III SA/Gd 495/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 8 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 13 marca 2013 r., Prezydent Miasta G. odmówił J. Z. umorzenia należności na rzecz likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w okresie od dnia 1 grudnia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r. na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. W toku postępowania ustalono, że dłużnik domaga się umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012 poz.1228 ze zm.), zgodnie z którym organ może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego w łącznej wysokości: 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1 pkt 1), w wysokości 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1 pkt 2) oraz w wysokości 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (ust. 1 pkt 1). Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia przesłanki umorzenia określone w art. 30 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, ponieważ od lutego 2009 do lutego 2012 r. dokonywał miesięcznych wpłat w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności biorąc pod uwagę interes społeczny, słuszny interes obywateli, a także aktualną sytuację rodzinną i materialną dłużnika oraz przyczyny powstania zaległości alimentacyjnych. W sprawie ustalono, że obecnie wnioskodawca zarabia 2108, 95 zł miesięcznie. Pomimo zamieszkiwania pod wspólnym adresem z byłą żoną, córką i jej rodziną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponosi koszty utrzymania lokalu w wysokości 450 zł miesięcznie. Ponadto ponosi wydatki na Internet - 50 zł, leki - 30 zł i kredyt - 150 zł. W ocenie organu kwota, która pozostaje po opłaceniu stałych wydatków jest wystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Ponadto, co wynika z akt, w czasie trwania postępowania możliwości finansowe J. Z. pozwoliły na całkowitą spłatę zadłużenia, co jest udokumentowane w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 11 lutego 2013 r. Wcześniejsze kłopoty finansowe wnioskodawcy, w wyniku których nie opłacał alimentów, wynikały z faktu, że J. Z. nie miał pracy. Organ zwrócił jednak uwagę, że wnioskodawca nie pracował ponieważ nie był zainteresowany otrzymywaniem zbyt niskiego wynagrodzenia. Winą za zaistniałą sytuację wnioskujący obarczał Państwo, oczekując z tego powodu wsparcia ze strony społeczeństwa (podatników). Podkreślono, że J. Z. nie respektuje uznaniowego charakteru decyzji wydawanych w oparciu o art. 30 ust. 1 cyt. ustawy, wywiera presję i grozi pracownikom organu. Samo zaś umorzenie rozumie jako nagrodę za regularne spłacanie długu alimentacyjnego, którego koszt ponownie mają ponieść podatnicy. J. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując na jej krzywdzący charakter oraz na fakt, że decyzja o odmowie umorzenia długu została wydana wobec niego już po raz trzeci, co jednoznacznie wskazuje na niezrozumienie przez organ I instancji przesłanek zastosowania art. 30 i 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przede wszystkim, zdaniem piszącego, przepisy te nie dają postawy do sprawdzania sytuacji majątkowej, dochodowej czy zdrowotnej wnioskodawcy. W ocenie piszącego rozstrzygnięcia wydawane przez organ I instancji są tendencyjne, a pracownicy zatrudnieni w Wydziale Spraw Społecznych UM w G. powinni zostać poddani kontroli i ukarani za stronniczość, niekompetencję i popełnione błędy. Decyzją z dnia 8 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem. W ocenie Kolegium organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu podkreślono, że uznanie administracyjne nie pozawala organowi na dowolność w załatwienia sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Wydanie decyzji objętej odwołaniem zostało poprzedzone poczynieniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji dłużnika, ich oceną oraz wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy. Uwzględniono, że obecna sytuacja dłużnika pozwala mu na spłacanie zadłużenia. Wskazano na postawę wnioskodawcy, który nie podejmował zatrudnienia, gdyż uważał, że było to nieopłacalne, a także na jego roszczeniową postawę wyrażaną w korespondencji oraz podczas wizyt w Wydziale Spraw Społecznych UM w G. Negatywnie oceniono utożsamianie przez dłużnika umorzenia zaległości z nagrodą, jakiej nie można oczekiwać za łożenie na utrzymanie własnych dzieci, ponieważ jest to podstawowym obowiązkiem każdego rodzica. Analiza powyższych okoliczności została dokonana przez organ I instancji z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu wnioskodawcy. Kolegium uznało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest przekonujące. Z jego treści wynika, że organ wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, biorąc pod uwagę tak interes społeczny, jak i interes wnioskodawcy. Kolegium dodało, że podnoszenie przez dłużnika zarzutu (argumentu) we wnioskach o umorzenie, że odpowiedzialność za jego długi ponosi również państwo, które odpowiada za niskie place i wysokie bezrobocie, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku J. Z. To przede wszystkim na rodzicach ciąży bowiem obowiązek zapewniania dzieciom środków utrzymania, bez względu na sytuację w państwie i tylko w wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych w danych okolicznościach sprawy, obowiązek ten może być przerzucony na wszystkich obywateli. Dłużnik w okresie istnienia obowiązku alimentacyjnego był osobą zdrową i mogącą pracować. Sam fakt, że nie mógł znaleźć pracy o godziwym wynagrodzeniu nie uzasadnia obecnie umorzenia zaległości. J. Z. nie wskazał na inne okoliczności np. na choroby czy zdarzenie