III SA/Gd 418/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: NSA Marek Gorski NSA Anna Orłowska (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium oddala skargę. Stan sprawy przedstawia się następująco: Wojewoda [...] decyzją z dnia 25 maja 2005 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 5 , art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 2 ust.1 pkt 1 i 2, art. 37 a, art. 37 b ust.5 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.), art. 76 ust.1 i ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Starosty [...] z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie: 1. uchylenia decyzji z dnia 23.06.2003 r. nr [...] o uznaniu strony z dniem 20.06.2003 r. za osobę bezrobotną oraz w okresie od 20.06.2003 r. do upływu 12 miesięcy od dnia ukończenia nauki określonego w dyplomie, świadectwie lub innym dokumencie – za bezrobotnego absolwenta, 2. uchylenia decyzji z dnia 30.09.2003 r. nr [...] o przyznaniu stronie prawa do stypendium w wysokości 302 zł miesięcznie, w okresie odbywania szkolenia, od dnia 22.09.2003 r., 3. uchylenia decyzji z dnia 27.10.2003 r. nr [...] o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem 25.10.2003 r., 4. uchylenia decyzji z dnia 27.01.2004 r. nr [...] o przyznaniu stronie prawa do stypendium w wysokości 503,20 zł miesięcznie w okresie odbywania stażu, od dnia 1.02.2004 r., 5. uchylenia decyzji z dnia 4.01.2005 r. nr [...] o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem 1.01.2005 r., 6. zobowiązania strony do zwrotu nienależnie pobranego stypendium za szkolenie za okres od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. w łącznej kwocie brutto 332,20 zł oraz stypendium za staż za okres od dnia 1.02.2004 .do 31.12.2004 r. na łączną kwotę brutto – 5545,20 zł na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego: w dniu 20 czerwca 2003 r. J. S. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako bezrobotny absolwent, w okresie od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. pobierał stypendium z tytułu szkolenia, a następnie w okresie od 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. stypendium za odbywanie stażu. W dniu 9 marca 2005 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w K. wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o przesłanie zaświadczenia o wysokości pobranych przez stronę świadczeń za 2004 r. W toku czynności wyjaśniających podjętych przez organ I instancji, J. S. w dniu 11 marca 2005 r. dostarczył decyzję MOPS w K. z dnia 5 czerwca 2002 r. nr [...], z treści której wynika, iż w okresie od 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. miał prawo do renty socjalnej. W tych okolicznościach, postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2005 r. organ I instancji, powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z urzędu wznowił postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.06.2003 r. prawa do stypendium za czas trwania szkolenia od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. oraz - prawa do stypendium za odbywanie stażu od 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. Uzasadniając decyzję Wojewoda [...] wskazał, iż w dniu rejestracji w urzędzie pracy J. S. nie spełniał warunków uzasadniających uznanie za osobę bezrobotną, określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) oraz przepisach obowiązującej w dacie rejestracji ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.). Korzystanie z prawa do renty socjalnej jest bowiem okolicznością wykluczającą uznanie strony za bezrobotnego. Z tych tez względów organ I instancji był zobowiązany do wydania orzeczenia w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stronie status osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium za okres szkolenia i stażu. W dniu rejestracji w urzędzie pracy strona została pouczona o przesłankach warunkujących posiadanie statusu bezrobotnego poprzez doręczenie jej "Informacji dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy". Ponadto w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż nie pobiera renty socjalnej. W tych okolicznościach organy uznały, że J. S. rejestrując się w urzędzie pracy nie powiadomił o fakcie przyznania mu renty socjalnej na okres od dnia 1.06.2003 r. do 27.05.2005 r. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, organ II instancji wskazał m.in., że w dniu rejestracji J. S. przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 27.05.2002 r. zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 27.05.2005 r. Zapis zamieszczony w orzeczeniu o możliwości korzystania przez stronę ze świadczeń zgodnie z ustawą o pomocy społecznej nie jest jednak równoznaczny z faktem uzyskania i pobierania tych świadczeń. Odnosząc się do zarzutu odwołującego dotyczącego naruszenia zasady informowania stron postępowania o ich prawach i obowiązkach, Wojewoda [...] wskazał, iż przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu znajdują się w siedzibie Powiatowego Urzędu Pracy w K. w ogólnie dostępnym i widocznym miejscu, co czyni zadość wymogowi