III SA/Gd 455/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2012 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 29 lutego 2012 r. Z. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności oraz zasiłku specjalnego (remont i naprawy w mieszkaniu). Do wniosku załączył odcinek o dochodach swojej żony, a także informację o wydatkach ponoszonych przez rodzinę. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego w/w wnioskiem, w tym po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego Zastępca Kierownika Świadczeń Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia 22 marca 2012 r. nr [...] wydaną w oparciu o art. 3 ust. 4, art. 7, 8 ust. 2 i ust. 4 pkt 11, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 5 ust. 1, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259) oraz art.104 k.p.a. odmówił udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na żywność oraz specjalnego zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie ustalonego kryterium dochodowego w ustawie o pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (rodzinnego) wynika, iż Z. S. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, a na jego dochód składa się renta chorobowa z ZUS - 785,33 zł oraz 1/12 dochodu uzyskanego ze sprzedaży obiektu przeznaczonego na działalność gospodarczą – 1250 zł. Łączny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 2 035,33 zł (1 017,67 zł na osobę), a więc zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy finansowej. W odwołaniu od w/w decyzji Z. S. wskazał na swą sytuację, zdrowotną i materialną oraz wiek. Ponadto wyjaśnił, iż zasiłek chce przeznaczyć na dokonanie drobnych remontów w mieszkaniu (wymiana stolarki okiennej i drzwi). Decyzją z dnia 9 maja 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odnosząc się do poczynionych w postępowaniu ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji socjalnej i materialnej odwołującego wskazał, że przewidziane ustawą formy pomocy mają służyć nie wyręczeniu osób w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej a jedynie pomocy. Organ pomocy nie jest z oczywistych względów w stanie zabezpieczyć wszelkich potrzeb wszystkich osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej. Ośrodek zabezpiecza bowiem potrzeby podstawowe, w tym również podstawowe potrzeby odwołującego się. W rozpatrywanym przypadku organ I instancji słusznie uznał, że dochód wnioskodawcy przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, albowiem dochód rodziny w styczniu 2012 r. - miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, składa się z renty K. S. - 785,33 zł i 1/12 uzyskanego dochodu ze sprzedaży obiektu przeznaczonego na działalność gospodarczą - 1.250 zł., co daje łączny dochód 2.035,33 zł. (1.017,67zł na osobę). Tym samym dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz 150% kryterium tj. 1.053 zł., uprawniające do korzystania z pomocy w myśl ustawy z dnia 12 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W ocenie organu udzielanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na dokonanie drobnych remontów i napraw w mieszkaniu oraz na żywność nie stanowi przypadku szczególnie uzasadnionego. Organ odwoławczy wskazał nadto, iż w sytuacji rodziny wnioskodawcy nie nastąpiły wyjątkowe okoliczności, które należałoby brać pod uwagę przy rozpatrywaniu jego wniosku. Kolegium podkreśliło, że aby ubiegać się o przyznanie świadczeń pieniężnych muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki; uzyskiwany dochód nie może być wyższy od kwoty 351,00 zł. na osobę w rodzinie, oraz osoba ubiegająca się o pomoc winna spełniać co najmniej jeden warunek z art. 7 pkt 2-15. W przedmiotowej sprawie, przyjmując powyższe ustalenia została spełniona tylko jedna przesłanka (niepełnosprawność, bezrobocie), natomiast uzyskiwany dochód przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy tj. 351,00zł. Ustawodawca na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewidział możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to także świadczenie uznaniowe uwarunkowane zaistnieniem okoliczności szczególnych i jego przyznanie zależy m.in. od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku specjalnego jest obowiązkiem organu. Może on być przyznany " w szczególnie uzasadnionych przypadkach", w więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. S. wniósł o rzetelną analizę jego trudnej sytuacji materialnej i uchylenie decyzji wydanej przez organy obu instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż SKO w S. oparło swoją decyzję na nieprawdziwych materiałach, odmiennych niż złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie ubiegając się o zasiłek celowy specjalny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 127, poz.1055), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art.40, 41, 78 i 91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł. na osobę, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby w rodzinie" - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub przypadku utraty dochodu z miesiąca , w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne (...) oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, iż organy prawidłowo przyjęły, że dochody skarżącego przekraczały ww. kwotę stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Wskazać nadto należy, iż na podstawie art. 8 ust. 4 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004r. "w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W związku z tym, iż w dniu 2 listopada 2011 r. Z. S. uzyskał z tytułu sprzedaży obiektu służącego działalności gospodarczej dochód w wysokości 15.000 zł, co potwierdził umową kupna-sprzedaży - do dochodów rodziny począwszy od- listopada 2011 r. do października 2012 r. doliczyć należało 1/12 część uzyskanego dochodu tj. 1.250 zł miesięcznie. A zatem bezspornym jest, co jednoznacznie wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 5 marca 2012r., że dochód rodziny wynosi 2.035,33 zł miesięcznie. Na dochód ten składa się: renta małżonki skarżącego K. S. - 785,33 zł i 1/12 uzyskanego dochodu ze sprzedaży obiektu w kwocie 1.250 zł, co daje łączny dochód 2.035,33 zł. (1.017,67zł na osobę). Tym samym rodzina wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz 150% kryterium tj. 1.053 zł uprawniające do korzystania z pomocy w myśl ustawy z dnia 12 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W tej sytuacji skarżący nie spełnił niezbędnej przesłanki warunkującej przyznanie mu świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przekraczając kryterium dochodowe i prawidłowo organ administracji odmówił przyznania zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ustawy. Wobec powyższego organ słusznie rozważał możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1). Wnioskodawcy może być alternatywnie przyznany zasiłek celowy, który będzie podlegał zwrotowi w całości lub części, z mocy art. 41 pkt 2 ustawy. Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednakże wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni koniecznym udzielenie im pomocy z środków publicznych. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest wówczas zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej nie powinna być jednak związana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu. Wymaga podkreślenia także fakt, że organ pomocy społecznej przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie pomocy kieruje się zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego na dokonanie drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Prawidłowo ustaliły okoliczności związane z sytuacją materialną skarżącego. Słusznie organ przyjął, że kwota stanowiąca dochód strony – uwzględniająca także, zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 11 ustawy przychód uzyskany ze sprzedaży części jej majątku – powinna zaspokoić podstawowe potrzeby wnioskodawcy i jego małżonki. W ocenie Sądu organy obu instancji, rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Organ wyczerpująco wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania zasiłku, co nie pozwala zarzucić organowi dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącego musi także być weryfikowana poprzez możliwości budżetowe organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Pamiętać należy, że nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Wynika to chociażby z faktu wzrastającej liczby osób oczekujących wsparcia materialnego, co powoduje konieczność racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nie przekraczającym ustawowego kryterium, ewentualnie znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji z powodów losowych lub zdrowotnych. Wobec tego organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Z uwagi bowiem na ograniczone środki finansowe, musi on limitować przyznawaną pomoc, uzależniając ją od możliwości pomocy społecznej. Z tych też względów, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.