III SA/Gd 461/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi N.G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia 2 marca 2020 r. nr (...) w przedmiocie przyznania zapomogi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia 28 października 2019 r. N.G.(zwana dalej "stroną", "studentką" lub "skarżącą") złożyła wniosek o udzielenie pomocy materialnej w roku akademickim 2019/2020 przez przyznanie zapomogi. Decyzją z dnia 28 października 2019 r. Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu (...) - na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 - dalej zwanej jako: "k.p.a."), art. 86, art. 88, art. 89, art. 90, art. 92, art. 93, art. 94, art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm. - dalej jako: "p.s.w.n"), art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 9 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (...) (Zarządzenie Rektora (...) nr (...) z dnia 28 sierpnia 2019 r. ze zm. - dalej zwanego także "regulaminem (...)") – odmówiła N.G. przyznania zapomogi w październiku 2019 r. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że strona nie spełnia wymogów regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (...) w roku akademickim 2019/2020, gdyż zgodnie z § 4 pkt 1 tego regulaminu zapomoga nie przysługuje studentom, którzy w przeszłości przez 6 lat łącznie otrzymywali świadczenia pomocy materialnej z uczelni. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, po rozpatrzeniu którego Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu (...) decyzją z dnia 2 marca 2020 r. (nr (...)) - na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 86, art. 87, art. 88, art. 91, art. 92, art. 93, art. 94, art. 95 p.s.w.n., a także zgodnie z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 5, 6, 7 i 8 regulaminu (...) – podtrzymała w całości decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu. W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, że N.G. korzystała ze świadczeń, o których mowa w art. 86 p.s.w.n. w 6 poprzednich latach akademickich. W latach 2013/14 oraz 2014/15 dostawała stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na kierunku niemcoznawstwo na studiach I stopnia w trybie dziennym. W latach 2015/16 oraz 2016/17 dostawała stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na kierunku niemcoznawstwo oraz stypendium Rektora za wysoką średnią na kierunku niemcoznawstwo na studiach I stopnia w trybie dziennym. W roku 2017/18 dostawała stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na kierunku niemcoznawstwo na studiach I stopnia w trybie dziennym. Stypendium socjalne w zwiększonej wysokości zostało przyznane jedynie w semestrze letnim tegoż roku akademickiego, gdyż strona wznowiła się, żeby obronić pracę licencjacką, co nastąpiło w lipcu 2018 r. Natomiast w roku 2018/19 dostawała stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na kierunku kryminologia na magisterskich studiach uzupełniających w trybie dziennym. Komisja Odwoławczy powołując się na art. 93 ust. 2 p.s.w.n. wyjaśniła, że świadczenia (takie jak m.in. stypendium socjalne, zapomoga, stypendium rektora) przysługują na studiach I stopnia, studiach II stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Mając powyższe na uwadze Komisja Odwoławcza stwierdziła, że w związku z tym, iż studentka korzystała ze stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości przez 6 lat świadczenia w roku akademickim 2019/20 jej nie przysługują. Nie ma przy tym znaczenia opinia studentki, że powtarzała lata studiów "nie ze swojej winy". Przez okres 6 lat korzystała z katalogu świadczeń socjalnych, co odbiera jej prawo do korzystania ze świadczeń w tym roku akademickim i następnych latach. N.G. wniosła skargę na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że podstawą wydania negatywnych dla niej decyzji Uczelnianej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej był art. 93 ust. 2 p.s.w.n. Wyjaśniła, że z analizy lat nauki wskazanych w decyzjach podtrzymujących w całości decyzje UKS wynika jednoznacznie, że w chwili składania wniosków o: pomoc socjalną, zapomogę czy stypendium za wyniki w nauce, nie miała za sobą 6 lat nauki, bowiem status studenta przed rozpoczęciem roku akademickiego 2019/2020 miała w roku akademickim: 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 (status studenta tylko w semestrze letnim) oraz 2018/2019, dlatego w jej ocenie powoływanie się obydwu Komisji na art. 93 ust. 2 p.s.w.n. jest nieuzasadnione. Ponadto wskazała, że powodem skreślenia jej z listy studentów w roku akademickim 2016/2017 decyzją z dnia 22 listopada 2017 r. był brak decyzji (decyzja z datą wsteczną) wydanej w terminie przez Prodziekana Wydziału Historycznego dr. hab. T. B., prof. (...) w