III SA/Gd 463/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. A. C. (zwany dalej jako: "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") w dniu 2 lutego 2021 r. złożył w Urzędzie Gminy w S. wniosek o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego. Wójt Gminy S., działając na podstawie m.in. art. 8 ust. 1 i art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; zwana dalej także w skrócie jako: "u.p.s.") oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), decyzją z dnia 10 marca 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania A. C. wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód, jak i dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2021 r. wynika, że stan zdrowia A. C. uzasadnia zaliczenie go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada uprawnienia emerytalne. Sam zaś otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny. Małżonkowie posiadają uprawnienia do dodatku mieszkaniowego. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 1.085,75 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem 542,88 zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego kwalifikującego do korzystania ze świadczeń bezzwrotnych z pomocy społecznej, w związku z czym nie zachodzą przesłanki kwalifikujące do otrzymania pomocy w formie zasiłku stałego. Organ pierwszej instancji dodał, że emerytura żony wnioskodawcy obciążona jest zajęciem komorniczym w wysokości 182,15 zł. Kwota ta zaliczana jest na spłatę odsetek ustawowych za opóźnienie powstałe z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i nie podlega odliczeniu od dochodu rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez A. C. odwołania, decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) i art. 37 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy S. W pierwszej kolejności SKO wskazało, że warunkiem uzyskania przez stronę zasiłku stałego jest po pierwsze, całkowita niezdolność do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawność. Po drugie, spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (kryterium dochodowe), tj. ustalenie, że dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały oraz dochód na osobę w rodzinie jest niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 pkt 2. Następnie SKO wskazało, że A. C. ma 55 lat. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 13 października 2011 r. - wydane na stałe). Z rzeczonego orzeczenia wynika, że nie ma przeciwskazań, aby mógł podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. A. C. nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako bezrobotny. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną - T. C. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 1.085,75 zł i obejmuje następujące składniki: zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł, dodatek mieszkaniowy - 139,08 zł oraz świadczenie emerytalne T. C. - 730,83 zł (po uwzględnieniu zajęcia komorniczego). W przeliczeniu na osobę, daje to kwotę 542,87 zł (1.085,75 zł: 2), przy kryterium ustawowym warunkującym przyznanie zasiłku stałego na poziomie 528 zł. SKO wyjaśniło ponadto, że zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 u.p.s., pod pojęciem całkowitej niezdolności do pracy, rozumie się całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. O ile więc A. C. spełnia warunek całkowitej niezdolności do pracy z uwagi na posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o tyle dochód jego rodziny w przeliczeniu na osobę, wyklucza przyznanie mu wnioskowanego zasiłku stałego. Niezależnie od powyższego SKO nadmieniło, że A. C. systematycznie otrzymuje wsparcie finansowe z pomocy społecznej. W sierpniu 2020 r. przyznano mu świadczenie pieniężne na zakup posiłku w kwocie 180 zł miesięcznie na okres od sierpnia 2020 r. do października 2020 r. W listopadzie 2020 r. otrzymał świadczenie pieniężne na zakup posiłku w kwocie 240 zł, a w grudniu 2020 r. w kwocie 480 zł. W okresie od stycznia do marca 2021 r. rzeczone świadczenie przyznano mu z kolei w wysokości po 240 zł miesięcznie. Dodatkowo w styczniu 2020 r. A. C. otrzymał specjalny zasiłek celowy w kwocie 300 zł. A. C. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wskazując na krzywdzący jej charakter, na trudną sytuację życiową i materialną, w której się znajduje, domagał się ponownego rozpatrzenia jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wniosło również o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, w piśmie procesowym - stanowiącym uzupełnienie stanowiska i argumentacji skarżącego zawartego w skardze - wnosząc o uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S., zarzucił organom naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie dyrektyw gromadzenia i oceny dowodów. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organy dokonały w sposób dowolny oceny materiału dowodowego ustalając, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe dla rodziny w kwocie 1.056 zł, co skutkowało odmową przyznania zasiłku stałego i naruszeniem art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy w przypadku skarżącego nie zostało przekroczone kryterium dochodu w kwocie 528 zł na osobę w rodzinie, co winno skutkować przyznaniem zasiłku stałego skarżącemu. W uzasadniając powyższy zarzut pełnomocnik skarżącego wskazał, że orzeczenie organu pierwszej instancji, jak i drugiej instancji, zapadły w wyniku błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. W rzeczywistości, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego: oświadczeń skarżącego zarówno w postaci oświadczenia z 15 lutego 2021 r., 3 marca 2021 r., jak i oświadczenia o stanie rodzinnym i stanie majątku w formie formularza z dnia 14 czerwca 2021 r., w przypadku A. C. nie została przekroczona kwota 528 zł na osobę w gospodarstwie domowym i dochód, który jest kryterium przyznania przedmiotowego zasiłku. W tym przypadku wynosi ok. 490-495 zł na osobę w gospodarstwie domowym miesięcznie. Dochody osiągane przez A. C. i jego żonę T. to 215 zł + 240 zł + 535 zł, co łącznie daje kwotę ok. 990 zł na dwoje osób. Są to dochody, które nie wystarczają na pokrycie bieżących podstawowych potrzeb bytowych w zakresie zarówno zapewnienia mieszkania oraz utrzymania gospodarstwa domowego na akceptowalnym poziomie (włączając w to zarówno opłaty mieszkaniowe, jak i opłaty związane z korzystaniem z mediów, wywozem śmieci), jak i