III SA/Gd 489/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. S. 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 14 marca 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta K. działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 722 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a.") odmówił wymeldowania M. S. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy [....] 7 w K. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji podał, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania wszczęto na wniosek A. S. (zwanego dalej: "skarżącym", "wnioskodawcą"), właściciela wymienionej nieruchomości. Własność nieruchomości potwierdzona została załączonym do wniosku o wymeldowanie wypisem z księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. (według stanu na dzień 31 października 2016 r.). W uzasadnieniu wniosku o wymeldowanie wnioskodawca wskazał, że M. S. nie zamieszkuje w przedmiotowej nieruchomości od ponad trzech miesięcy. Swoje życie koncentruje w W. na ul. [...]. Przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu, z lokalu w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe. Analiza materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie nie potwierdziła opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Tymczasowe nieprzebywanie strony w miejscu stałego zameldowania spowodowane jest zaistniałymi okolicznościami, to jest koniecznością udziału w rozlicznych sprawach sądowych prowadzonych przez sądy rejonowe poza K., w większości w W.. Ponadto zeznania świadków potwierdzają, iż centrum życiowym M. S. jest właśnie lokal, w którym wymieniona zameldowana jest na pobyt stały. Zdaniem organu, posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego, które oznacza, że w tym lokalu osoba posiada tzw. centrum życiowe, czyli miejsce gdzie koncentruje się ogół spraw życiowych. Jest to zatem miejsce, w którym dana osoba w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble, przedmioty do higieny osobistej), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Aktualne przebywanie M. S. poza wymienionym lokalem pozwoliło organowi uznać, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania nie nastąpiło na stałe. Zdaniem organu pierwszej instancji, centrum życiowym M. S. jest lokal, którego dotyczy niniejsze postępowanie. A. S. odwołując się od powyższej decyzji podniósł, że organ pierwszej instancji mylnie ustalił, iż centrum życiowym M. S. jest nieruchomość zlokalizowana w K. przy ul. [....] 7. Wyżej wymieniona na co dzień przebywa wraz z mężem i synem w W., natomiast jej wizyty w K. nie noszą znamion pobytu stałego. Jednocześnie odwołujący się podkreślił, że wskazane przez M. S. liczne sprawy sądowe, które odbywają się w różnych miastach w Polsce będące zgodnie z jej tłumaczeniami powodem dłuższej nieobecności w miejscu pobytu stałego, w jego ocenie nie są faktyczną przyczyną przebywania M. S. w W.. Od lipca 2016 r. nie odbyła się bowiem jakakolwiek rozprawa z udziałem stron. Z kolei w jednej ze spraw M. S. byłą reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. We wniesionym odwołaniu zawarty został wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków H. P. (zamieszkały w W.) oraz L. P. (zamieszkały w K.; k. 61 verte akt administracyjnych) na okoliczność centrum życiowego M. S., miejsca jej pobytu stałego oraz rzeczywistych powodów nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania. Decyzją z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego przez organ meldunkowy postępowania wyjaśniającego ustalono, że M. S. przebywa w miejscu pobytu stałego, posiada klucze do tej nieruchomości, w lokalu znajduje się również część jej rzeczy osobistych. M. S. jest właścicielką spornej nieruchomości od 4 marca 2008 r., okoliczność ta została udokumentowana załączonym do akt sprawy aktem notarialnym Rep. A [...] Przedstawiła również dokumenty świadczące o tym, że ponosi bieżące koszty związane z użytkowaniem nieruchomości oraz wskazała, że powodem jej czasowej nieobecności w miejscu pobytu stałego jest uczestnictwo w znacznej ilości rozpraw sądowych dotyczących spraw majątkowych po jej zmarłej matce, której jest jedyną spadkobierczynią. M. S. oświadczyła, że obecna sytuacja jest przejściowa, nieruchomość znajdującą się w K. pod adresem [....] 7 uważa za swoje centrum życiowe, w którym dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Przesłuchiwani w sprawie świadkowie postępowania wskazani przez M. S. to jest B.D. i D.L. potwierdzili, że sporna nieruchomość stanowi jej centrum życiowe. Organ meldunkowy przesłuchał również wnioskodawcę, który stwierdził, iż M. S. ostatnio była w spornym lokalu we wrześniu 2016 r., jej pobyty pod tym adresem noszą znamiona pobytu czasowego, związane jest to z charakterem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej (prowadzi pensjonat w sezonie letnim), posiada klucze do tej nieruchomości, nie przechowuje w niej najpotrzebniejszych rzeczy osobistych, nie partycypuje w kosztach utrzymania tej nieruchomości. Skarżący oświadczył również, iż obecnie toczy się w sądzie sprawa o eksmisję M. S. z tego lokalu. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawach dotyczących wymeldowania opuszczenie lokalu musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał, że M. S. zmieniła centrum życiowe. Ustalenia tego dokonano w oparciu o zeznania złożone przez świadków: B. D. oraz. L.. Odnosząc się do oświadczeń składanych przez odwołującego organ stwierdził, że część z nich nie znalazła odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Odwołujący się w swych zeznaniach nie potrafi też określić jednoznacznie, czy opuszczenie miejsca pobytu stałego przez wymienioną nosi znamiona trwałości. Jednocześnie oświadczenie skarżącego o toczącej się wobec wymienionej sprawy sądowej o jej eksmisję ze spornego lokalu przeczy innym jego stwierdzeniom, iż M. S. nie przebywa stale w K. pod wskazanym adresem. W sytuacji niezamieszkiwania wymienionej w spornym lokalu nie zachodziłaby konieczność ze strony odwołującego podejmowania kroków prawnych zmierzających do eksmitowania M. S.. Stwierdzenie A. S., że wymieniona chciałaby powrócić do miejsca stałego pobytu w K. w przypadku pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia zainicjowanej przez niego sprawy eksmisyjnej również potwierdza, że wymienioną łączy więź ze spornym lokalem i zamierza do niego wrócić po uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości. A. S. nie wskazał przy tym w toku postępowania przed organem pierwszej instancji świadków bądź okoliczności, które w sposób jednoznaczny wykazałyby zaistnienie w powyższej sprawie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, natomiast brak spójności składanych przez niego oświadczeń był powodem, dla którego organ odwoławczy ocenił treść jego zeznań jako dowód niewiarygodny. Mając na uwadze powyższe ustalenia uznano, że M. S. nie opuściła przedmiotowego lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a to oznacza, że decyzja o odmowie jej wymeldowania z pobytu stałego, znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. S. wskazał, że organ odwoławczy błędnie ustalił prawo własności powyższej nieruchomości. Skarżący powołał się przy tym na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego [...] (sygn. akt III[...]) z dnia 18 marca 2015 r., na mocy którego sąd nakazał usunąć niezgodność między stanem prawnym nieruchomości położonej w K. przy ul. [....] 7 ujawnionej w księdze wieczystej [...], a rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie we właściwej rubryce danych właściciela - A. S. w miejsce dotychczasowych danych M. S.. Jednocześnie skarżący wniósł o wymeldowanie M. S. z powyższej nieruchomości z uwagi na wskazany wyżej fakt sprostowania danych w księdze wieczystej prowadzonej dla tego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego dotychczasowego stanowiska. Na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. uczestnik postępowania M. S. wniosła o oddalenie skargi wskazując, że w spornej nieruchomości zamieszkuje do dnia dzisiejszego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Co istotne, sąd administracyjny nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej pod kątem jego słuszności bądź też celowości. Sąd administracyjny nie rozpatruje również sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego. Z kolei postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). W świetle art. 134 § 1 wskazanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Wojewody [...], mocą której organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza K. orzekającą o odmowie wymeldowania M. S. z pobytu stałego w budynku położonym w K. przy ul. [....] 7. Mając na uwadze stan faktyczny przedmiotowej sprawy jak i obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji stan normatywny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do przekonania, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. W rozpatrywanym przypadku organ odwoławczy nie spełnił bowiem określonych w treści ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego wymogów odnoszących się do przeprowadzenia postępowania dowodowego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zadaniem organu odwoławczego nie jest tylko weryfikacja rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego ale ponowne rozpatrzenie sprawy. Oczywistym jest przy tym wskazanie, że organ odwoławczy nie przeprowadza ponownie dowodów, które zostały przeprowadzone przez organ pierwszej instancji. Ponowne rozpatrzenie sprawy wymaga bowiem ustalenia, czy organ pierwszej instancji zgromadził "całokształt materiału dowodowego" i właściwie ocenił zebrane w sprawie dowody. Granice postępowania wyjaśniającego (dowodowego) przed organem odwoławczym określa z kolei art. 136 k.p.a. W dacie wydania zakwestionowanej decyzji przepis ten stanowił, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego w jego całokształcie, tzn. nie jest obowiązany do ponownego zgromadzenia wszystkich dowodów celem ustalenia rzeczywistego stanu sprawy administracyjnej. Ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji wymagać jednak będzie od organu odwoławczego ustalenia, czy organ pierwszej instancji zgromadził "całokształt materiału dowodowego" i właściwie ocenił zebrane w sprawie dowody. W razie gdy organ odwoławczy stwierdzi, że sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń, zaś dokonana przez ten organ ocena dowodów zebranych w sprawie jest prawidłowa, wówczas nie jest obowiązany do poszukiwania dalszych dowodów. Organ odwoławczy nie jest ponadto związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ pierwszej instancji, co upoważnia organ odwoławczy do innej oceny zebranych (prawidłowo) dowodów niż dokonana przez organ pierwszej instancji. Również w tym przypadku organ odwoławczy nie jest obowiązany do gromadzenia dowodów i może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na materiale zawartym w aktach sprawy administracyjnej. Przepis art. 136 k.p.a. może mieć zatem zastosowanie wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że materiał zebrany przez organ pierwszej instancji był niewystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy lub część materiału dowodowego została zgromadzona z naruszeniem prawa w sposób uniemożliwiający uznanie pewnych faktów za udowodnione. Na tle powyższych rozważań zasadnym jest nadto wskazanie, że dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie może obejmować zarówno powtórzenie przez organ odwoławczy dowodów wadliwie zebranych przez organ pierwszej instancji, jak i przeprowadzenie nowych dowodów wskazanych przez stronę w odwołaniu lub zgromadzonych przez organ odwoławczy z urzędu. Żądanie przez stronę odwołującą się przeprowadzenia nowych dowodów lub ponowienia dowodów już przeprowadzonych organ odwoławczy ocenia, uwzględniając treść przepisu art. 78 § 1 k.p.a., zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Przenosząc powyższe zapatrywania w realia rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że organ odwoławczy w sposób arbitralny pominął zawarty w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków H. P. oraz L. P. na okoliczność centrum życiowego M. S., miejsca jej pobytu stałego oraz rzeczywistych powodów nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania. Nie ma przy tym wątpliwości, że przedmiotem wnioskowanego dowodu były okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Ponadto należy mieć na względzie, że przedmiotowy wniosek sformułował uczestnik postępowania A. S., który we wniesionym odwołaniu zakwestionował ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. W tym stanie wniosek ten powinien stać się przedmiotem oceny w kontekście regulacji zawartej w art. 78 § 1 k.p.a. Jeżeli organ odwoławczy uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie powinien był to wyrazić w stosownym postanowieniu, względnie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Brak stosownego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego dowodu jak i brak odniesienia się do tego wniosku w uzasadnieniu wydanej decyzji świadczy o wadliwości przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Jeżeli w sprawie pojawiają się uzasadnione wątpliwości co do stanu faktycznego, obowiązkiem organu administracji publicznej jest skorzystanie ze wszystkich możliwości dowodowych, by te wątpliwości wyjaśnić. Innymi słowy, organ winien odnieść się do wszystkich wniosków dowodowych, które mogą przyczynić się do dokładnego wyjaśnienia rozpatrywanej sprawy. Brak jakiejkolwiek aktywności w tym zakresie czyni uzasadnionym wskazanie, że ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy narusza tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W świetle tych regulacji organy administracji prowadzące postępowanie obowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe wady pośrednio rzutują także na zasadność zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji nie podał z jakiego powodu nie przesłuchano świadków wskazanych przez A. S.. Tym samym zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. jest w pełni uzasadniony. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji orzeczenia. Istotnym jest przy tym wskazanie, że z uwagi na powyższe uchybienia proceduralne dotyczące postępowania wyjaśniającego Sąd nie dokonywał kontroli merytorycznej rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania M. S. z pobytu stałego w kontekście prawidłowości zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 punkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę (597 zł) składają się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 480 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organ odwoławczy w świetle art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy winien uzupełnić materiał dowodowy o wskazane przez skarżącego dostępne środki dowodowe, które mogą się przyczynić do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dopiero po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie możliwe będzie prawidłowe, ponowne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej mającej za przedmiot wymeldowanie M. S. z pobytu stałego.