sprawie przedłużenia sesji egzaminacyjnej. Po odwołaniu się od decyzji o skreśleniu z listy studentów, decyzją Prorektora ds. Studenckich dr. hab. A. K., prof. (...) skreślenie zostało anulowane, a skarżąca złożyła w Dziekanacie Wydziału Historycznego (...) wniosek o wznowienie studiów. Po otrzymaniu pozytywnej opinii skarżąca uiściła opłatę 85 zł za postępowanie związane z ponownym przyjęciem na studia i żadnych innych opłat nie dokonywała (ani za semestralne powtarzanie przedmiotów z powodu niezadowalających wyników w nauce, ani za długi punktowe ECTS). W tej sytuacji w ocenie skarżącej odmowna decyzja Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu (...) jest niesprawiedliwa, bowiem wynika z braku wiedzy dotyczącej kontekstu sytuacyjnego odnoszącego się do powtarzania III roku studiów. To samo tyczy się decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej, która obarcza skarżącą odpowiedzialnością za sytuację od niej niezależną, bowiem powtarzanie roku nauki nie było wynikiem zaniedbań skarżącej w nauce, braków pozytywnych osiągnięć w nauce (dwukrotnie w czasie studiów I stopnia otrzymywała stypendium Rektora dla najlepszych studentów za wysoką średnią ocen), a wręcz przeciwnie wynikało z przyczyn zupełnie niezależnych, za które odpowiedzialność ponosi Uczelnia. Skarżąca nadmieniła jednocześnie, że Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu (...) informując w dniu 5 lutego 2020 r. o możliwości odbioru decyzji naruszyła art. 35 § 1 i 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu (...) wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyjaśniając, że ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w art. 95 zawiera delegację upoważniającą rektora uczelni do ustalenia kryteriów przyznawania pomocy materialnej studentom. Korzystając ze swego autonomicznego prawa, Rektor Uniwersytetu (...) Zarządzeniem nr (...) wprowadził Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu (...) , który w § 4 ust. 1 pkt 1 powtarza jednoznaczny zapis art. 93 ust. 2 p.s.w.n., że stypendia dla studentów i zapomogę, czego dotyczą zaskarżone decyzje, student może otrzymywać nie dłużej niż przez okres 6 lat, dlatego skarżąca tego warunku nie spełniała. Stosownie do zapisu cytowanego przepisu przyznanie pomocy materialnej (w postaci: stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości, zapomogi oraz stypendium Rektora dla najlepszych studentów) studentowi, który studiował dłużej niż 6 lat jest niedopuszczalne. Sposób dostarczania decyzji został natomiast przewidziany w § 2 ust. 9 regulaminu (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu (...) z dnia 2 marca 2020 r. utrzymująca w całości w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu (...) z dnia 28 listopada 2019 r. orzekającej o odmowie skarżącej przyznania zapomogi w roku akademickim 2019/2020 w miesiącu październiku 2019 r. Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm. – dalej w skrócie: "p.s.w.n."), a także przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (...), stanowiącego załącznik do zarządzenia nr (...) Rektora Uniwersytetu (...) z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (...), zwanego dalej "regulaminem (...)". Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do prawidłowości wykładni prawa materialnego określającego możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia, a ściślej mówiąc art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 1 pkt 4 regulaminu (...), które zasadniczo stanowiły powtórzenie przywołanych przepisów ustawy. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. student może ubiegać się o zapomogę, przy czym – stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. – świadczenie to przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy stypendialne obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę uznały, że w przypadku skarżącej upłynął wspomniany w tym przepisie okres 6 lat. Z takim stanowiskiem w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego nie sposób się zgodzić. Podkreślić należy, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (a także § 4 ust. 1 pkt 1 regulaminu (...)), należy je odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, musi mieć znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. zapomogi), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia (np. art. 87 p.s.w.n. określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 p.s.w.n. wskazano warunki przyznania zapomogi, w art. 91 p.s.w.n ustalono warunki stypendium rektora, a w art. 359 natomiast warunki uzyskania stypendium ministra). Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Ponadto takie rozumienie wynika z uzasadnienia projektu ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak bowiem wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat". Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zatem zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, LEX nr 3024884). Mając powyższe na uwadze, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (a także § 4 ust. 1 pkt 1 regulaminu (...)) należy zatem odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, nie zaś – jak przyjęły w niniejszej sprawie organy stypendialne – okres ten (początek biegu tego okresu) każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że skoro z samym statusem studenta ustawa (regulamin) nie wiąże przysługiwania (otrzymywania) świadczeń pomocowych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6-letni termin. Stosownie do art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Natomiast w myśl art. 92 ust. 2 p.s.w.n. zapomoga może być przyznana nie częściej niż 2 razy w roku akademickim. Skoro – jak wskazano powyżej – pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to należy przyjąć, że pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów, a zatem skoro rok akademicki składa się z dwóch semestrów, to w przypadku, gdy student nie korzysta z pomocy stypendialnej w całym roku akademickim – w dwóch semestrach, lecz tylko w jednym z semestrów, to tym samym nie można zaliczyć semestru, w którym student nie otrzymuje pomocy (nie pobiera świadczenia) do 6-letniego okresu uprawniającego go do otrzymywania uczelnianych świadczeń pomocowych, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Mając powyższe na uwadze przyjąć w niniejszej sprawie należy, że skoro skarżąca była beneficjentem pomocy stypendialnej w latach akademickich 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18 (przy czym stypendium zostało przyznane jedynie w semestrze letnim tegoż roku akademickiego) oraz 2018/19, to uczelniana pomoc finansowa w rzeczywistości przysługiwała jej w 11 semestrach czyli przez 5 i pół roku akademickiego, a nie – jak przyjęły organy - przez okres 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 4 ust. 1 pkt 1 regulaminu (...). Z tego zatem powodu zaskarżone decyzje uczelnianych organów stypendialnych należy uznać za wadliwe, bowiem zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od wskazanej wadliwości Sąd pragnie zwrócić uwagę na przepis art. 86 ust. 3 p.s.w.n., który stanowi, że na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji. W myśl art. 95 p.s.w.n. regulamin świadczeń dla studentów określa m.in.: 4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej (ust. 1). Stosownie do § 2 ust. 2 regulaminu (...), Rektor na wniosek Przewodniczącego Parlamentu Studentów (...) zaopiniowany przez prorektora właściwego do spraw studenckich powołuje Uczelnianą Komisję Stypendialną, która działa jako organ pierwszej instancji. Uczelniana Komisja Stypendialna składa się z pracowników Uczelni rekomendowanych przez prorektora właściwego ds. studenckich i studentów delegowanych przez Przewodniczącego Parlamentu Studentów (...), przy czym studenci stanowią większość składu Komisji. Z kolei zgodnie z § 2 ust. 3 regulaminu (...), Rektor na wniosek Przewodniczącego Parlamentu Studentów (...) zaopiniowany przez Prorektora właściwego do spraw studenckich powołuje Odwoławczą Komisję Stypendialną, która działa jako organ drugiej instancji. Odwoławcza Komisja Stypendialna składa się z pracowników Uczelni rekomendowanych przez prorektora właściwego do spraw studenckich i studentów delegowanych przez Przewodniczącego Parlamentu Studentów (...), przy czym studenci stanowią większość składu komisji. W przekazanych aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających powołanie na członków Uczelnianej oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu (...) osób biorących udział w wydaniu zaskarżonych decyzji, z jednoczesnym określeniem ich statusu - pracownik uczelni czy student, co – w świetle wymogów parytetowych wynikających z przywołanych przepisów ustawy oraz regulaminu (...) – winno znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, gdyż stwierdzone nieprawidłowości w tym zakresie mogą prowadzić do stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 461/20, LEX nr 3032738). Ponadto w materiale dowodowym ani w treści zaskarżonych decyzji nie wyjaśniono także czy podpisujący je wiceprzewodniczący każdej z Komisji orzekających w toku instancji w niniejszej sprawie, posiadali upoważnienia przewodniczących tych Komisji do podpisania zaskarżonych decyzji, co w konsekwencji nie daje możliwości do skontrolowania, czy zaskarżone decyzje zostały wydane zgodnie z wymogiem art. 86 ust. 3 in fine p.s.w.n. Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. – uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.