III SA/Gd 44/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie : sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia WSA Alina Dominiak ( spr.) Protokolant: Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. T. na orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej [...] z dnia 10 listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie zdolności do służby wojskowej i związku przyczynowego schorzenia ze służbą wojskową 1. uchyla zaskarżone orzeczenie w części utrzymującej w mocy orzeczenie nr [...] Wojskowej Komisji Morsko Lekarskiej z dnia 9 września 2005r. w zakresie dotyczącym ustalenia zdolności do służby wojskowej, 2. odrzuca skargę w części dotyczącej związku schorzenia ze służbą wojskową, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie w części objętej punktem 1 niniejszego wyroku nie może być wykonane. Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska orzeczeniem nr [...] z dnia 9 września 2005 r. w oparciu o wyniki specjalistycznych badań lekarskich, powołując się na § 73 załącznika nr 4 do rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. (Dz. U. nr 151, poz. 1595) uznała A. T. za niezdolnego do służby na okręcie w specjalnościach morskich grup I, II, III, IV/B. Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska orzeczeniem nr [...] z dnia 9 września 2005 r. w oparciu o wyniki specjalistycznych badań lekarskich, powołując się na § 73 załącznika nr 4 do rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. uznała A. T. za niezdolnego do służby wojskowej jako nurek. Ponadto orzeczeniem nr [...] z dnia 9 września 2005 r. Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska powołując się na § 74 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. uznała A. T. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej na okres 12 miesięcy – Kategoria "B". Nadto wskazano, że schorzenie strony jest, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, wynikiem uwarunkowań osobniczych badanego i dlatego nie pozostaje w związku ze służbą wojskową. Od powyższych orzeczeń A. T. wniósł odwołanie. Wskazał, że orzeczenia te są błędne, w szczególności zaś błędne jest ustalenie i przyjęcie w orzeczeniu nr [...] z dnia 9 września 2005 r., że stwierdzony u niego zespół paranoidalny nie pozostaje w związku ze służbą wojskową. Takie ustalenie nie znajduje oparcia w jego stanie zdrowia, gdyż nie cierpiał on i nie leczył się na choroby psychiczne przed podjęciem służby wojskowej. Przed skierowaniem do jednostki wojskowej w dniu 21 czerwca 2004 r. był badany przez Wojskową Komisję Morsko-Lekarską i orzeczeniem z tego dnia nr [...] stwierdzono zdolność do służby na okręcie w specjalnościach morskich grup I, II, III, IV/A, był także badany psychologicznie. Zatem stwierdzone w orzeczeniu nr [...] schorzenie powstało w czasie pełnienia służby wojskowej i pozostaje w związku z tą służbą. Nadto A. T. zarzucił, iż w orzeczeniu tym brak jest określenia stosownie do treści § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, rokowań odzyskania zdolności do czynnej służby wojskowej jak też brak orzeczeń wymaganych w § 28 cytowanego rozporządzenia. A. T. wniósł o zmianę zaskarżonych orzeczeń, w szczególności orzeczenia nr [...] z dnia 9 września 2005 r. przez ustalenie i uznanie, że stwierdzone u niego schorzenie pozostaje w związku ze służbą wojskową. Wojskowa Komisja Lekarska [...] orzeczeniem z dnia 10 listopada 2005 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wydane przez WKML orzeczenia nr [...] oraz [...] z 2004 r. określające zdolność A. T. do służby na okręcie w specjalnościach morskich grup I, II, III, IV/A oraz zdolności jako nurka, wydane zostały zgodnie ze stwierdzonym wówczas stanem zdrowia strony, po wykonanych badaniach dodatkowych i specjalistycznych konsultacjach. Zgodnie z § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Wojskowe Komisje Lekarskie wydając orzeczenie o czasowej niezdolności do czynnej służby wojskowej określają w swoim orzeczeniu czas takiej niezdolności, biorą pod uwagę m.in. rokowania odzyskania owej niezdolności, a nie wydają orzeczenia o rokowaniach. Jednocześnie przyznając kategorię zdrowia B12 dopuszcza się możliwość poprawy stanu zdrowia strony i uwzględnienia tego faktu przy wydaniu kolejnego orzeczenia. Organ odwoławczy wskazał również, iż § 28 powołanego rozporządzenia nie nakłada obowiązku udzielania przez WKL urlopu zdrowotnego stronie, zwłaszcza, że A. T. nie był kierowany do WKML w tym celu. Odnosząc się do zarzutu nie uznania ujawnionego u A. T. schorzenia jako pozostającego w związku ze służbą wojskową organ podniósł, iż