III SA/Gd 479/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie WSA Felicja Kajut (spr.), WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Na wniosek T. Z. z dnia 27 stycznia 2004 r. zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie wymeldowania A. Z. z pobytu stałego z lokalu nr [...], położonego przy [...] w T. Postanowieniem z dnia 9 marca 2004 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zawiesił postępowanie mając na uwadze, iż w/w wniosła do Sądu Rejonowego w T. pozew o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu. W następstwie wniosku T. Z. o podjęcie postępowania z dnia 21 marca 2005 r. Prezydent Miasta [...] podjął postępowanie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2005 r. Następnie decyzją z dnia 17 maja 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 15 ust. 2 z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 11 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34, poz. 198), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu A. Z. z pobytu stałego z lokalu nr [...], położonego przy [...] w T.. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie w/w wystąpił T. Z., główny lokator przedmiotowego mieszkania. Organ podał nadto, iż w toku postępowania A. Z. dostarczyła do organu kserokopię wniosku o przywrócenie utraconego posiadania lokalu; stąd też postępowanie należało zawiesić do czasu rozstrzygnięcia przez sąd zagadnienia wstępnego. Następnie w dniu 21 marca 2005 r. wnioskodawca złożył wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania, przedstawiając wyrok rozwodowy, wyrok przywracający byłej zonie posiadanie. W złożonym wniosku strona wskazała, iż mimo korzystnego rozstrzygnięcia sądowego była żona w mieszkaniu nie zamieszkała. Okoliczność ta została potwierdzona przez Komendę Powiatową Policji w T. W tym stanie uznać należało, iż w/w zrezygnowała z zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W trakcie postępowania ustalono zaś, iż A. Z. w spornym mieszkaniu nie przebywa od końca lipca 2003 r. Od chwili opuszczenia lokalu przebywa zaś w wynajętym mieszkaniu w G., gdzie dzieci uczęszczają do szkół. Z uwagi na powyższe oraz okoliczność, iż instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych zaszły przesłanki przemawiające za wydaniem decyzji orzekającej o wymeldowaniu. A. Z. opuszczając lokal nie dopełniła bowiem ciążącego na niej obowiązku wymeldowania się z lokalu. Zgodnie z art. 15 ust. 2 w/w aktu normatywnego podmiotem decyzji orzekającej o wymeldowaniu może być osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Nadto, zdaniem organu opuszczenie spornego lokalu było dobrowolne i trwałe. W odwołaniu od w/w decyzji A. Z. wniosła o przywrócenie zameldowania na pobyt stały, a ewentualnie o przyznanie lokalu zastępczego. W obszernym uzasadnieniu swego odwołania w/w przywołując negatywne zachowanie byłego męża oraz swoją ciężką sytuację osobistą i majątkową wskazała, iż opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Zmusiła ją do tego postawa byłego męża oraz negatywna atmosfera panująca w lokalu. Opuszczając lokal miała na uwadze jedynie dobro dzieci, które do tej pory musiały znosić zachowanie T. Z. W toku postępowania o wymeldowanie podjęła jednak kroki mające na celu przywrócenie utraconego lokalu. Decyzją z dnia 17 czerwca 2005 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił w całości zaskarżoną decyzję i orzekł odmowie wymeldowania odwołującej ze spornego lokalu. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż opuszczenie lokalu przez w/w jest niesporne. Nie można jednak uznać, iż opuszczenie lokalu było dobrowolne. W swoim odwołaniu skarżąca podała bowiem, iż zmusiło ją do tego zachowanie męża, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy jest wyrok karny Sądu Rejonowego w T. W tym stanie uznać należało, iż w/w została zmuszona do opuszczenia lokalu; chęć powrotu do lokalu przemawia zaś za uznaniem, iż A. Z. dotychczasowego miejsca pobytu trwale nie opuściła. Stąd też decyzja o odmowie jej wymeldowania znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku T. Z., kwestionując wydaną decyzję organu II instancji wniósł o unieważnienie decyzji Wojewody [...] i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż Wojewoda [...] oparł się na błędnym przekonaniu, jakoby żona opuściła mieszkanie pod przymusem. W ocenie skarżącego było bowiem odwrotnie, a opuszczenie lokalu stanowiło skutek przemyślnej i wykonanej z premedytacją decyzji. Żona mieszkanie opuściła podczas nieobecności skarżącego, zabierając cały dorobek małżeński; nadto mieszkanie zostało zdewastowane. W ocenie skarżącego żona wyprowadziła się nie z obawy o swoje życie ale z uwagi na fakt, iż poznała nowego partnera życiowego z którym chciała zamieszkać. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Punktem wyjścia dla oceny prawidłowości postępowania organu administracji w przedmiotowej sprawie są postanowienia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który w dacie orzekania stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Mając na uwadze powyższą regulację podkreślić należy, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter ewidencyjny i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Organ administracji rzeczowo właściwy w sprawach wymeldowania nie bada zaś uprawnienia do przebywania w lokalu. Jego zadanie polega wyłącznie na ustaleniu czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99, baza Lex nr 49952 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99, baza Lex nr 49415). Co oczywiste, nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona – z taką sytuacją mamy do czynienia m.in. gdy strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu. Równocześnie nie można uznać za dobrowolne opuszczenia lokalu w sytuacji, gdy strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Co oczywiste, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego. Na organie spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wszystko to należało w niniejszej sprawie uczynić mając na uwadze okoliczność, iż w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a. każda sprawa winna być dwukrotnie rozpatrzona oraz rozstrzygnięta. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania A. Z., w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, iż organ II instancji niezasadnie rozstrzygnął przedmiotową sprawę poprzez uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] i wydanie orzeczenia o odmowie wymeldowania jej ze spornego lokalu. Należy wprawdzie zauważyć, że w sprawie niniejszej organ II instancji wydał decyzję merytoryczną po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, o które wystąpiła A. Z.. Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2004r. Sąd Rejonowy w T. przywrócił A. Z. posiadanie części spornego lokalu mieszkalnego i nakazał T. Z. wydanie kluczy. Odnosząc się do powyższego w ocenie Sądu organ II instancji słusznie zauważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w następstwie przedmiotowego orzeczenia sądowego powstał stan potwierdzający okoliczność, iż A. Z. lokalu nie opuściła w sposób dobrowolny. W sytuacji, gdy instytucja zameldowania oraz wymeldowania z lokalu traktowana jest tylko jako mająca charakter ewidencyjny, nie można zgodzić się jednak z takim stanem rzeczy, gdy osoba, której przywrócono naruszone posiadanie nie podejmuje żadnych działań zmierzających do wykonania wyroku, nadal jednak chce być w tym lokalu zameldowana, pomimo woli koncentracji w innym miejscu swoich spraw życiowych. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdził, że organ II instancji nie zwrócił uwagi na fakt, że od daty uprawomocnienia się w/w wyroku tj. od dnia 23 września 2004r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji upłynęło prawie dziewięć miesięcy, zatem rozstrzygając przedmiotową sprawę organ winien być również ustalić, czy A. Z., po uprawomocnieniu się wyroku, czyniła starania celem uzyskania kluczy do spornego lokalu czy też nie i czy w ogóle zamierza do tego lokalu powrócić, czy też jej centrum życiowe znajduje się w zupełnie innym miejscu. Są to okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i tym samym ich niewyjaśnienie stanowiło naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Jednocześnie Sąd pominął w wyroku, mając na uwadze dyspozycję art. 152 w/w aktu prawnego, orzeczenie w przedmiocie niemożności wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 w/w ustawy odnosi się do aktów lub czynności które podlegają wykonaniu. Ratio legis powołanego przepisu wskazuje, że jego stosownie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie nie istnieją zaś podstawy przemawiające za odniesieniem się do kwestii wykonalności w/w aktu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.