III SA/Gd 493/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 27 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej dla producentów rolnych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący R. P. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie utrzymują się z dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu renty w wysokości 320 zł miesięcznie netto Z oświadczenia wynika, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 120 mkw., chlewni i garażu o łącznej wartości 600.000 zł oraz gruntu o powierzchni 60 ha użytkowanej rolniczo do produkcji trzody chlewnej, a nadto 196 sztuk trzody chlewnej. Ponadto skarżący jest właścicielem kombajnu o wartości 350.000 zł oraz opryskiwacza o wartości 121.000 zł, które to maszyny nadal spłaca. Jest właścicielem nadto dwóch sztuk ciągników, pługa oraz rozsiewacza nawozu i obornika. Skarżący wyjaśnił, że zaciągnął kredyty na maszyny w wysokości 482.000 zł oraz na chlewnię w wysokości 60.000 zł, a nadto ponosi koszty leczenia w wysokości od 10.000 zł do 30.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że posiada duże zobowiązania wobec banku. Z uwagi na niekorzystne warunki pogodowe poniósł podwójne koszty zabiegów agrotechnicznych. Wskazał na wysokie ceny środków do produkcji zwierzęcej oraz niższą cenę żywca w 2016 r. Ponadto skarżący wyjaśnił, że ze względu na chorobę zatrudnił dodatkowego pracownika. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy budziły wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni od daty doręczenia zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wykazanie w odpowiedniej rubryce formularza urzędowego dochodu miesięcznego netto, także tego osiąganego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: 1. odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2016 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2016 (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za 2016 rok; 2. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy; 3. przedstawić należy kopie rachunków za media, leki i leczenie wnioskodawcy oraz udokumentować zobowiązania kredytowe i wykazać miesięczne raty do spłaty; 4. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał kopie część wypisów ze szpitala dotyczących jego choroby. Dodał, że stale ponosi koszty leczenia, lecz nie gromadzi faktur z tym związanych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, w tym przez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżący wraz z żoną utrzymuje się z renty uzyskiwanej przez skarżącego w wysokości 320 zł miesięcznie, przy czym z treści wniosku wynikało, że wraz żoną skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, w którym prowadzi hodowlę trzody chlewnej. Jest właścicielem domu, chlewni i garażu oraz gruntu rolnego, a także szeregu maszyn rolniczych. Nie wskazał jakie są jego miesięczne koszty utrzymania, a jedynie podkreślił okoliczność obciążenia go zobowiązaniami z tytułu kredytów na zakup maszyn rolniczych i budowę chlewni, nie wskazując jednak, jakiej wysokości miesięczne raty jest obowiązany spłacać z tego tytułu. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony, w szczególności zeznań podatkowych, wskazania wysokości uzyskiwanych dochodów, w tym z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego na media, leki i leczenie, jak i udokumentowania zobowiązań kredytowych z wykazaniem miesięcznych rat do spłaty, a także wykazania pojazdów samochodowych będących własnością małżonków wraz z podaniem ich wartości. Wnioskodawca nie udzielając pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 lipca 2017 r. uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Brak jest zatem podstaw, aby przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie, wynoszących na obecnym jego etapie 200 zł (z tytułu wpisu sądowego). Skarżący nie udokumentował wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków dotyczących swego i jego rodziny utrzymania oraz dotyczących spłaty zadeklarowanych zobowiązań kredytowych, a także kosztów leków i leczenia. Zaniechał również wykazania wysokości posiadanych środków pieniężnych przez przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych. Nadto nie udokumentował wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i hodowli trzody chlewnej. Samo przedłożenie dokumentacji medycznej wskazującej na chorobę skarżącego, bez wykazania całokształtu sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych skarżącego i wspólnie z nim gospodarującej żony, nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku. Z powyższych względów nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.