konieczności zakupu niezbędnych leków dla siebie i małżonki przez skarżącego. Obecnie, wziąwszy pod uwagę niezbędne i stałe koszty mieszkania i leczenia, skarżącemu i jego żonie nie pozostają prawie żadne środki na zakup żywności czy odzieży, dlatego też odmowa przyznania zasiłku stałego jest błędna. Sąd powinien wziąć pod uwagę rzeczywisty stan dochodów w rodzinie skarżącego, a ten został wskazany przez skarżącego kilkukrotnie, co pozostało niedostrzeżone lub całkowicie zbagatelizowane przez organy orzekające dotychczas w tej sprawie. Skarżący kilkukrotnie podawał wysokość dochodów w swojej rodzinie i każdorazowo były to oświadczenia zgodne z rzeczywistością i - co dla tej sprawy jest kluczowe - mieściły się w granicach dochodów, które determinują przyznanie zasiłku stałego. W szczególności to ostatnie wskazanie, pochodzące bezpośrednio od skarżącego z 14 czerwca 2021 r. oświadczenie co do jego stanu rodziny i stanu majątku ukazuje, że przesłanka dochodowa przyznania mu zasiłku stałego została spełniona, zaś dotychczas prezentowana ocena organów obu instancji była w tym przedmiocie błędna i w sposób rażący naruszała porządek prawny, bowiem mimo spełnienia wszystkich kryteriów podmiotowych i przedmiotowych skarżącemu odmawiano przyznania zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 10 marca 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono mu przyznania zasiłku stałego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.p.s."). W myśl art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jak również osobie pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Biorąc pod uwagę przywołane regulacje prawne oraz stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o zgromadzony w przekazanych aktach materiał dowodowy, stwierdzić należy, że organy prawidłowo obliczyły dochód rodziny skarżącego, na który składały się w miesiącu styczniu 2021 r. (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku): emerytura żony skarżącego w wysokości 730,83 zł, dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem w wysokości 139,08 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny skarżącego w wysokości 215,84 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę - 542,87 zł. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skargi wskazać należy, że Sąd wziął pod uwagę, iż emerytura otrzymywana przez żonę skarżącego jest objęta zajęciem komorniczym na poczet zaległości alimentacyjnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego - w miesiącu styczniu 2021 r. potrącenie wynosiło 198,22 zł (komornik po uwzględnieniu opłaty egzekucyjnej i opłaty za przelew przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w S. Dział Świadczeń Rodzinnych 182,15 zł; kwota ta - zgodnie z art. 27 ust. 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - została zaliczone na spłatę odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego). Okoliczność ta mogła mieć wpływ na ustalenie dotyczące formalnej (mającej znaczenie prawne pod względem spełnienia ustawowego kryterium) kwoty dochodu, bowiem - jak wskazano powyżej - przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. określa, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednakże odliczenia nie dotyczą odsetek od zaległych alimentów ani kosztów ich egzekucji, ponieważ należności te nie zostały wskazane jako elementy pomniejszenia przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 6 października 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 528/11, zaznaczył, że ustalenie dochodu, o którym stanowi art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie może obejmować kosztów ponoszonych w związku z egzekucją alimentów, a więc wynagrodzenia komornika, kosztów korespondencji oraz operacji bankowych. Ponadto zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21, jednoznacznie przesądził, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Zatem, organy nie mogły uwzględnić, przy wyliczeniu dochodu rodziny, potrącenia z emerytury żony skarżącego dokonanego przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego i musiały przyjąć kwotę 730,83 zł (kwota ta stanowi kwotę emerytury żony skarżącego, która została pomniejszona o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne). Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzania Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358), obowiązujące - w dniu orzekania przez organ odwoławczy - kryterium dochodowe w rodzinie wynosiło 528 zł na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosiło zatem w rozpatrywanej sprawie 1.056 zł (2 x 528 zł), bowiem należało przyjąć, że rodzina skarżącego składa się z dwóch osób. Z kolei łączny dochód rodziny skarżącego wynosił 1085,75 zł (542,87 zł na osobę), a zatem przekroczył kryterium dochodowe (dwuosobowej rodziny) określone ustawą. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że skarżący nie kwalifikował się do przyznania mu przez organy wnioskowanej pomocy w formie zasiłku stałego, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Podkreślić należy, że ustawodawca uzależnił możliwość przyznania prawa do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od spełnienia przez osobę wnioskującą kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Spełnienie zatem kryterium dochodowego przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku stałego stanowi warunek konieczny dla możliwości ustalenia przez organy pomocy społecznej prawa do tego świadczenia. Trudna sytuacja zdrowotna wnoszącego o zasiłek stały, jego ogólna kondycja materialna, brak możliwości zarobkowania, osobiste poczucie krzywdy, tudzież niezadawalająca wysokość wparcia udzielana skarżącemu by zapewnić mu oczekiwany poziom zaspokojenia potrzeb - nie są czynnikami, które mogą być brane przez organy pod uwagę przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego. W tej mierze organy są związane przepisami prawa, które nie pozwalają na uwzględnianie takich okoliczności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 665/19). Konkludując poczynione rozważania, stwierdzić należy, że dokonana przez organy wykładania przepisów prawa materialnego była prawidłowa, a przeprowadzone przez organy postępowanie nie uchybiało przepisom proceduralnym, zaś wszystkie podniesione w skardze zarzuty należało uznać za niezasługujące na uwzględnienie. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).