III SA/Gd 427/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Referent Monika Majewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi E. B. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] z dnia 1 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 13 marca 2009 r. znak [...], 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie może zostać wykonane. III SA/Gd 427/09 Uzasadnienie Zaskarżonym orzeczeniem z dnia 1 kwietnia 2009 r. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...] utrzymał w mocy orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 13 marca 2009 r. o wymierzeniu kpt. E. B. kary dyscyplinarnej nagany. Jako podstawę prawną orzeczenia powołano art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia1996 roku o Służbie Więziennej ( j. t. Dz. U. Nr 207 z 2002 r., poz. 1761 ze zm.) i § 52 ust.1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 roku w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz.634 ze zm.). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano: w dniu 13 marca 2009 r. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia1996 r. o Służbie Więziennej ( publ. jw.) i § 21 ust.1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (publ. jw.) wymierzył kpt. E. B. - starszemu psychologowi działu penitencjarnego ZK w [...] karę dyscyplinarną nagany, za to, że: - w dniu 26 września 2008 r. podczas pełnienia służby w oddziale [...], w obecności innych funkcjonariuszy i skazanych użyła słów obraźliwych ( w tym powszechnie uważanych za wulgarne) w stosunku do mł. chor. J. C. - młodszego inspektora działu ochrony, przez co naruszyła jego godność osobistą, tj. w sprawie naruszenia dyscypliny określonej w art.125 ust. 2 i 3 pkt. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Organ I instancji w oparciu o materiał dowodowy ustalił i opisał stan faktyczny oraz przedstawił uzasadnienie prawne i co do wymiaru kary. Orzeczenie zawiera rozważenie okoliczności przemawiających przeciwko i na korzyść obwinionej. W zażaleniu wniesionym przez ukaraną wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i uznanie obwinionej za niewinną, podniesiono zarzuty dotyczące: nie udowodnienia winy, nie wskazania okoliczności rozmowy i zdarzeń poprzedzających konflikt, nie opisano postawy poszkodowanego i jej wpływu na okoliczności zdarzenia; podkreślono ogólnikowość zarzutu oraz naruszenie uprawnień obwinionej i zasad prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, nie skorzystanie z możliwości ugodowego załatwienia sprawy. Podniesiono, że organ odwoławczy naruszył prawo do obrony obwinionej, bowiem w trakcie rozprawy obwiniona złożyła wniosek o odroczenie rozprawy z uwagi na nieobecność pełnomocnika, na co organ odwoławczy nie wyraził zgody, podnoszono, że ukarana nie przyznała się do popełnienia przekroczenia dyscyplinarnego. Dyrektor Zakładu Karnego w [...] podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w [...], działając na mocy § 41 i § § 2 ust.1 i 3 ust.1,2 oraz 4 i 6 ust..2 pkt.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 roku w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz.634 ze zm.) utrzymał w mocy stanowisko organu I instancji i uznał wymierzoną karę nagany za adekwatną do rangi popełnionego przewinienia, uważając, że jest środkiem dyscyplinującym wobec funkcjonariusza i odniesie pożądane skutki wychowawcze oraz prewencyjne. Sąd nie znalazł podstaw do uniewinnienia ukaranej, nie stwierdził też okoliczności przemawiających za zmianą orzeczenia i ukarania karą łagodniejszą, o co zresztą ukarana nie wnosiła. Nie uznano za uzasadnione zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania, w tym także - dotyczących odroczenia rozprawy z uwagi na nieobecność pełnomocnika. Ukarana jest doświadczonym funkcjonariuszem, członkiem związków zawodowych i czynnie uczestniczyła w postępowaniu. Zdaniem Sądu zarówno zdarzenie jak i jego obraźliwy charakter zostały udowodnione. Postawa ukaranej, w tym także zawarta w zażaleniu interpretacja użytych słów wykazuje, że ukarana nie uznaje niestosowności wypowiedzianych słów, m.in. ze względu na miejsce wykonywania służby. Wymierzona kara spełnia względy prewencji ogólnej i szczególnej i jest adekwatna do zdarzenia. Niewłaściwe relacje i postawa funkcjonariusza starszego stopniem wobec młodszego zasługują na