III SA/Gd 468/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 17 kwietnia 2019 r. Prezydent Miasta odmówił W. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką K. A. Organ wskazał, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca natomiast od dnia 1 czerwca 1998 r. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad córką. W odwołaniu od powyższej decyzji W. A. wskazała, że emerytura, która została jej przyznana ze względu na opiekę nad córką wynosi obecnie 935 zł, a świadczenie pielęgnacyjne przyznawane matkom z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym wynosi 1583 zł. Jest to niesprawiedliwe, wobec czego prosi o możliwość wypłacania różnicy między obydwoma świadczeniami. Sytuacja, w jakiej się znalazła narusza zasadę równości, bowiem nie wszystkie matki sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi są traktowane tak samo. Jej zdaniem nie można opierać się na literalnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a stanowisko to potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie sygn. akt II SA/Go 833/18. Decyzją z dnia 30 maja 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej wynika, że jest ona osobą niepełnosprawną od dzieciństwa i została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Organ nie kwestionował, że córka skarżącej, urodzona 2 stycznia 1989 r. wymaga stałej opieki i pielęgnacji , że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz że skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z opieką nad córką. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że skarżąca od dnia 1 czerwca 1998 r. pobiera emeryturę, a kwota do wypłaty w kwietniu 2019 r. wyniosła 935 zł. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Argumenty podnoszone w odwołaniu, nawet przy największym stopniu zrozumienia, nie mogły być uwzględnione przy rozstrzyganiu sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wniesionej na powyższą decyzję W. A. podniosła, że sytuacja, w jakiej się znalazła, narusza zasadę równości. Podała, że dla matek , opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi i pobierającymi najniższą emeryturę jest krzywdzące , że nie przysługuje im świadczenie pielęgnacyjne, bowiem mają ustalone prawo do emerytury. Jej emerytura, przyznana w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS, wynosi obecnie 935 zł, a świadczenie pielęgnacyjne obecnie wynosi 1583 zł. Nie domaga się prawa do pobierania obu świadczeń, ale prosi o wyrównanie różnicy między świadczeniami. Powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim sygn. akt II SA/Go 833/18. W piśmie z dnia 30 lipca 2019 r. powołała się dodatkowo na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sygn. akt III SA/Kr 137/19. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie , podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła być uwzględniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca , jako matka osoby wymagającej opieki, należy do kręgu osób określonych w ww. przepisie. Jej córka, urodzona w dniu 2 stycznia 1989 r., orzeczeniem z dnia 24 lutego 2005 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 roku życia, a niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Warunek ten został w niniejszej sprawie spełniony. Odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy uzasadniły faktem, że posiada ona ustalone prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Zauważyć należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy skonstruowany jest w sposób jasny i nie wymagający wykładni. Przepis ten wyłącza wprost prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają przyznane prawo do emerytury i sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmowa przyznania osobom, mającym ustalone prawo do emerytury, świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza zasady równości, bowiem cechą istotną (relewantną) osób , mających uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, że nie uzyskują dochodów z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Osoba, której przyznano emeryturę, dochód taki posiada ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarżąca znajduje się w innej sytuacji niż osoby korzystające ze świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ma ona ustalone prawo do emerytury, którą pobiera od dnia 1 czerwca 1998 r. Nie można w tej sytuacji mówić o naruszeniu zasady równości. Skarżąca wskazywała, że prawo do emerytury zostało jej przyznane przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku – ze względu na opiekę nad córką. Fakt uzyskania przez skarżącą emerytury przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku potwierdza przedłożona Sądowi decyzja ZUS z dnia 9 czerwca 1998 r. o podjęciu wobec skarżącej wypłaty emerytury wyjątkowej, którą to emeryturę otrzymuje ona od 1 czerwca 1998 r. W dacie tej ówcześnie obowiązująca ustawa z dnia 18 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin ( Dz.U. Nr 40, poz.267 ) stanowiła w art. 65, że (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia o wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Obecnie możliwość przyznania świadczeń w drodze wyjątku unormowana jest art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2018 r. , poz. 1270). Świadczenia takie finansowane są z budżetu państwa (art. 84 w/w ustawy). Wynika z powyższego , że emerytura przyznana skarżącej w drodze wyjątku spełnia podobną funkcję , co świadczenie pielęgnacyjne, zapewniając częściową rekompensatę z tytułu rezygnacji z aktywności zawodowej. Takiej rekompensaty nie mają natomiast osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne. Przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego powodowałoby, że otrzymywałaby ona dwa świadczenia z tego samego tytułu. Skarżąca, wnosząca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego argumentuje, że nie domaga się przyznania prawa do pobierania obu świadczeń – i emerytury, i świadczenia pielęgnacyjnego , ale prosi o wyrównanie różnicy między emeryturą przyznaną w drodze wyjątku a świadczeniem pielęgnacyjnym. Zauważyć w tej sytuacji należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między tym świadczeniem a pobieraną przez wnioskodawcę emeryturą. Nie jest wobec tego możliwe uwzględnienie skargi na podstawie powyższego stanowiska skarżącej, bowiem brak jest przepisu, który stanowiłby materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie jest też związany wykładnią przepisów, dokonaną w wyrokach wskazanych przez skarżącą. Nie można podzielić stanowiska skarżącej o naruszeniu zasady sprawiedliwości społecznej. Skarżąca upatruje naruszenia tej zasady w różnicy wysokości obecnie pobieranej przez nią emerytury i obecną wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Zasada sprawiedliwości społecznej nie oznacza konieczności przyznania wszystkim grupom podmiotów jednakowych praw. Poszczególne kategorie podmiotów winny być traktowane równo , gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych podmiotów ( por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 29 maja 1996 r. K 22/95 , publ. OTK 1996/3/21, z dnia 11 grudnia 1996 r. K 11/96, publ. OTK 1996/6/54 ). Jak już wyżej wspomniano skarżąca znajduje się w innej sytuacji niż osoby korzystające ze świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem przysługuje już jej prawo do emerytury. W tej sytuacji uwzględnienie skargi nie było możliwe. Nie negując trudnej sytuacji skarżącej należy też dodać, że skarżąca sama wskazała na rozprawie, że początkowo świadczenie pielęgnacyjne było dużo niższe od jej emerytury , a na przestrzeni lat wzrastało i obecnie jest znacznie wyższe od jej emerytury. Zauważyć na koniec trzeba, że decyzje w sprawie świadczeń ustalonych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin , w tym ich wypłacanie lub wstrzymanie ich wypłaty na skutek powstania okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa podejmuje organ rentowy, którym nie jest Prezes ZUS ( art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Kontrola decyzji ZUS należy natomiast do sądu powszechnego - właściwego okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W przypadku gdyby skarżąca przestałaby mieć ustalone prawo do emerytury (przy czym Sąd takiej okoliczności nie może w tym miejscu przesądzić), skarżąca mogłaby skutecznie ponownie złożyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.