III SA/Gd 490/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi B. T-P. na decyzję Wojewody z dnia 12 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 24 stycznia 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 722) orzekł o wymeldowaniu A. T. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w G.. W uzasadnieniu wskazano, że z wnioskiem o wymeldowanie A. T. z lokalu przy ul. [...] w G. wystąpiła jej córka B. T.-P., właścicielka tego lokalu. A. T. opuściła sporny lokal 5 lat temu, kiedy z uwagi na zły stan zdrowia została umieszczona przez opiekuna prawnego w Domu Opieki w G., skąd w następstwie złamania uda przewieziono ją do szpitala, a później do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w P. gdzie do tej pory przebywa z uwagi na stan zdrowia. Ponadto właścicielka lokalu nie wyraża zgody na jej powrót do przedmiotowego lokalu. Zdaniem organu wskazane okoliczności potwierdzały, że A. T. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G., a opuszczenie sporego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, co spełniało przesłanki zawarte w art. 35 ustawy o ewidencji ludności warunkujące jej wymeldowanie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. T., wskazując na jej krzywdzący charakter. Podniosła, iż materiał zgromadzony w sprawie nie potwierdził istnienia przesłanek niezbędnych do wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Zaprzeczyła ona dobrowolnemu i trwałemu charakterowi opuszczenia tego lokalu przez jej matkę. Wskazała, że opuszczenie lokalu i umieszczenie A. T. w Domu Opieki spowodowane było jedynie względami zdrowotnymi. Wymieniona zabrała z lokalu tylko rzeczy codziennego użytku licząc, że wkrótce do niego powróci. Odwołująca się wskazała, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z ZOL w P. jednoznacznie wynika, że aktualne miejsce przebywania wymienionej nie jest docelowe, zadania wykonywane przez ośrodek mają charakter okresowy i z tego względu nie ma możliwości zameldowania tam pacjenta. Wyjaśniła, że istnieje obawa, iż ZOL w P. nie przedłuży umowy, na mocy której wymieniona może przebywać w tym miejscu. Do odwołania załączono aktualna umowę, która wygasa z końcem grudnia 2017 r.. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2017 r., nr [...] Wojewoda P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania A. T. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. W uzasadnieniu wskazano, że z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy mamy do czynienia w sytuacji, gdy osoba świadomie i z własnej, nieprzymuszonej woli opuszcza miejsce pobytu stałego i przenosi swoje centrum życiowe w inne miejsce. Z tego też wynika, że sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie nawet dłuższych okresów fizycznej nieobecności w miejscu pobytu stałego nie upoważniają organów meldunkowych do bezspornego stwierdzenia, że osoba zameldowana opuściła je w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że A. T. od około 5 lat nie zamieszkuje w omawianym lokalu. Analizując całość zgromadzonego materiału nie można jednak w ocenie organu odwoławczego uznać opuszczenia lokalu przez wymienioną za dobrowolne i trwałe. Jej nieobecność w lokalu związana jest z podjęciem przez opiekuna prawnego decyzji o umieszczeniu jej w Domu Opieki w G., skąd w następstwie złamania uda przewieziono ją do szpitala, a później do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w P., gdzie do tej pory przebywa. Fakt ten potwierdzają obie strony postępowania. Wnioskodawczyni wyjaśniała, że stan zdrowia matki nie pozwala na jej samodzielne funkcjonowanie, i z tego względu jej powrót do miejsca pobytu stałego nie jest możliwy. Wskazała, że z informacji uzyskanych z ZOL w P. wynika, że stan zdrowia matki nie poprawi się i ma ona prawo pozostać w ośrodku dopóki jej opiekun prawny będzie uiszczał opłaty z tego tytułu. Dodała, że w spornym lokalu nie ma rzeczy osobistych matki, a jej siostra, która jest opiekunem matki od 2011r. nie posiada już kluczy do omawianego lokalu. Wyjaśniła, że nie jest w stanie zapewnić matce opieki, ponieważ mieszka