z art. 9 k.p.a. Oznacza to, że odwołujący mógł i powinien być zorientowany również o konsekwencjach pobrania nienależnego świadczenia pieniężnego finansowanego z Funduszu Pracy. Podstawą prawną zwrotu nienależnie pobranego stypendium nie jest art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - jak mylnie wskazał organ I instancji - lecz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c powołanej ustawy. Powyższe uchybienie, zdaniem organu odwoławczego, nie dawało podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej w I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7 - 9, art. 10 § 1, art. 81, art. 145 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Po uchyleniu opisanych decyzji wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2005 roku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 371/05 w częściach, w jakich zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych stypendiów – pkt 6 decyzji I i II instancji, z przyczyn, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oraz oddaleniu skargi w pozostałej części, decyzją Starosty K. z dnia 3 kwietnia 2006 r. ponownie zobowiązano J. S. do zwrotu nienależnie pobranego stypendium za szkolenie za okres od 22.09.2003 r. do 24.10.2003 r. na łączną kwotę brutto 332,20 zł oraz stypendium za staż za okres od dnia 1.02.2004 r. do 31.12.2004 r. na łączną kwotę brutto – 5545,20 zł na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w K. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Powołując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 9 ust.1 pkt 14 lit c) w związku z art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. organ I instancji wskazał, iż w dniu rejestracji w urzędzie pracy, J. S. otrzymał egzemplarz informacji dla rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy, zapoznał i zobowiązał się do jej przestrzegania. Wypełniając kartę bezrobotnego w części "C" uprzedzony o odpowiedzialności karnej z art. 233 kodeksu karnego za składanie fałszywych zeznań podpisał oświadczenie w obecności pracownika powiatowego urzędu pracy oraz zobowiązał się do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadkach niespełnienia warunków określonych w ustawie. J. S. systematycznie, raz w miesiącu stawiał się w wyznaczonych przez organ terminach, i będąc świadomym odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczał, że nie uzyskuje przychodów, co potwierdzał własnoręcznym podpisem. Skoro więc strona nie poinformowała organu o pobieraniu renty socjalnej, pobrane przez nią świadczenia pieniężne są nienależne w rozumieniu art. 76 ust. 1 i 2 cyt. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zaskarżoną decyzją z dnia 8 czerwca 2006 roku Wojewoda [...], powołując przepisy art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.), art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania J. S. - utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 3 kwietnia 2006 r. W obszernym uzasadnieniu, przedstawiającym tok dotychczasowego postępowania w sprawie wyjaśniono, że rozstrzygnięcie organu I instancji odpowiada prawu, bowiem nie budzi wątpliwości, że decyzją MOPS w K. z dnia 5 czerwca 2002 r. odwołujący uzyskał prawo do renty socjalnej od 1 czerwca 2002 r. do 27 maja 2005 r. Okoliczność ta powodowała, że w dniu rejestracji w urzędzie pracy J. S. nie spełniał warunków uzasadniających uznanie za osobę bezrobotną, określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Stan ten nie uległ zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ odwoławczy podkreślił, iż prawo do stypendium za okres szkolenia oraz za okres odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu w rozumieniu przepisów ustawy. Stan faktyczny sprawy wypełnił dyspozycję art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, albowiem nienależnym świadczeniem jest stypendium za okres szkolenia i za okres odbywania stażu wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do renty socjalnej. Przepis art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy również pozwala organowi orzec o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jednakże w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy bezpośrednia podstawą rozstrzygnięcia jest art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy. Skarżący J. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7 - 9, art. 10 § 1, art. 81, art. 145 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu zarzutów wskazał m.in., iż błędne są ustalenia faktyczne organów, wedle których zataił on fakt otrzymywania renty socjalnej. W dniu rejestracji skarżący złożył zarówno orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jak i decyzję o przyznaniu renty socjalnej. Według skarżącego, jedna z pracownic powiatowego urzędu pracy miała przyznać, iż przy rejestracji podnoszona była kwestia renty socjalnej. Skarżący nie zataił jakichkolwiek okoliczności mających wpływ na prawo do pobranych świadczeń. Z tego też względu nie powinien ich zwracać, tym bardziej, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na astmę oskrzelową i chce kontynuować naukę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz .U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd był związany poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 371/05, według którego kwestia zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych stypendiów finansowanych z Funduszu Pracy, o której mowa w art. 9 ust.1 pkt 14 lit c) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) i art. 76 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, powinna nastąpić w postępowaniu zwykłym, a nie w trybie wznowienia postępowania. W niekwestionowanym przez strony postępowania, prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 371/05 oddalającym w pozostałym zakresie skargę J. S. wskazano, iż po wydaniu przez organ I instancji decyzji ostatecznych w przedmiocie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej, prawa do stypendium za czas trwania szkolenia oraz prawa do stypendium za odbywanie stażu, zostały ujawnione nowe okoliczności faktyczne wskazujące na brak podstaw do uznania skarżącego za bezrobotnego, zgodnie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst Dz.U. z 2003 r. Nr 58 poz. 514 ze zm.), potwierdzone nowym dowodem w postaci decyzji wydanej z upoważnienia Rady Miejskiej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 5 czerwca 2002 r. nr [...], przyznającej J. S. prawo do renty socjalnej w okresie od 1.06.2002 r. do 27.05.2005 r. Ujawnione okoliczności i dowody były nowymi i miały istotne znaczenie dla sprawy z tego względu, że niezbędną przesłanką do nabycia i posiadania prawa do pobranych przez skarżącego świadczeń jest legitymowanie się statusem bezrobotnego absolwenta, a zatem spełnienie warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, do których ustawodawca zaliczył m.in. warunek niepobierania renty socjalnej (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c). Powyższy pogląd nie uległ zmianie w związku z wejściem w życie z dniem 1 czerwca 2004 r. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) Stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu jest wiążące w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 153 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania prawne co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Pojęciu "związania oceną prawną przez Sąd lub organ", poświęcone jest bogate orzecznictwo NSA, zapadłe na gruncie nieobowiązującej już ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. 1995 r. Nr 74 poz. 368 ze zm.), a które to na gruncie obowiązującej ustawy zachowało swoją aktualność. Zgodnie z art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Sformułowana w tym artykule zasada, w myśl której "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ" oznacza, że także w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, będą związani oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ona uchylona w prawem określonym trybie i oczywiście o ile nie ulegną zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Sąd zauważa, że obowiązek zwrotu świadczenia powstaje na podstawie decyzji wydanej przez organ zatrudnienia, która stanowi samoistną podstawę powstania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Powołany jako podstawa zaskarżonej decyzji przepis art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) stanowi, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu ust. 1 uważa się m.in.: zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do renty socjalnej (art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący od dnia 1.06.2003 r. do 27.05.2005 r. pobierał rentę socjalną. W tej sytuacji organy orzekające trafnie przyjęły, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka z art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uzasadniająca nałożenie na skarżącego obowiązku zwrotu nienależnie pobranego stypendium za okres szkolenia oraz za okres odbywania stażu. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd zauważa, że twierdzenie skarżącego, iż w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy skarżący przedłożył decyzję o przyznaniu renty socjalnej nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Skarżący brał udział w postępowaniu, natomiast organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz oceniły materiał dowodowy w granicach określonych przepisem art. 80 k.p.a. Również podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 145 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie zwykłym, a nie wznowieniowym, zgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niekwestionowanym przez skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 371/05. Na marginesie Sąd zauważa, że argumenty dotyczące sytuacji życiowej, majątkowej skarżącego mogą być przedmiotem postępowania administracyjnego w przedmiocie odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia. Biorąc powyższe pod uwagę w niniejszej sprawie uznać należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie narusza prawa i z tych względów skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.