III SA/Gd 440/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 22 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 września 2011 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 450 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono stronie skarżącej w dniu 17 października 2011 r. Wnioskiem z dnia 24 października 2011 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 listopada 2011 r., M. N. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącą, prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci, źródłem dochodu małżonków jest działalność gospodarcza. Deklarowany we wniosku dochód z tego tytułu wynosi ogółem 2 000 zł brutto miesięcznie. W skład majątku małżonków wchodzi dom o powierzchni 243 m2, nieruchomość rolna (0,66 ha) oraz trzy samochody ciężarowe [...] o łącznej wartości 85 000 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych (odpisów zeznań podatkowych, informacji o wysokości osiągniętych dochodów, zgłoszeń identyfikacyjnych, wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania) wynika, że deklarowany przez skarżącą w zeznaniu podatkowym za 2010 r. przychód wyniósł 1 577 629,55 zł, koszty uzyskania przychodów 1 540 908,76 zł, dochód 36 720,79 zł. W tym samym okresie przychód osiągnięty przez jej małżonka wyniósł 126 866,35 zł, koszty uzyskania przychodów 73 812,72 zł, zaś dochód 53 053,63 zł. Z kolei na podstawie przedstawionych podsumowań zapisów w księgach przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. ustalono, że przychód skarżącej wyniósł 1 962 649,86 zł, koszty uzyskania przychodów 1 899 296,67 zł, zaś dochód 63 353,29 zł. Wyniki finansowe jej małżonka w tym samym okresie przedstawiały się następująco: przychód 93 635,73 zł, koszty uzyskania przychodów 50 505,89 zł, dochód 43 129,85 zł. Nadesłane wyciągi z trzech rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą wnioskodawczyni obrazują historię operacji oraz salda w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. Stan tych rachunków wynosił odpowiednio: minus 37 179,78 zł; 3 074,13 zł; 6 624,52 euro (na dzień 1 sierpnia 2011 r.); minus 48 122,32 zł; 31 039 zł; 6 004,27 euro (na dzień 1 września 2011 r.); 70 800,42 zł; 38,87 zł; 7 481,44 euro (na dzień 1 października 2011 r.); minus 14 881,91 zł (dostępne środki 35 118,09 zł); 27 242,53 zł; 8 101,75 euro (na dzień 31 października 2011 r.) Udokumentowane przez skarżącą wydatki z tytułu opłat za energię elektryczną, oraz wodę wynoszą średnio miesięcznie 638,75 zł. W tych okolicznościach faktycznych należało przyjąć, iż uzyskiwane przez skarżącą i jej małżonka dochody w łącznej wysokości 106 483,11 zł (za okres od stycznia do października 2011 r.) przeznaczane na potrzeby czterech osób, nawet z uwzględnieniem udokumentowanych wydatków, pozwalają wnioskodawczyni zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu w wysokości 450 zł . Za poparciem powyższego stanowiska przemawia również analiza obrotów i sald na rachunkach bankowych skarżącej. Zgromadzone na nich środki wielokrotnie przekraczają bowiem wysokość wpisu od skargi oraz innych kosztów sądowych, mogących powstać w niniejszej sprawie. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.