napiętnowanie. Świadek mł. chor. J.C. stwierdził w trakcie rozprawy, że do faktycznego pojednania między stronami konfliktu nie doszło i podtrzymuje on swoje stanowisko co do poczucia naruszenia dóbr osobistych. Sąd uznał także, że opisana w zażaleniu inicjatywa pojednawcza ukaranej była pozorna i niewystarczająca, a przyjęcie przez ukaraną innej postawy w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie doprowadziłaby do konieczności wyciągania konsekwencji służbowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. B. wniosła o uchylenie orzeczeń o ukaraniu obu instancji i umorzenie postępowania z uwagi na to, ze skarżąca jest niewinna i zarzuconego przewinienia nie popełniła. Wniesiono o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła, że orzeczenia o ukaraniu podjęto z naruszeniem szeregu przepisów prawa, a to: - art.125 ust. 2 i 3 pkt.1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwą subsumcję ustalonego stanu faktycznego, oraz - przepisów prawa procesowego, w tym: - § 47 w zw. z § 6 ust. 2 i § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 roku w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 ze zm.) przez brak wszechstronnego wyjaśnienia przyczyn i okoliczności popełnienia zarzucanego przewinienia, - § 52 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 21 ust. 1 i § 3 rozporządzenia jw. poprzez wydanie orzeczenia o winie skarżącej i wymierzenie kary na podstawie wybiórczo zebranego materiału dowodowego, - § 16 w zw. z § 48 rozporządzenia jw. poprzez oddalanie w trakcie postępowania dyscyplinarnego zgłaszanych przez skarżącą wniosków dowodowych, mających istotne znaczenie dla sprawy, - § 6, § 16, § 19 w zw. z § 25 rozporządzenia jw. poprzez niewykrycie prawdy obiektywnej co do przebiegu zdarzenia, - § 10 ust. 2 pkt. 5 rozporządzenia jw. poprzez ogólnikowe i enigmatyczne określenie zarzucanego przewinienia, a mianowicie przypisanie skarżącej, że "podczas pełnienia służby w oddziale użyła słów obraźliwych ( w tym powszechnie uznanych za wulgarne) w stosunku do młodszego chorążego J. C. - ml. inspektora działu ochrony, przez co naruszono jego godność osobistą". W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje ( orzeczenia) pod kątem ich zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące słuszności bądź celowości zaskarżonego aktu. Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 134 § 2 cyt. ustawy, Sąd nie może jednak wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba ze stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt przedłożonych Sądowi, a w szczególności - z sentencji orzeczenia organu I instancji - Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia 13 marca 2009 roku - skarżąca została ukarana karą dyscyplinarną nagany za to, że w dniu 26 września 2008 r. podczas pełnienia służby w oddziale [...], w obecności innych funkcjonariuszy i skazanych użyła słów obraźliwych ( w tym powszechnie uważanych za wulgarne) w stosunku do mł. chor. J. C. - młodszego inspektora działu ochrony, przez co naruszyła jego godność osobistą, tj. w sprawie naruszenia dyscypliny określonej w art.125 ust. 2 i 3 pkt. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej. Orzeczeniem organu II instancji utrzymującym w mocy decyzję o ukaraniu podtrzymano tym samym również opis przewinienia, jakiego miała dopuścić się skarżąca, przy czym przewinienie ( czy - przewinienia ?) zakwalifikowano jako czyn (czyny ?) przewidziane w art. 125 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej tj. jako naruszenie dyscypliny służbowej, którym jest w szczególności: niedopełnienie obowiązków funkcjonariusza wynikających ze złożonego ślubowania, a także przepisów niniejszej ustawy oraz przepisów wydanych na jej podstawie. W Części II orzeczenia organu I instancji dodano, że zgodnie z art. 58. 1. cyt. ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariusz jest obowiązany postępować zgodnie ze złożonym ślubowaniem oraz przestrzegać przepisów niniejszej ustawy i przepisów wydanych na jej podstawie, a w części III - że stwierdzono, iż ukaranej została udowodniona wina oraz dopuszczenie się popełnienia zarzucanego jej przewinienia. Otóż w świetle uzasadnienia do orzeczenia twierdzenie to jest gołosłowne. Z opisu czynu zarzucanego skarżącej wynika, że obwiniona miała użyć słów wulgarnych w obecności innych funkcjonariuszy i skazanych (patrz - zarzut) - a w uzasadnieniu ( część I - Ustalony stan faktyczny) stwierdzono, że cyt. " z uwagi na niejasności oraz brak spójnych zeznań świadków w toku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, niemożliwe jest ustalenie z całkowitą pewnością aby ukarana używała wobec mł. chorążego J. C. słów obraźliwych tak w obecności funkcjonariuszy jak i skazanych". Dotyczy to tzw. "porannej części konfliktu", bowiem w odniesieniu do jego części drugiej - niespornym jest, że zdarzenia rozgrywały się bez obecności skazanych, w dyżurce oddziałowego, przy zamkniętych drzwiach ( patrz część I - Ustalony stan faktyczny, zeznania św. J. C. k - 87 akt). Zatem - skarżącej nie udowodniono, by słów wulgarnych używała w obecności skazanych, co pozostaje nie bez wpływu na stopień winy, a co za tym idzie - rodzaj kary. W opisie zarzucanego skarżącej czynu znajduje się również stwierdzenie, że użycie obraźliwych słów w stosunku do mł. chor. J. C. /.../ naruszyło godność osobistą tegoż funkcjonariusza. Ustalenie i dowiedzenie tego skutku jest oczywiście w okolicznościach sprawy niezbędne dla przypisania skarżącej popełnienia przez nią czynu stanowiącego naruszenie dyscypliny służbowej określonej w przepisach ustawy o Służbie Więziennej, bowiem z opisu zdarzenia przedstawionego przez organy dyscyplinarne wynika, że główny ciężar przewinienia dyscyplinarnego ukaranej polegał na niewłaściwym zachowaniu się wobec ( w stosunku do ) funkcjonariusza młodszego stopniem, a nie - na użyciu wulgarnych słów w ogóle, co - jak przyznali świadkowie przesłuchani w sprawie - zdarza się na terenie Zakładu Karnego w [...] (k-93 akt). W uzasadnieniu do orzeczenia organu I instancji uwypuklony został jednak inny skutek słów wypowiedzianych przez skarżącą, a mianowicie - obawa przed utratą przez mł. chor. J. C. stanowiska w służbie, a ten skutek nie był przez organy orzekające o winie skazanej zarzucany, bowiem w zarzucie mowa jest o naruszeniu godności osobistej J. C. Oba te skutki - jak wynika z zeznań mł. chor. J. C. składanych w toku postępowania (k- 83 do 89 akt) wymagają bardziej precyzyjnego ustalenia, bowiem w zeznaniach J. C. przyznał, że "nie boi się pani E." (k-86), nie jest ona przełożonym świadka (k-84), ale - zagrożenie "że nie będę dłużej inspektorem" świadek potraktował poważnie ( k-86 akt). Niezrozumiałym jest również, w okolicznościach sprawy i w kontekście zarzucanego skarżącej przewinienia, nierozważenie i nie wzięcie pod uwagę zarówno przy roztrząsaniu okoliczności popełnienia przewinienia jak i przy wymierzaniu skarżącej kary - oświadczenia mł. chor. J. C. z dnia 27 listopada 2008 roku "o wycofaniu wcześniejszego oświadczenia dotyczącego zachowania się kpt. E. B. i wniosku o umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie" (k-56 akt). Dalej - zauważyć należy, że zarówno w opisie przewinienia jak i przy wymierzaniu skarżącej kary nie wzięto pod uwagę kontekstu zdarzeń, jakie miały miejsce w dniu 26 września 2008 r. na terenie ZK w [...], poprzedzających czyn skarżącej, o co podczas całego postępowania dyscyplinarnego wnosiła skarżąca i co niewątpliwie miało wpływ na zachowanie się osób uczestniczących w zajściu. Taka ocena wynika z zeznań świadków, w tym - pokrzywdzonego J. C. Brak opisu i analizy tych zdarzeń w orzeczeniu o ukaraniu uzasadnia słuszność zarzutu skarżącej, że organy orzekające nie rozważyły obiektywnie wszystkich okoliczności sprawy, co miało wpływ na treść orzeczenia o ukaraniu skarżącej. Nie negując niezawisłości przy orzekaniu członków sądów dyscyplinarnych Sąd w składzie orzekającym zauważa, że zarówno protokół rozprawy przed sądem dyscyplinarnym jak i wnioski wyciągnięte z zeznań obwinionej i przesłuchanego na rozprawie świadka pozostają w sprzeczności z zasadą orzekania opartego na swobodnej ocenie przeprowadzonych dowodów. Po pierwsze - uzasadniony jest zarzut skarżącej, że brak prawidłowego powiadomienia o terminie rozprawy obrońcy obwinionej uzasadniał jej wniosek o odroczenie rozprawy, niezależnie od przymiotów obwinionej. Ponadto - w trakcie rozprawy świadek C. przyznał, że "w tej chwili stosunki między nim, a obwinioną są prawidłowe" i "nie ma on żalu oraz pretensji do ukaranej", "ukarana telefonowała do domu świadka z przeprosinami", "tak, doszło do