z dokumentacji służbowo-lekarskiej nie wynika, aby w trakcie pełnienia przez stronę zasadniczej służby wojskowej wydarzyły się sytuacje o charakterze ponadnormatywnego stresu związanego z doznaniem ciężkich urazów psychicznych, które mogłyby mieć bezpośredni wpływ na powstanie ujawnionego schorzenia. Owo schorzenie zostało zakwalifikowane jako choroba o symbolu F20 – schizofrenia, a etiologia tej choroby jest złożona i wieloprzyczynowa. Zdaniem organu drugiej instancji nie można uznać, że warunki odbywania zasadniczej służby wojskowej mogą powodować powstanie tego rodzaju schorzenia. Tym samym nie można stwierdzić, że w omawianym przypadku istnieje pełen związek przyczynowo-skutkowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. T. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1. sprzeczność pomiędzy stwierdzeniem zawartym w pkt 1 uzasadnienia a zawartym w pkt 4 uzasadnienia albowiem jedynie wykazanie, że przed powołaniem go do odbycia służby wojskowej cierpiał na schizofrenię mogłoby uzasadniać brak związku przyczynowego między stanem zdrowia a pełnioną funkcją, 2. dowolne przyjęcie, że warunki pełnienia służby przez stronę nie miały wpływu na stwierdzone u niej schorzenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stwierdzenie, iż choroba, na którą cierpi ma charakter złożony i wieloprzyczynowy nie uzasadnia przyjęcia błędnego wniosku jakoby powstała przed podjęciem odbywania służby wojskowej. Skarżący wskazał, że przepis art. 32 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin określa przesłanki uzasadniające uznanie inwalidztwa za pozostające w związku ze służbą wojskową, zaś art. 33 tej ustawy wskazuje na przesłanki negatywne, z których żadnej nie stwierdzono u skarżącego, przy czym skarżący powołał się na orzecznictwo sądów powszechnych w kwestii związku przyczynowego między schorzeniem a pełnieniem służby. Skarżący ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej swojego leczenia szpitalnego, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, zaświadczenia lekarskiego, skierowania do szpitala psychiatrycznego. Wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez ustalenie, że stwierdzona u niego choroba powstała i ujawniła się w trakcie pełnienia służby wojskowej i pozostaje w związku przyczynowym z tą służbą oraz powoduje zaliczenie skarżącego do grupy inwalidów całkowicie niezdolnych do pracy. Skarżący w piśmie z dnia 10 lutego 2006 r. wskazał też, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja zarówno w części dotyczącej zakwalifikowania skarżącego do kategorii zdrowia , jak i w części dotyczącej braku związku schorzenia ze służbą wojskową. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Szczegółowe warunki orzekania przez wojskowe komisje lekarskie o zdolności do czynnej służby wojskowej, w tym o zdolności do odbywania tej służby w poszczególnych rodzajach wojsk i służb oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych i funkcjach wojskowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych zostały unormowane w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, wydanym na podstawie art. 30a ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 205 ze zm.). Z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) wynika obowiązek organu odwoławczego do rozpatrzenia sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Wskazać trzeba, że wprawdzie organ drugiej instancji odniósł się do zarzutów zawartych w wywiedzionym odwołaniu od orzeczeń Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej, jednakże zapadłego rozstrzygnięcia nie można uznać za prawidłowe w części utrzymującej w mocy orzeczenie nr [...] z dnia 9 września 2005 r. w zakresie dotyczącym ustalenia zdolności skarżącego A. T. do służby wojskowej. I tak z treści decyzji nr [...] z dnia 9 września 2005 r. wynika, że organ pierwszej instancji - powołując się na § 74 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. uznał A. T. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej na okres 12 miesięcy – Kategoria "B". Jednakże z brzmienia powołanego § 74 pkt 1 załącznika nr 2 wynika, że określone w nim "inne zaburzenia psychiczne znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne rokujące poprawę" skutkują przyznaniem kategorii zdolności do służby wojskowej "D". Powyższa rozbieżność między treścią decyzji organu pierwszej instancji a treścią przepisu - co do przyznanej skarżącemu kategorii zdolności do służby wojskowej nie została w żaden sposób wyjaśniona przez organ odwoławczy w uzasadnieniu orzeczenia. Organ odwoławczy dopuścił się zatem naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 107 i 138 k.p.a.), gdyż brak podania w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji (orzeczenia) motywów rozstrzygnięcia uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności decyzji. Wobec stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania należało uchylić zaskarżone orzeczenie w części utrzymującej w mocy orzeczenie nr [...] z dnia 9 września 2005 r. w zakresie dotyczącym ustalenia zdolności skarżącego A. T. do służby wojskowej, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – punkt 1 wyroku. Na marginesie wskazać trzeba, że w komparycji orzeczenia organu drugiej instancji zawarto zapis jakoby odwołanie wniesione przez A. T. dotyczyło jedynie orzeczenia Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej nr [...] z dnia 9 września 2005 r. Jednakże z treści sentencji orzeczenia jak również z treści uzasadnienia wynika jednoznacznie, że decyzja organu odwoławczego dotyczy odwołania od wszystkich trzech decyzji wydanych przez Wojskową Komisję Morsko-Lekarską. Odnosząc się do żądania skarżącego w kwestii ustalenia, iż schorzenie na które cierpi pozostaje w związku z pełnioną służbą wojskową, podnieść trzeba, że w myśl utrwalonego orzecznictwa sądowego od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego, w tym rentowych, skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 6.11.2000 r., ONSA 2001/2/47 ). Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej o zdolności do czynnej służby wojskowej orzekają właściwe wojskowe komisje lekarskie. Ustalanie związku określonych schorzeń ze służbą wojskową jest przedmiotem następujących ustaw: ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (t. j. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) - art. 30-33, art. 56-57, ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) - art. 19-21, art. 31-33. Z powołanych przepisów ustaw wynika, że wprawdzie ustalanie chorób lub uszczerbku na zdrowiu oraz ich związku ze służbą wojskową należy do wojskowych komisji lekarskich, lecz prawo do świadczeń oraz ich zakres i wysokość z powyższych tytułów ustalają inne organy w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z tych przepisów zatem wynika, iż orzeczenia wojskowych komisji lekarskich dotyczące ustalania określonych schorzeń i ich związku ze służbą wojskową nie mają w pełni samodzielnego bytu w tym znaczeniu, że podlegają kontroli sądów powszechnych w postępowaniu o prawo do świadczeń przysługujących z powyższych tytułów o ich zakres i wysokość. Z przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. wynika, że wojskowe komisje lekarskie (o których mowa w art. 29 cytowanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP) orzekają przede wszystkim o zdolności danej osoby do czynnej służby wojskowej i o zaliczeniu jej do określonej kategorii tej zdolności (§ 8 ust. 1 rozporządzenia), a ponadto orzekają one, ale na podstawie odrębnych ustaw, także o związku chorób i ułomności, śmierci z czynną służbą wojskową. Tymi odrębnymi ustawami są przede wszystkim wymienione wyżej ustawy. Z tego wynika, że ilekroć w tych odrębnych ustawach jest mowa o wojskowych komisjach lekarskich, to chodzi o komisje, o których stanowi art. 29 cytowanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP. Powyższa analiza wykazuje, że orzeczenie wojskowych komisji lekarskich można podzielić na dwie części. Jedna część dotyczy zagadnień zdolności do służby wojskowej w ramach ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, to jest zagadnień ustalania stanu zdrowia danej osoby na potrzeby zaliczenia jej do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej w celu powołania jej lub przyjęcia do odbycia tej służby albo zwolnienia ze służby wojskowej. W tej części orzeczenia wojskowych komisji lekarskich mają byt w pełni autonomiczny: ostateczne orzeczenie komisji w tym przedmiocie jest wiążące dla innych administracyjnych organów właściwych w sprawach powołania lub przyjęcia określonej osoby do odbycia służby wojskowej albo do zwolnienia ze służby, przy czym powołanie do służby wojskowej lub zwolnienie z tej służby następuje w trybie administracyjnym przez wydanie decyzji administracyjnej podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Druga część dotyczy ustalenia schorzenia (stanu zdrowia) danej osoby i jego związku ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego przysługującego na podstawie innych ustaw niż ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP. Orzeczenia w tej części stanowią przesłankę do wydania decyzji przez inne organy, właściwe w przedmiocie ustalenia prawa