III SA/Gd 503/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 16 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem zawartym w skardze i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 26 czerwca 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 1 lipca 2013 r.), skarżący L. O. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Według zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca jak i ww. osoby nie posiadają nieruchomości, przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych ani jakichkolwiek zasobów pieniężnych. Wnioskodawca nie generuje jakichkolwiek dochodów. Dochodem żony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.800 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rzeczowej swojej rodziny. Jest ponadto osobą poszukującą pracy. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2013 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: - odpisu zeznania podatkowego za rok 2012 złożonego do urzędu skarbowego samodzielnie bądź wspólnie z żoną; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie lokalu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); - oświadczenia w przedmiocie wysokości pomocy uzyskanej od członków rodziny oraz wysokości wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie prac dorywczych w okresie ostatnich trzech miesięcy; - dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę bądź żonę wszystkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - dokumentów obrazujących ewentualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 31 lipca 2013 r. do Sądu wpłynęły: - oświadczenie wnioskodawcy z dnia 25 lipca 2013 r. wskazujące na brak rejestracji w powiatowym urzędzie pracy; - oświadczenie wnioskodawcy z dnia 25 lipca 2013 r., zgodnie z którym wnioskodawca wraz z żoną nie posiadają rachunków bankowych ani pojazdów mechanicznych; - zaświadczenie potwierdzające fakt zatrudnienia żony wraz z wskazaniem miesięcznego wynagrodzenia netto; - kserokopia umowy dzierżawy nieruchomości rolnych zawartej przez żonę wnioskodawcy; - kserokopie umowy pożyczki konsumenckiej oraz kredytu konsumenckiego zawartych przez wnioskodawcę; - zeznanie podatkowe PIT 36 za rok 2012 złożone przez wnioskodawcę wraz z żoną; - oświadczenie matki wnioskodawcy K. O. z dnia 25 lipca 2013 r. potwierdzające fakt wspólnego zamieszkiwania wraz z wnioskodawcą i jego rodziną. Z uwagi na ww. oświadczenie K. O., zarządzeniem z dnia 31 lipca 2013 r., wnioskodawca został wezwany do przedstawienia - w terminie 7 dni – dodatkowych dokumentów, to jest: - dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto uzyskiwanych przez K. O.; - dokumentów obrazujących stan majątkowy ww. osoby, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na ww. pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez ww. osobę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 9 sierpnia 2013 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Sądu nie wpłynęła ww. wymagana dokumentacja źródłowa. W tym stanie uznano, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniami z dnia 4 i 31 lipca 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Mając na uwadze powyższe zapatrywania należy wskazać, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 4 lipca 2013 r. wnioskodawca nie przedłożył: - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie lokalu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); - oświadczenia w przedmiocie wysokości pomocy uzyskanej od członków rodziny oraz wysokości wynagrodzenia otrzymywanego za wykonywanie prac dorywczych w okresie ostatnich trzech miesięcy; - dokumentów obrazujących ewentualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w następstwie zarządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. odnoszącego się do danych dotyczących stanu majątkowego i dochodów K. O. wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek żądanych dokumentów. Powyższa postawa wnioskodawcy daje asumpt do uznania, że wnioskodawca pomimo ww. obowiązku nie przedstawił pełnych danych dotyczących stanu majątkowego i dochodów własnych oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie referendarza dla zasadności złożonego wniosku niewystarczające jest poprzestanie jedynie na oświadczeniach wnioskodawcy zawartych w formularzu PPF oraz przedłożonych do akt dokumentach źródłowych (oświadczenia, zaświadczenie o zatrudnieniu żony, kserokopia zawartej umowy dzierżawy, kserokopie umów kredytowych). Dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy niezbędne jest bowiem zestawienie kosztów utrzymania ww. osób w odniesieniu do sumy wszystkich dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego. Jak wskazano powyżej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (zwłaszcza K. O.) - nie jest możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa ww. osób – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy - nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.