losowe, które utrudniałyby skarżącemu czy uniemożliwiały realizowanie obowiązku wobec dzieci. W sprawie nie zaistniały także inne wyjątkowe okoliczności związane z sytuacją życiową dłużnika, które przemawiałyby za umorzeniem świadczeń alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Z. wyraził niezadowolenie z wydanego w sprawie rozstrzygnięcia i wniósł o "unieważnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego sygn. akt SKO [...] z dnia 8 maja 2014 r. i ponowne rozpatrzenie sprawy". W ocenie skarżącego art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma zachęcać dłużników do regularnego płacenia alimentów. Tym samym po ustaleniu, że dana osoba spełnia warunki określone w tym przepisie, organ winien podjąć korzystną dla wnioskodawcy decyzję o umorzeniu długu. Przepis art. 30 ust. 1 cyt. ustawy nie przewiduje bowiem żadnych dodatkowych warunków umorzenia. Skarżący podkreślił, że gdyby domagał się umorzenia ze względu na swoją sytuację dochodową i rodzinną, to oparł by swoje żądanie na art. 30 ust. 2, a nie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący nie zgadza się z uwagami zawartymi w uzasadnieniach decyzji organu I i II instancji, które odczytuje jako krytyczne wobec postawy życiowej skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie ocenia zaskarżonych decyzji z punktu widzenia ich słuszności i celowości. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone dzieciom skarżącego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Ponieważ jednak Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, w art. 27 ust 1 i 2 cyt. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., dalej – ustawa) wprowadzono zasadę zobowiązującą dłużnika do zwrotu wypłaconych świadczeń, na mocy decyzji wydawanej po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia. W art. 30 cyt. ustawy przewidziano prawo dłużnika do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja w przedmiocie umorzenia podejmowana jest po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Nie ma racji skarżący podnosząc, że z treści art. 30 ust. 1 ustawy wynika obowiązek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, w stosunku do którego egzekucja należności była skuteczna, odpowiednio w wysokości i okresach wymienionych w pkt. 1,2 i 3 cyt. przepisu. Omawiany art. 30 ust. 1 ustawy, w brzmieniu "organ właściwy dłużnika może umorzyć należności /..../, wyraźnie wskazuje na prawo organu I instancji do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, z którego to prawa organ I instancji w sprawie niniejszej skorzystał. Jak zgodnie przyjmuje się w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzje uznaniowe oceniane są przez sąd w ograniczonym zakresie, tj. ocenie sądu podlega to, czy organ kierował się uznaniem w granicach przyznanych mu w stosowanych przepisach prawa materialnego i, czy stosując dany przepis, uzasadnił zajęte stanowisko w sposób wykluczający zarzut dowolności swego postępowania. W ocenie sądu w niniejszej sprawie organy orzekające spełniły wymienione wymagania. Skoro cytowany przepis art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że: "organ może umorzyć należności" po spełnieniu dalej wymienionych wymagań co do wielkości i czasu dokonanych wpłat (wyegzekwowania) należności alimentacyjnych, to oznacza to, iż decyzja w kwestii umorzenia pozostawiona jest uznaniu organu. Mając na uwadze zarzuty skargi, Sąd wyjaśnia, że decyzje o zwrocie należności i decyzja o umorzeniu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Nie jest ani dopuszczalne, ani możliwe, aby decyzja o umorzeniu należności zapadała mechanicznie, w przypadku spełnienia warunków z art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy, jak chce to rozumieć skarżący. Analizowany przepis nie ma charakteru kategorycznego jak np. treść art. 27 ust. 1 cyt ustawy. W tym tylko przypadku oznacza to, że po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu rozstrzygnięcia przyznającego świadczenia, organ zawsze wydaje decyzję o zwrocie świadczeń z funduszu skierowaną do dłużnika alimentacyjnego, o ile wypłacone świadczenia nie zostały zwrócone wcześniej - dobrowolnie lub w wyniku egzekucji administracyjnej. Dłużnik może się więc skutecznie starać o umorzenie obciążających go wierzytelności, co do zasady, dopiero po otrzymaniu decyzji nakazującej zwrot świadczeń. W przedmiotowej sprawie skarżący upatruje wadliwość decyzji odmawiającej umorzenia należności w braku rozważenia przez organ, że wcześniej i nie ze swojej winy skarżący znajdował się w trudnej sytuacji życiowej. Po przeprowadzonym postępowaniu organy nie zakwestionowały, że sytuacja skarżącego była wcześniej trudna. Trafnie jednak wskazały, że skarżący następnie i obecnie znalazł się w innym położeniu. Przede wszystkim skarżący uregulował wymagane należności. Zasadnie zatem organy wskazały, że podane okoliczności ze swej istoty nie mogą podważyć prawidłowości decyzji wydawanej w oparciu o art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaistniały zatem przesłanki orzeczenia o odmowie umorzenia świadczeń określone w wyżej cytowanym przepisie ustawy, czego nie podważa również sam skarżący. Nie są również zasadne zarzuty skarżącego odnoszące się do zbędnego, zdaniem skarżącego, badania i oceniania aktualnej sytuacji życiowej i dochodowej wnioskującego o umorzenie należności. Skoro, jak zaznaczono wyżej, umorzenie należności następuje w formie decyzji administracyjnej, to prawidłowa decyzja winna być podjęta, jak w każdej innej sprawie, po przeprowadzeniu postępowania i wszechstronnej ocenie stanu faktycznego. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.