do określonych świadczeń, ich zakresu i wysokości. Orzeczenia komisji w tej części poddawane są autonomicznej kontroli przez sądy powszechne w ramach rozpoznawania odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub z zakresu zaopatrzenia emerytalnego. Powyższa analiza prowadzi zatem do wniosku, że od ostatecznych orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia poborowego lub żołnierza na potrzeby ustalenia zdolności do służby wojskowej, przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Natomiast od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa wyżej, ale w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego, w tym rentowych, skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Z tych przyczyn skargę w części dotyczącej związku schorzenia z służbą wojskową należało odrzucić na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (punkt 2 wyroku). W pozostałym zakresie, to jest co do zdolności skarżącego do służby wojskowej, skargę należało oddalić. Problematyka określania zdolności do służby wojskowej została szczegółowo uregulowana w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Ustalenie stopnia zdolności do czynnej służby wojskowej (w przypadku skarżącego na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających marynarki wojennej) jest poprzedzone rozpoznaniem lekarskim w konfrontacji z wykazem chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, stanowiącym załącznik nr 4 do cytowanego wyżej rozporządzenia. Tenże załącznik określa kryteria zdrowotne mające wiążące dla komisji znaczenie, co wynika z treści § 10 ust. 1 rozporządzenia. Wojskowa Komisja Lekarska orzeka na podstawie dokumentacji lekarskiej, przy czym szczegółowe rozpoznanie kliniczne pozwala na zaliczenie danej choroby lub ułomności do odpowiedniej pozycji wspomnianego załącznika. Istotą orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej jest nie stwierdzenie stanu zdrowia (tak jak w typowym badaniu lekarskim), ale rozstrzygnięcie o zdolności do czynnej służby wojskowej. Wiedza medyczna służy w tym wypadku do kwalifikacji stanu zdrowia i przyporządkowania go, zgodnie z kazuistyką załączników i wykazów, do jednej z kategorii zdolności w ramach określonej grupy. Z przedłożonych materiałów wynika, iż Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska dysponowała aktualnymi danymi o stanie zdrowia skarżącego. Nie można zatem postawić zarzutu, iż rozpoznanie lekarskie było niepełne lub wadliwe z punktu widzenia jego przydatności dla ustalenia kategorii zdrowia i oceny zdolności do służby wojskowej. Jeżeli zatem wojskowa komisja lekarska uznała A. T. jako niezdolnego do służby na okręcie w specjalnościach morskich grup I, II, III, IV/B (orzeczenie nr [...]) oraz niezdolnego jako nurek (orzeczenie nr [...]) z rozpoznaniem medycznym zespół paranoidalny – do dalszej obserwacji, ujętym następująco w § 73 załącznika Nr 4 do rozporządzenia: "inne zaburzenia psychiczne znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne rokujące poprawę", to nie można uznać, iż zaskarżone orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa. Zaskarżone orzeczenia w odniesieniu do skarżącego zawierają dane o rozpoznaniu lekarskim oraz ustalenie samej zdolności do służby wojskowej i tylko w tym zakresie podlegają one sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu. Skarżący w rozpatrywanej sprawie nie może domagać się takich ustaleń z zakresu wiedzy medycznej, które miałyby jemu służyć do domagania się odszkodowania, czy przyznania renty inwalidzkiej. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w takim stopniu, by miało to wpływ na wynik sprawy i na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w omówionym zakresie skargę oddalił (punkt 3 wyroku). Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżone orzeczenie w części objętej punktem 1 wyroku nie może być wykonane. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy będzie obowiązany do wyjaśnienia rozbieżności między treścią decyzji organu pierwszej instancji a brzmieniem § 74 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w zakresie zaliczenia skarżącego do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej i wydanie w tym zakresie orzeczenia właściwie uzasadnionego. Zgłoszone przez skarżącego w skardze dowody w sprawie dotyczyły tej części zaskarżonego orzeczenia, która nie podlegała kognicji sądu administracyjnego, wobec czego nie było podstaw do ich przeprowadzenia. Ponadto wskazać należy, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dopuszcza możliwości przeprowadzania przez Sąd dowodu z opinii biegłych.