pojednania" jak również Sąd Dyscyplinarny stwierdził, ze "relacje służbowe między ukaraną, a świadkiem następujące po zdarzeniu są prawidłowe ( cytaty z protokołu rozprawy z dnia 1 kwietnia 2009 roku), natomiast w końcowej części orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego znajdują się stwierdzenia, nie znajdujące odzwierciedlenia w postępowaniu dowodowym zarówno przed organem I jak i II instancji, że : "świadek w dalszym ciągu podtrzymuje swoje stanowisko w zakresie poczucia naruszenia jego dóbr osobistych stanowiących przedmiot sprawy" oraz, że :"ukarana nie przyznaje się do winy, a jej opisana w zażaleniu inicjatywa pojednawcza jest zdaniem sądu pozorna i niewystarczająca. W ocenie Sądu inna postawa ukaranej w całym toku postępowania nie doprowadziłaby do konieczności wyciągania konsekwencji dyscyplinarnych". Zatem - skarżąca została ukarana za użycie wulgarnych słów w dniu 26 września 2008 roku, czy za "postawę ukaranej w toku postępowania dyscyplinarnego"? Organy orzekające w sprawie w obu instancjach nie odniosły się również do zeznań - części świadków i obwinionej - negujących użycie przez E. B. wulgarnych słów w stosunku do J. C. podczas zdarzeń w dniu 26 września 2008 r. w ZK w [...] (świadkowie W. N. k-79,R.R. k-76 akt, zeznania obwinionej), co przeczy zasadzie orzekania na podstawie analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Na koniec zauważyć należy, że wachlarz kar dyscyplinarnych przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej zawiera również łagodniejszą karę upomnienia, przy czym z zasad orzekania o ukaraniu określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 roku w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej wynika, że za przewinienia wymierza się funkcjonariuszom kary dyscyplinarne, jeżeli wcześniej stosowane inne środki dyscyplinujące okazały się nieskuteczne lub ze względu na wagę przewinienia stosowanie tych środków byłoby niewystarczające. W orzeczeniach obu instancji nie wyjaśniono, dlaczego przy orzekaniu w sprawie E. B. powyższą zasadę pominięto i nie wyjaśniono, dlaczego to uczyniono w stosunku do funkcjonariusza Służby Więziennej, wcześniej nie karanego dyscyplinarnie. Przepisy rozporządzenia statuujące zasady orzekania o karach dyscyplinarnych funkcjonariuszy Służby Więziennej stanowią ponadto, że wymierzenie kary dyscyplinarnej powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem rodzaju przewinienia i okoliczności, w jakich przewinienie zostało popełnione. Obwinionemu należy umożliwić złożenie ustnych lub pisemnych wyjaśnień (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). W § 3 ustęp 1 rozporządzenie stanowi, że przy wymiarze kary dyscyplinarnej bierze się pod uwagę w szczególności: rodzaj i wagę przewinienia, okoliczności, w jakich zostało popełnione, pobudki czynu, stopień winy, zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawania w służbie i opinię służbową, a w ustępie 2, że wymiar kary dyscyplinarnej powinien ponadto uwzględniać: skutki przewinienia, czy popełnione było pod wpływem alkoholu lub innego środka odurzającego oraz czy w stosunku do funkcjonariusza jest już orzeczona kara dyscyplinarna. Jak wynika z przedstawionego powyżej opisu przebiegu postępowania dyscyplinarnego, a w szczególności - z przytoczonych orzeczeń podjętych w stosunku do E. B., organy orzekające powyższym zasadom uchybiły. Różnice między opisem przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego i przypisanego obwinionej, a wynikami postępowania dowodowego oraz brak ustalenia co do skutku wywołanego zachowaniem się obwinionej, prowadzą do wniosku, ze uzasadniony jest zarzut skargi o naruszeniu przy orzekaniu przepisów prawa materialnego - art. 125 ust.2 i 3 pkt. 1 ustawy o Służbie Więziennej oraz zasad wymiaru kary za przewinienie, zaś opisane wyżej naruszenia przepisów postępowania uzasadniają zarzut, że naruszenia te mogły mieć i miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt. 2 sentencji znajduje umocowanie w art. 152 cyt. ustawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy dyscyplinarnej E. B. organy orzekające będą miały na względzie wyrażone wyżej poglądy prawne i skoncentrują się - przy orzekaniu - na okolicznościach istotnych w sprawie, biorąc pod uwagę ich całokształt ustalony w trakcie postępowania dowodowego.