III SA/Gd 486/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 25 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie adwokata, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 21 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. M. na opisane postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego. Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2008 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2008 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powołanego postanowienia sprzeciw wniosła skarżąca, wskazując m.in. na ogromne wydatki związane z rozpoczęciem przez syna nauki w szkole podstawowej oraz wzrostem opłat za usługi świadczone przez przedszkole, do którego uczęszcza córka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez skarżącą, w myśl cytowanego przepisu powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2008 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez Sąd. Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów źródłowych nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2008 r. ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci, oprócz mieszkania socjalnego o powierzchni 40,95 m2 nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawczyni oraz jej małżonek nie posiadają rachunków bankowych, maklerskich ani jakichkolwiek pojazdów mechanicznych, nie korzystają z pomocy społecznej. Przedłożone zaświadczenia potwierdzają, że średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca br. wyniosło 2 383,13 zł brutto. Jej małżonek uzyskuje natomiast dochód z tytułu umowy zlecenia, którego średnia wysokość w okresie od 1 marca do 31 maja br. wyniosła 2 315,32 zł brutto miesięcznie. Łączny dochód małżonków zadeklarowany w zeznaniu podatkowym za 2007 r. wyniósł 44 281,49 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała m.in., iż znaczna część dochodów przeznaczona jest na leczenie dzieci. Skarżąca określiła łączną wysokość kosztów utrzymania na 1068 zł miesięcznie. Przedłożone dokumenty źródłowe potwierdzają, iż w maju br. łączna kwota wydatków poniesionych przez skarżącą (opłaty za przedszkole, obiady w szkole, czynsz, energię elektryczną, telewizję kablową oraz telefon komórkowy) wyniosła 1 118,51 zł. Natomiast zakup leków w styczniu, lutym i kwietniu br. został udokumentowany fakturami VAT na łączną kwotę 183,18 zł. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w przepisach art. 243 – 263 P.p.s.a. stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. W ocenie Sądu, ocena danych zawartych we wniosku oraz nadesłanych dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, iż skarżąca dostatecznie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że zarówno skarżąca, jak i jej małżonek posiadają stałe źródło utrzymania (stosunek pracy, umowa zlecenia), z którego osiągają średni miesięczny dochód brutto w kwocie 4 698,45 zł, przeznaczony na potrzeby czteroosobowej rodziny. Uwzględniając zatem wysokość wydatków wskazywanych przez skarżącą we wniosku oraz sprzeciwie, trudno przyjąć, że w takiej sytuacji, skarżąca nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje wysokość dochodów skarżącej i jej małżonka w stosunku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości określonej w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), tj. kwocie 100 zł. Wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.