III SA/Gd 45/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia 28 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 4 lutego 2013 r., uzupełnionym i sprecyzowanym co do zakresu na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 21 lutego 2013 r., skarżący Z. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Z kolei z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 112 m2. Nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej równowartość 3.000 euro. Z treści oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą generując stratę. Zadeklarowany dochód miesięczny wnioskodawca określił na kwotę 1.142.304,77 zł. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2013 r. (doręczonym w dniu 11 marca 2013 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy – k. [...]) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) odpisów zeznań podatkowych za rok 2011 i 2012 składanych do urzędu skarbowego przez wnioskodawcę samodzielnie bądź wspólnie z żoną a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; b) odpisu ostatniej deklaracji podatkowej dla podatku od towarów i usług VAT-7; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych (w tym dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne oraz rachunków maklerskich, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz pozostałych członków gospodarstwa domowego (utrzymanie nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne). Zgodnie bowiem z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W dniu 28 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - informacja o wynikach działalności gospodarczej obrazująca uzyskanie w 2012 r. przychodu w łącznej kwocie 1.142.304,77 zł; - lista środków trwałych; - plan amortyzacji środków trwałych; - wykaz pojazdów służących do prowadzenia działalności gospodarczej (zawierający wskazanie 11 pojazdów, w tym 8 autobusów) wraz z wykazem rat kredytowych; - zeznanie PIT – 36 za rok 2011 złożone przez wnioskodawcę wspólnie z małżonką obrazujące przychody wnioskodawcy w kwocie 1.125.210,35 zł oraz przychody małżonki w wysokości 3.880,98 zł; - deklaracje VAT – 7 za miesiące styczeń i lutry 2013 r. obrazujące podstawę opodatkowania w wysokości odpowiednio 67.390 zł i 70.382 zł; - wykaz kosztów utrzymania gospodarstwa domowego z ostatnich trzech miesięcy obrazujący ponoszenie następujących kosztów: koszty opału 3.060 zł, koszty energii elektrycznej 1.180 zł, koszty gazu 180 zł, należności za wodę i odprowadzanie ścieków 187,50 zł, wywóz śmieci – 180 zł; - faktury VAT za usługi telekomunikacyjne z okresu 19 października 2012 r. – 18 lutego 2013 r. na kwoty odpowiednio: 636,17 zł, 609,73 zł i 653,48 zł; - wyciągi z trzech rachunków bankowych wskazujące następujące salda: 6.323,82 zł (saldo w rachunku wnioskodawcy prowadzonym przez [...] na dzień 28 lutego 2013 r.), 5.116,27 zł (saldo w rachunku wnioskodawcy prowadzonym przez [...] na dzień 28 lutego 2013 r.), saldo ujemne wynoszące 8.903,40 zł (saldo w rachunku wnioskodawcy i jego małżonki prowadzonym przez [...] na dzień 28 lutego 2013 r.). W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Gruntowna analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji przedłożonej w następstwie ww. zarządzenia prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca będący czynnym przedsiębiorcą, wykorzystujący w prowadzonej działalności gospodarczej pokaźną flotę ciężarowych pojazdów mechanicznych (w tym autobusów) o znacznej wartości z oczywistych względów do ww. kręgu osób nie może być zaliczony. Za powyższą oceną przemawia głównie to, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarcza na dużą skalę i uzyskuje znaczne przychody. W roku 2011 łączne przychody z tego tytułu wyniosły 1.093.138,71 zł (zgodnie z deklaracją PIT-36); w roku 2012 przychód wyniósł 1.142.304,77 zł (zgodnie z przedłożoną informacją pisemną). Z kolei z przedłożonych deklaracji VAT za miesiące styczeń i luty roku 2013 wynika, że należności za świadczone usługi wynosiły w tym okresie ponad 68 tys. zł. Powyższej konstatacji nie zmienia wskazanie, iż wnioskodawca generuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na znaczne koszty uzyskania przychodu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dowodów wskazujących na ryzyko utraty płynności finansowej. Natomiast o możliwościach płatniczych wnioskodawcy świadczy chociażby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on dobrze prosperującą działalność gospodarczą. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioskodawca uzyskuje świadczenia emerytalno – rentowe (vide: rubryka D 48 i 49 formularza PIT – 36 za rok 2012) jak i posiada znaczne zasoby pieniężne na dwóch spośród trzech posiadanych rachunków bankowych. Korzysta również z pochodzącej z Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] comiesięcznej refundacji kosztów finansowania ustawowych uprawnień do ulgowych przejazdów (w miesiącu styczniu 2013 r. w kwocie 3.742,44 zł; w miesiącu lutym 2013 r. w kwocie 4.427,55 zł.). Uwzględniając z kolei fakt istnienia obciążeń kredytowych należy mieć na uwadze, że bank udzielający wnioskodawcy stosownych kredytów badał zdolność kredytową wnioskodawcy oraz możliwość spłaty zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, stosowne kredyty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie zostałby wnioskodawcy udzielone gdyby ww. nie posiadał dostatecznej zdolności do ich spłaty oraz nie ustanowił przewidzianych przez prawo form ich zabezpieczenia. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach (w realiach sprawy ukierunkowanego głównie na spłatę zobowiązań kredytowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy posiada ona środki pieniężne i znaczny majątek. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania (które na obecnym etapie ograniczają się wyłącznie do wpisu od skargi w wysokości 4 % od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym do sądu aktem) jak i kosztów ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru (którego udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie jest wymagany) - przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej członków rodziny wnioskodawcy jak i jego samego. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.