za granicą i z uwagi na to nie wyraża zgody na jej powrót do miejsca pobytu stałego w przypadku wypisania z ośrodka. Uważa, że to siostra jako opiekun prawny powinna w takiej sytuacji przyjąć matkę do siebie. Z kolei skarżąca podnosiła, że pobyt matki w ZOL w P. ma charakter czasowy i nie ma gwarancji, że matka będzie mogła stale przebywać w placówce, natomiast jej warunki mieszkaniowe nie pozwalają na zamieszkanie tam A. T.. Oświadczyła, że jedynym rozwiązaniem w takiej sytuacji będzie zapewnienie matce całodobowej opieki w miejscu jej pobytu stałego. Dodała, że w spornym lokalu pozostały rzeczy osobiste wymienionej. Wojewoda zaznaczył, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty oraz wyjaśnienia stron postępowania, wskazują jednoznacznie na istnienie silnego konfliktu pomiędzy opiekunem prawnym A. T. – M.T. a wnioskodawczynią. Siostry nie utrzymują ze sobą kontaktów, nie są w stanie porozumieć się w najważniejszych sprawach dotyczących zdrowia matki. W ocenie organu odwoławczego wystąpienie z wnioskiem o wymeldowanie A. T. jest tego następstwem. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Wojewoda [...] uznał, że brak jest dowodów potwierdzających dobrowolny i trwały charakter opuszczenia przez wymienioną spornego lokalu. Podkreślił, że opuszczenie lokalu spowodowane było trudną sytuacją życiową. Wymieniona została całkowicie ubezwłasnowolniona i umieszczona w Domu Opieki. Z całą pewnością sytuację, gdy nieobecność w lokalu, nawet długotrwała podyktowana jest złym stanem zdrowia i koniecznością leczenia trudno nazwać trwałą. W związku z tym nie została spełniona przesłanka wymeldowania zawarta w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przepisy meldunkowe określają warunek konieczny do wymeldowania osoby z lokalu, a mianowicie trwałe i dobrowolne jego opuszczenie. Opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności wiąże się ze skoncentrowaniem centrum życiowego poza miejscem tego pobytu, a więc związane jest z wyprowadzeniem się z lokalu i zabraniem wszystkich rzeczy. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu musi nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli, lub w drodze odpowiedniego zachowania się, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. W ocenie organu odwoławczego ani czasowe umieszczenie wymienionej z uwagi na stan zdrowia w Domu Opieki, ani też późniejszy pobyt w szpitalu czy ZOL w P., gdzie jak wynika z dokumentów załączonych do akt sprawy przebywa czasowo, nie może być utożsamiane z rezygnacją z prawa do przebywania w spornym lokalu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła B. T.-P. domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i orzeczenia o wymeldowaniu A. T.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i uznanie, że brak jest przesłanek do wymeldowania A. T. w sytuacji, gdy opuściła ona miejsce stałego pobytu i nie przebywa w nim ponad 6 lat. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w sierpniu 2011 r. A. T. została umieszczona w Domu Opieki "J." w G. i od tego czasu nigdy nie była w mieszkaniu przy ul. [...], nigdy też nie chciała tam wrócić, nigdy o powrót nie zabiegał również jej opiekun prawny. Całe centrum życiowe od tego czasu było i jest do tej pory w domu opieki. Decyzja o umieszczeniu w domu opieki podjęta została przez A. T. i M. T. dobrowolnie. Nie było to w żadnym wypadku chwilowe opuszczenie miejsca pobytu. Skarżąca podkreśliła, że A. T. będąc już w domu opieki doznała urazu i faktycznie przebywała w szpitalu, po czym znowu została umieszczona w Zakładzie Opieki Leczniczej w P.. Jej stan zdrowia pogorszył się drastycznie, jest osobą leżącą, bez kontaktową, wymagającą się 24-godzinnej, profesjonalnej opieki. Nie ma żadnych szans na poprawę stanu zdrowia umożliwiającą samodzielna, egzystencję. Istotnym jest jednak w ocenie skarżącej, że A. T. opuściła jej mieszkanie w 2011 r. dobrowolnie, jeszcze jako osoba nieubezwłasnowolniona. Była to decyzja niezależna od działań i postawy właścicielki mieszkania B. T.