III SA/Gd 457/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia 30 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na nieodpłatne nabycie akcji postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 października 2009 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 4 grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący, podnosząc, iż wykazał zasadność udzielenia prawa pomocy. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2010 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez Sąd. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji utracił gospodarstwo rolne. Wnioskodawca podał, iż jest dłużnikiem banku, Agencji Nieruchomości Rolnych oraz gminy, zaś łączna wysokość zadłużenia wynosi 1 050 000 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie zarządzeniem z dnia 11 grudnia 2009 r. (doręczonym w dniu 30 grudnia 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim; zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny; oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył, zaś w piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 2010 r. wyjaśnił jedynie, że pozostaje w związku małżeńskim, a pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. Następnie oświadczył, że każdy z małżonków sam się utrzymuje. Wnioskodawca podał, że jest zadłużony na kwotę około 1 000 000 zł, nie osiąga jakichkolwiek dochodów, nie posiada gospodarstwa rolnego, pojazdów mechanicznych, oszczędności, nie korzysta z pomocy społecznej. Jednocześnie uchylił się od podania stanu majątkowego małżonki. Do pisma dołączył kopie orzeczeń w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz należności sądowej. W świetle złożonych przez skarżącego dokumentów i wyjaśnień nie może budzić wątpliwości, że z obowiązku wynikającego z art. 255 P.p.s.a. skarżący wywiązał się jedynie w części. Oznacza to, iż uchybił on obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, a tym samym nie można przyjąć, że dokonał on wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez niego samodzielnego gospodarstwa domowego, a kształtuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w jego małżeństwie. O przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na urzędowym formularzu PPF) jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki, a następnie uchylił się od przedłożenia - na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. - żądanych dokumentów obrazujących sytuację finansową żony. Nie jest natomiast wystarczające dla ustalenia braku możliwości płatniczych skarżącego samo stwierdzenie bezskuteczności prowadzonej względem jego majątku egzekucji. Dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są bowiem informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. Skarżący utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie wskazuje jednak jakichkolwiek źródeł swojego utrzymania. Wnioskodawca nie wyjaśnił, z czego się utrzymuje, skoro nie osiąga jakichkolwiek dochodów ani nie posiada majątku. W ocenie Sądu, doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspokojenie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Natomiast z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co budzi uzasadnione wątpliwości. Przepis art. 255 P.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiającą prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zatem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania, czy też niepełne wykonanie tak nałożonych obowiązków, które uniemożliwia wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.