego jest bezzasadny. Nadto zarzucił nierówne traktowanie kierowców polegające na wybiórczym kierowaniu na kontrolne badania lekarskie tylko niektórych osób spośród leczących się w Poradni Zdrowia Psychicznego, co w jego ocenie stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości wszystkich wobec prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108 poz. 908 ze zm.), zwanej dalej ustawą, stanowi, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Badanie to, zgodnie z art. 122 ust. 6 ustawy jest wykonywane na koszt osoby badanej, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Nie poddanie się badaniu – także z uwagi na brak możliwości pokrycia jego kosztów – powoduje konsekwencje w postaci cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w trybie art. 140 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że źródłem wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego stałą się opinia biegłych psychiatrów sporządzona w sprawie dotyczącej nielegalnego obrotu materiałami pirotechnicznymi, z której wynika, że jest zarejestrowany w Poradni Zdrowia Psychicznego od 1995r. – rozpoznanie z.z.a., charakteropatia alkoholowa, zaburzenia osobowości organiczne. W opinii zapisano także: "...napęd psychoruchowy w granicach normy, funkcje intelektualne sprawne, świadomość pełna, orientacja pełna, bez objawów [nieczytelne}, bez konfabulacji, [nieczytelne]. Alkoholu nie pije cztery lata i nie czuje się uzależniony". We wnioskach opinii biegli wskazali, że nie rozpoznają choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innych zakłóceń czynności psychicznych, które by miały istotny wpływ na poczytalność skarżącego. Jest zdolny do udziału w czynnościach procesowych, miał zachowaną zdolność rozpoznawania znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem. Jego poczytalność zarówno w chwili popełnienia zarzucanego czynu, jak i w czasie postępowania nie budzi wątpliwości. Jak niejednokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy, a jego ograniczenia mogą mieć miejsce tylko w świetle określonych przez prawo przypadkach, dlatego ingerencja organu administracji w postaci sprawdzenia stanu zdrowia kierującego jest ograniczona do przypadków, gdy spełnione zostaną ustawowe przesłanki (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2008r. sygn. akt I OSK 1080/07). Art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego stanowi zaś w preambule, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa. Zdaniem Sądu sam fakt, że skarżący jest zarejestrowany w Poradni Zdrowia Psychicznego z określonym wyżej rozpoznaniem nie stanowi wystarczającej przyczyny, by skierować go na badania lekarskie w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z opinii biegłych psychiatrów nie wynika, by stwierdzili u skarżącego jakiekolwiek zachowania odbiegające od normy, mogące wpływać na jego zdolność do kierowania pojazdami. Z akt administracyjnych nie wynika ponadto, kiedy skarżący uzyskał prawo jazdy. Nie zostało wyjaśnione zatem, czy nie zostało mu ono wydane już w czasie, gdy był leczony w związku ze stanem jego zdrowia psychicznego. Sam fakt bycia zarejestrowanym pacjentem poradni zdrowia psychicznego nie może być przyczyną skierowania skarżącego na badanie lekarskie w celu sprawdzenia jego stanu zdrowia, skoro z akt administracyjnych nie wynika, by dopuścił się zachowań budzących wątpliwości co do jego zdolności do kierowania pojazdami. Z akt administracyjnych nie wynika zwłaszcza, by skarżący, biorąc udział w ruchu drogowym dopuścił się jakichkolwiek naruszeń prawa. Oparcie się przez organy administracji wyłącznie na opinii biegłych w sprawie karnej, związanej jedynie z działalnością gospodarczą skarżącego, z pominięciem treści tej opinii wskazujących na brak objawów chorobowych u skarżącego prowadzić może do uznania, że skierowanie go na badanie lekarskie w celu sprawdzenia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem stanowiło niedopuszczalny akt dyskryminacji skarżącego związany z jego leczeniem w poradni zdrowia psychicznego. Mając na względzie zarówno interes publiczny polegający na zapewnieniu maksymalnego możliwego poziomu bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak i konieczność zagwarantowania ochrony praw jednostek przed dyskryminacją związaną z ich stanem zdrowia, należy przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy interpretować w ten sposób, że podstawą skierowania na badania lekarskie mogą być jedynie konkretne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego, związane z jego określonymi zachowaniami lub diagnozą lekarską wskazującą bezpośrednio na możliwość istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Dostrzec należy w tym miejscu, że zgodnie z art. 91 ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie u której w wyniku badania lekarskiego stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. W opinii biegłych złożonej w sprawie karnej wskazano jednak, że skarżący twierdzi, że alkoholu nie pije 4 lata. Brak przesłanek zatem, by podnosić wobec skarżącego zastrzeżenia co do jego stanu zdrowia w zakresie "aktywnej formy uzależnienia od alkoholu", skoro w aktach nie ma żadnych informacji co do nadużywania przez skarżącego alkoholu. Wskazać należy, że zasada kierowania na badanie lekarskie osób, z tego tylko powodu, że leczą się w poradni zdrowia psychicznego może prowadzić do społecznie niekorzystnego rezultatu - sprzecznego z zasadą ochrony praw osób z zaburzeniami psychicznymi, a polegającego na odstąpieniu od leczenia przez osoby, dla których posiadanie prawa jazdy jest istotne na przykład z punktu widzenia wykonywania pracy zarobkowej. Mając powyższe na względzie, uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym , mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględni powyższe rozważania prawne i wyda uwzględniającą je decyzję kończącą postępowanie w sprawie. Jednocześnie na mocy art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje swoją podstawę w dyspozycji art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1649 ze zm.).