-P., wręcz zostało to przed nią zatajone. Matka wyprowadziła się do domu opieki. Następnie M. T. zainicjowała postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Zamiarem jej było umieszczenie matki w domu opieki na stałe. Skarżąca wyjaśniła, iż w chwili obecnej w mieszkaniu nie pozostały żadne rzeczy należące do A. T., bo zostały one zabrane przez nią i M. T.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika, a więc skutkującym koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 722, ze zm.) właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle tego przepisu, warunkiem wydania decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego jest zatem uprzednie ustalenie przez organ, że dana osoba opuściła to miejsce, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stwierdzić zatem pozostaje, że orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane na gruncie stosowania regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści aktualnie obowiązującego art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. wykształcił i utrwalił się w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Postępowanie w niniejszej sprawie, zainicjowane zostało przez skarżącą B. T.-P. - właścicielkę lokalu przy ul. [...] w G.. Bezspornym jest, że ubezwłasnowolniona, wymagająca stałej opieki – A. T., matka skarżącej opuściła sporny lokal około 5 lat temu i z uwagi na zły stan zdrowia została umieszczona w Domu Opieki w G., skąd w następstwie złamania uda przewieziono ją do szpitala, a później do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w P., gdzie do tej pory przebywa z uwagi na wiek i związany z nim stan zdrowia. W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, iż opuszczenie przez uczestniczkę postępowania spornego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, co spełniło przesłanki zawarte w art. 35 ustawy o ewidencji ludności warunkujące jej wymeldowanie. Z kolei organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji i dokonując analizy materiału dowodowego przyjął, że nie istnieją przesłanki do wymeldowania matki skarżącej – A. T. z przedmiotowego lokalu, albowiem opuszczenie przez nią lokalu nie było ani dobrowolne ani trwałe. W ocenie Sądu organy administracji nie wyjaśniły w sposób dostateczny spornej kwestii dotyczącej opuszczenia przez A. T. lokalu nr [...] przy ul. [...] w G.. Ocena charakteru jaki miało opuszczenie tego lokalu przez A. T. wymagało bowiem zbadania okoliczności w jakich do niego doszło. Wyjaśnić należało zatem, czy uczestniczka postępowania samodzielnie zwracała się z wnioskiem o umieszczenie jej w Domu Pomocy Społecznej, nie będąc jeszcze osobą ubezwłasnowolnioną, czy doszło do tego w trybie skierowania przez właściwy organ, czy na zasadzie wyłącznie umowy cywilnoprawnej. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na to, że postanowienie o ustanowieniu opiekuna prawnego dla A. T. zostało wydane dopiero w dniu 18 grudnia 2015r. Samodzielność A. T. przy dokonywaniu koniecznych czynności i treść ewentualnie składanych przez nią pism i wniosków mogłaby pozwolić organom na dokonanie oceny świadomości uczestniczki postępowania i jej zamiaru, towarzyszącego wyprowadzeniu się z miejsca zamieszkania. Podzielić należy bowiem pogląd Wojewody iż przebywanie w zakładzie leczniczym, czy opiekuńczym samo w sobie nie powinno skutkować wymeldowaniem z miejsca zamieszkania, jeśli opuszczeniu tego miejsca nie towarzyszył zamiar stałej zmiany miejsca pobytu. Zatem nie dokonano wystarczających, wymaganych przez art. 7 i 77 k.p.a. ustaleń faktycznych, które dawałyby podstawę do przyjęcia twierdzeń, z powołaniem na które wydano zaskarżoną decyzję. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań i wiążą organ odwoławczy w świetle art. 153 p.p.s.a Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy winien uzupełnić materiał dowodowy, który może się przyczynić do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dopiero po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie możliwe będzie prawidłowe, ponowne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej mającej za przedmiot wymeldowanie A. T. z pobytu stałego.