III SA/Gd 435/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia 28 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami miejscowości Gminy [...] w przedmiocie wprowadzenia dodatkowych nazw tych miejscowości w języku kaszubskim postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 września 2009 r., doręczonym w dniu 15 października 2009 r., W. K. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł. Wnioskiem z dnia 21 października 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił inwentarz żywy. Do wniosku dołączono odpis zarządzenia w przedmiocie umorzenia należności sądowych w innej sprawie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 października 2009 r. (doręczonym w dniu 9 listopada 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim; zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny; oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył, zaś w piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2009 r. wyjaśnił jedynie, że pozostaje w związku małżeńskim, a pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. Następnie oświadczył, że każdy z małżonków prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i sam się utrzymuje. Egzekucja prowadzona przez komornika sądowego doprowadziła do utraty gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca podał, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów, nie posiada nieruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych, nie korzysta z pomocy społecznej. Jednocześnie uchylił się od podania stanu majątkowego małżonki. Do pisma dołączył kopie orzeczeń w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz należności sądowej. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Tymczasem złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, o którym mowa powołanym przepisie, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez wnioskodawcę, wskazać należy, iż budzą one poważne wątpliwości. Skarżący utrzymuje bowiem, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie wskazuje jednak jakichkolwiek źródeł swojego utrzymania. Wnioskodawca nie wyjaśnił, z czego się utrzymuje, skoro nie osiąga jakichkolwiek dochodów ani nie posiada majątku. Oczywistym jest, że wnioskodawca musi ponosić pewne koszty swojego utrzymania. Jeżeli powyższe koszty pokrywane są ze środków pochodzących od innych osób, powinien był o tej okoliczności poinformować. Skarżący pominął we wniosku o przyznanie prawa pomocy istotną dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim. Wbrew twierdzeniom skarżącego, istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka. O przyznaniu prawa pomocy nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z tych względów nie jest wystarczające dla ustalenia braku możliwości płatniczych skarżącego samo stwierdzenie bezskuteczności prowadzonej względem jego majątku egzekucji. Dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są bowiem informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. Brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jego pozytywne rozpoznanie. Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego wnioskodawcy oraz małżonki uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądziło o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.