III SA/Gd 423/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. "A" z siedzibą w P. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lipca 2009 r., dołączając do niej dowód uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 złotych. Wysokość wpisu od skargi wynosi 2 103 zł, zatem do uiszczenia pozostała kwota 1 603 zł. Wnioskiem z dnia 25 września 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, według stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto zatrudnienie w firmie spadło z 1153 osób w grudniu 2007 roku, poprzez 678 osób w grudniu 2008 roku do 98 osób w sierpniu 2009 roku (w tym 30 osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec 2009 roku spółka planuje zysk w kwocie 100.000,00 zł. Na podstawie złożonego przez spółkę oświadczenia o majątku i dochodach oraz odpisu zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2008, wyciągów z rachunków bankowych według stanu na dzień 30 września 2009 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy, dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r.) ustalono, że kapitał podstawowy spółki według bilansu na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosił 247 446 000,00 zł, wartość środków trwałych - 79 327 347,68 zł, zaś strata netto spółki, według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. wyniosła 68 161 309,96 zł. W zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2008 r. spółka zadeklarowała przychody kwocie 415 073 269,53 zł, koszty uzyskania przychodów 484 901 717,47 zł, stratę w wysokości 69 828 447,94 zł oraz nadpłatę w wysokości 432 045 zł. Z nadesłanego zestawienia wynika natomiast, że w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. spółka uzyskała przychody podatkowe w wysokości 117 722 787,80 zł., poniosła koszty podatkowe w kwocie 143 390 040,10 zł oraz stratę -25 667 252,30 zł. Dostępne salda rachunków bankowych skarżącej, według stanu na dzień 30 września 2009 r., wynosiły odpowiednio: 12 360,64 EUR; 0 GBP; 339,97 USD; 720 463 EUR; 112 670,97 zł, 138,44 zł; 2 729 995,04 zł; 0 zł oraz 79 732,96 zł. Nadto skarżąca zaciągnęła kredyt złotówkowy w wysokości 1.512.607,32 zł. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r. wydanym przez referendarza sądowego odmówiono "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że wysokość kapitału podstawowego spółki, uzyskiwanych przez nią przychodów, wartość środków trwałych oraz stan sald na rachunkach bankowych nie pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wykazała, że znajdujące się na rachunku bankowym środki są objęte ograniczeniami co do sposobu ich przeznaczenia. Przyznanie stronie prawa pomocy w żądanym zakresie uzależnione jest natomiast od wykazania, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Sprzeciw od tego postanowienia wniosła "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Pełnomocnik skarżącej zarzucił w sprzeciwie rażące naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.) w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej, w tym jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości. Zarzucono, że brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Nadto zarzucono naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu wniosku do rozstrzygnięcia, z uwagi na brak wiedzy z zakresu ekonomiki oraz odpowiedniego doświadczenia. Nadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez błędną subsumcję polegającą na jego niezastosowaniu, w konsekwencji czego uniemożliwiono spółce skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego. Zarzucono również naruszenie art. 78 Konstytucji RP polegające na fikcyjnym jego stosowaniu, w rzeczywistości zaś, z mocy postanowienia referendarza sadowego odmawia się skarżącej prawa do sądu. W uzasadnieniu wskazano m.in. że powoływanie się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2004 r., FZ 453/04 nie przystaje do rzeczywistości i nie odnosi się do istoty zagadnienia, które winno być rozpatrywane z uwzględnieniem realnej rzeczywistości ekonomicznej w 2009 r. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała rozpatrzeniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, iż osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy ta osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku osób fizycznych wykazanie spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy obliguje Sąd do uwzględnienia wniosku strony; w odniesieniu zaś do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ubiegających się o przyznanie prawa pomocy (art. 246 § 2 w/w ustawy) ustawodawca zastrzegł jedynie możliwość jego przyznania, na co wskazuje zwrot "prawo pomocy może być przyznane". Należy przy tym zauważyć, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powstałym na tle stosowania instytucji prawa pomocy ugruntowany jest pogląd, że przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Biorąc pod uwagę całokształt stanu faktycznego sprawy oraz obowiązujący stan normatywny Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy; nie wykazała bowiem, iż posiadane przez nią aktywa finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a po uiszczeniu określonej kwoty tytułem kosztów sądowych nie będzie w stanie utrzymać płynności finansowej. Za zasadnością wniosku skarżącej nie przemawia m.in. wykazanie straty za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. w wysokości 68 161 309,96 zł oraz w wysokości 25 667 252,30 zł za okres od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza bowiem, iż podmiot traci płynność finansową i nie jest w stanie regulować własnych, wymagalnych zobowiązań; strata oznacza jedynie nadwyżkę sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Co istotne, skarżąca nie wskazała, iż z uwagi na złą sytuację finansową zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej bądź złożono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Tym samym uznać należy, iż skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, co wiązać się musi z koniecznością regulowania zobowiązań natury publicznoprawnej jak i prywatnoprawnej. Sąd wskazuje nadto, iż porównanie wysokości obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz jej potencjalnych możliwości finansowych, nie przemawia za zasadnością złożonego wniosku. Zwrócić należy uwagę, iż skarżąca będąc spółką z ograniczoną odpowiedzialnością posiada kapitał zakładowy w wysokości 247 446 000,00 zł oraz środki trwałe o wartości 79 327 347,68 zł, zaś strata netto spółki, według rachunku zysków i strat wyniosła 68 161 309,96 zł ( na dzień 31 grudnia 2006 r.) i 25 667 252,30 zł (na dzień 30 września 2009 r.) W okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009r. skarżąca uzyskała przychód w wysokości 117 722 787,80 zł, który znacznie przewyższa wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a nie wykazała -jak już wcześniej wskazano - iż utraciła płynność finansową. Przy rozpatrywaniu tej sprawy nie można również pominąć faktu, że spółka dysponuje ponadto środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych, z oświadczeń skarżącej nie wynika przy tym, by występowały ograniczenia w ich dysponowaniu. Wysokość tych środków bezspornie wskazuje na możliwość poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W końcu warto zauważyć, że skarżąca wskazała, że przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za 2009 r. ma wynieść 100.000 złotych. Wynika z powyższego, że skarżąca spółka posiada środki finansowe w postaci gotówki zgromadzonej na rachunkach bankowych oraz środki trwałe o wartości znacznie przekraczającej wysokość kosztów sądowych, tym samym - zdaniem Sądu -nie wykazała, że spełnia przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie sprawy za niezasadne należy uznać twierdzenie skarżącej, jakoby odmowa przyznania jej prawa pomocy była naruszeniem art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych, skarżąca dysponuje bowiem środkami niezbędnymi na pokrycie kosztów sądowych. Warto też zauważyć, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, a posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej; podkreślić przy tym należy, iż braku określonych środków nie można usprawiedliwiać nieprzewidywalnością prowadzonej działalności gospodarczej oraz łączącym się z przedmiotową działalnością ryzykiem, czy kryzysem gospodarczym. Rozpoznanie wniosku skarżącej przez referendarz sądowego w żaden sposób nie narusza art. 258 § 1 p.p.s.a. oraz art. 78 Konstytucji RP. Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać sędziowie oraz referendarze sądowi, przy czym, w przypadku tych ostatnich zakres tych czynności wymieniony jest przykładowo w art. 258 § 2 p.p.s.a. Z zakresu ich kompetencji wyłączono jedynie orzekanie o odmowie przyznania prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi ( art. 247 ustawy). W przypadku rozpoznania wniosku przez referendarza, od jego postanowienia przysługuje ( w myśl art. 259 § 1 p.p.s.a.) sprzeciw, po wniesieniu którego zaskarżone postanowienie traci moc, zaś sprawa zostaje rozpoznana przez sąd postanowieniem, od którego przysługuje zażalenie. Nie doszło zatem w niniejszej sprawie do naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a., jak również sposób rozpatrzenia wniosku nie naruszył konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.