III SA/Gd 417/04

Sygn. akt III SA/Gd 417 / 04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki (spr.) Protokolant: Beata Kaczmar po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 31 maja 2004r., nr [...] w przedmiocie prawa do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] Dyrektor Zakładu Karnego na podstawie art. 104 i art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), § 3 ust. 2, § 4 pkt 4, § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831) z dniem 4 marca 2004 r. pozbawił W. F. prawa do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w związku z nabyciem prawa własności do lokalu mieszkalnego; nadto organ zobowiązał w/w do zwrotu nadpłaconego równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w kwocie 224,00 zł za okres od 4 marca 2004 r. do 31 marca 2004 r. w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu Dyrektor Zakładu Karnego podniósł, iż W. F. na mocy decyzji z dnia 12 grudnia 2003 r. pobierał równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania; w dniu 4 marca 2004 r. nabył zaś prawo własności do lokalu mieszkalnego położonego w C., gmina, co stwierdzone zostało aktem notarialnym. W ocenie organu w związku z powyższym ustały przesłanki potwierdzające spełnienie przez W. F. warunków do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Z kolei wobec tego, iż nastąpiła nadpłata przedmiotowego równoważnika należało orzec o zwrocie pobranej kwoty, tj. 224,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji W. F. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując iż nie mieszka jeszcze w nowo zakupionym mieszkaniu, które jest remontowane; tym samym ciągle pełnia warunki do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Odwołujący podał nadto, iż jego sytuacja finansowa nie zmieniła się, co uzasadnia prośbę o odstąpienie od zwrotu nadpłaconego równoważnika. Decyzją z dnia 31 maja 2004 r. l.dz. [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu w/w decyzji organ odwoławczy podniósł, iż w świetle art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej równoważnik pieniężny przysługuje funkcjonariuszowi w służbie stałej, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Wobec nabycia przez odwołującego prawa własności do lokalu mieszkalnego należy uznać, iż równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania nie przysługuje; ustawodawca nie uzależnił bowiem przyznania równoważnika od zamieszkiwania w lokalu, a jedynie od faktu posiadania domu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W. F. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, podnosząc wydanie orzeczenia z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy; badaniu nie poddano bowiem podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji organu I instancji okoliczności dotyczących m.in. nowego mieszkania, zaciągniętego kredytu oraz jego remontu. Nadto w ocenie skarżącego organ naruszył dyspozycję art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej; jako podstawę do pozbawienia równoważnika pieniężnego uznano bowiem sam fakt kupna domu w drodze czynności cywilnoprawnej. Jak dalej podał W. F. organ nie ma podstaw do pozbawienia równoważnika w momencie nabycia lokalu mieszkalnego lub domu, które ze względu na swój stan techniczny nie nadają się do zamieszkania; pozbawienie przedmiotowego równoważnika może zaś nastąpić w momencie uzyskania faktycznej możliwości zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu argumentację nie dotyczącą zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd w składzie orzekającym wskazuje, iż przepisy ustawy o Służbie Więziennej regulują między innymi zagadnienia dotyczące uprawnień funkcjonariuszy w służbie stałej do lokalu mieszkalnego. W art. 85 ust. 1 przedmiotowa ustawa o wprowadziła zasadę, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Ustawodawca wskazał, że realizacja tej zasady może nastąpić dwutorowo, a mianowicie albo przez wydanie decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego w jednej z dwu miejscowości wymienionych w powołanym wyżej przepisie prawa, bądź przez przyznanie określonych w ustawie świadczeń pieniężnych. Wśród możliwych do uzyskania przez funkcjonariusza świadczeń pieniężnych, ustawa wymienia także równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. W tym zakresie zasadniczego znaczenia nabiera dyspozycja art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej. Wymieniony przepis prawa stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny, określeni w art. 86 ustawy, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Innymi słowy ustawodawca przyznaje równoważnik pieniężny funkcjonariuszowi, jeżeli zostają spełnione następujące przesłanki określone w ustawie. Po pierwsze - funkcjonariusz pozostaje w służbie stałej, po drugie - funkcjonariusz nie ma mieszkania ani domu, jak również nie przydzielono mu kwatery tymczasowej, po trzecie - członkowie jego rodziny określeni w art. 86 ustawy nie mają mieszkania ani domu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2001 r., I SA 302/00, baza LEX nr 77686). W rozpatrywanej sprawie faktem bezspornym jest, że W. F. miał przyznany równoważnik pieniężny na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej, na czas nieokreślony. Do orzeczeń wydanych w sprawie szeroko rozumianej pomocy mieszkaniowej dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, oprócz przepisów materialno – prawnych zawartych w ustawie o Służbie Więziennej oraz w rozporządzeniu w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej znajdują zgodnie z art. 1 pkt 1 k.p.a. również postanowienia tego aktu prawnego. W myśl postanowień art. 16 k.p.a. jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest trwałość decyzji administracyjnej. Oznacza to, że ostateczna decyzja może być wyeliminowana z obrotu prawnego tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych przez przepisy prawa. Przytoczone wyżej przepisy prawa materialnego takich podstaw prawnych nie określają. Dlatego też należy ich poszukiwać w rozwiązaniach art. 154 – 163 k.p.a., pozwalających na wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznych decyzji administracyjnych. Jedną z takich instytucji jest wygaśnięcie decyzji na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., która znajduje zastosowanie wówczas gdy decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa, albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Niewątpliwie taka sytuacja zachodzi w sprawach świadczeń pieniężnych przyznanych na czas nieokreślony, gdy ich wypłata uzależniona jest od spełnienia określonych przesłanek (tak jak ma to miejsce w przypadku przedmiotowego równoważnika). Wydanie decyzji wygaszającej takie świadczenie leży zarówno w interesie społecznym jak i w interesie strony, która ma zagwarantowaną procesową ochronę swoich praw. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że § 6 rozporządzenia w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej stanowi jedynie podstawę wydania decyzji o zwrocie wypłaconego równoważnika, a nie do uchylenia decyzji o wypłacie świadczenia. Dlatego też podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu w pierwszej kolejności powinna być wydana decyzja orzekająca o samym równoważniku pieniężnym, a dopiero w drugiej powinno orzekać się o zwrocie nienależnie wypłaconego świadczenia. Reasumując powyższe należało stwierdzić, iż postępowanie organu II instancji jak i wydane rozstrzygnięcie dotknięte są wadą, skutkującą uchyleniem zaskarżonej decyzji; tym samym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 w/w aktu normatywnego Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.