III SA/Gd 44/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 1 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie opinii w sprawie ubiegania się o licencję pracownika zabezpieczenia technicznego drugiego stopnia postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze na opisane postanowienie Komendanta Miejskiego Policji w [...], uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 9 lutego 2011 r., M. T. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącego, prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem dochodu małżonków są wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 4 218,40 zł brutto miesięcznie; w skład ich majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 44,9 m2, garaż oraz samochód osobowy [...], rok produkcji 2002. Małżonkowie nie posiadają oszczędności ani papierów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że nie stać go na ich pokrycie. Ponosi bowiem wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, prąd, gaz, opłaty za usługi telekomunikacyjne), ubezpieczeniem oraz spłatą kredytów w łącznej wysokości 2 822,46 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych (zaświadczeń od pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o wysokości średnich wynagrodzeń brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych małżonków z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, kopii dokumentów potwierdzających wysokość aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat z tytułu zaciągniętych kredytów), wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie brutto wnioskodawcy wyniosło 1478,86 zł, zaś jego małżonki - 2 332,97 zł. W okresie od 1 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r. na rachunek bankowy wnioskodawcy wpłynęły świadczenia ze stosunku pracy w łącznej kwocie 3 291,79 zł. W tym samym okresie na konto jego małżonki wpłynęły wynagrodzenia w kwocie ogółem 8 051,25 zł. Saldo tego rachunku na dzień 8 marca br. wyniosło 1 207,45 zł. Udokumentowane przez skarżącego wydatki z tytułu opłat za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, telefon, internet, telewizję kablową oraz ubezpieczenie na życie wynoszą średnio miesięcznie 786,98 zł. Ponadto, z przedłożonych kopii umów kredytowych oraz harmonogramów spłat wynika, że średnia wysokość uiszczanych rat w skali miesiąca wynosi ogółem ok. 1000 zł. W tych okolicznościach faktycznych należało przyjąć, iż uzyskiwane przez skarżącego i jego małżonkę dochody w łącznej wysokości 3 781 netto miesięcznie (średnia z ostatnich trzech miesięcy) przeznaczane na potrzeby dwóch osób, nawet z uwzględnieniem udokumentowanych wydatków, pozwalają wnioskodawcy zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Za poparciem powyższego stanowiska przemawia również fakt, iż skarżącego stać było na zaciągnięcie kilku kredytów bankowych, z czego wynika, iż posiada zdolność kredytową. Bezspornym jest, że udzielając tych kredytów, banki dokonały oceny zdolności kredytowej skarżącego oraz jego małżonki i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez nich zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że ich sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty kredytów. Kwestia, iż skarżący ma wiele innych wydatków które ograniczają jego zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.