III SA/Gd 432/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 15 października 2012 r., uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 8 listopada 2012 r., skarżący A. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jest odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że wnioskodawca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawcy ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie natomiast z treścią art. 252 § 1 ww. ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wymóg ten podyktowany jest bowiem koniecznością dokonania jak najpełniejszej oceny zdolności określonego podmiotu do poniesienia kosztów postępowania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 albo pkt 2 ww. ustawy, warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Z tego też powodu wnioskodawca poza własną sytuacją majątkową zobowiązany jest do zgodnego z prawdą wykazania sytuacji majątkowej członków rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o prawo pomocy. W rozpatrywanej sprawie A. N. we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że od 9 kwietnia 2008 r. przebywa w Areszcie Śledczym w P. i nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości oraz jakichkolwiek przedmiotów wartościowych. Ww. wskazał ponadto, że jego żona utrzymuje siebie i dwoje dzieci pracując dorywczo oraz korzystając z pomocy rodziców. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2012 r. wnioskodawca nadesłał zaświadczenie wystawione przez Dyrektora Aresztu Śledczego w P. wskazujące, że ww. przebywa w areszcie śledczym i nie jest zatrudniony odpłatnie. Z zaświadczenia wynika ponadto, że stan konta osadzonego wynosi 0,11 zł. W ocenie referendarza powyższe okoliczności przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca będący osobą pozbawioną wolności i przez to posiadający ograniczone możliwości kontaktu z rodziną wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Dokonując takiej oceny referendarz miał również na względzie, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.). Prawo to ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia.