III SA/Gd 506/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2011 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Uzupełniając brak formalny wniosku poprzez złożenie w dniu 24 stycznia 2012 r. urzędowego formularza PPF, wnioskodawca zmodyfikował zakres żądania, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jest on niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Wnioskodawca podał, że od 6 lat zamieszkuje w wynajętych lokalach. Zdarza się, że sypia również w samochodzie. Źródłem dochodu wnioskodawcy jest renta w wysokości 733,25 zł netto miesięczne, co potwierdza załączony do wniosku wydruk polecenia przelewu z dnia 14 września 2011 r. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) W niniejszej sprawie referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 30 stycznia 2012 r., (doręczonym w dniu 21 lutego 2012 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy) wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych aktualnie kosztów utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz oraz innych) oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów źródłowych, zaś w dniu 27 lutego 2012 r. nadesłał pismo procesowe, w którym zakwestionował zasadność zarządzenia referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2012 r. W jego ocenie, żądanie informacji w nim wskazanych godzi w sferę ochrony danych osobowych oraz prywatności. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż na zarządzenie będące podstawą wezwania wnioskodawcy do nadesłania dodatkowych dokumentów i przedstawienia informacji wskazanych w art. 255 P.p.s.a. nie przysługuje środek zaskarżenia. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W świetle wskazanego przepisu sąd (referendarz) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc co do zasady okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie ulega wątpliwości, że powinna być to w związku z powyższym informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Oczywiste również jest - zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, że sąd (referendarz) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. W niniejszej sprawie, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącego do złożenia stosownych dokumentów. Przedstawienie tych danych umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak m.in. ilość posiadanych rachunków bankowych, stan ich sald, historię operacji oraz wysokość ponoszonych niezbędnych kosztów utrzymania. Wobec niewywiązania się przez wnioskodawcę z nałożonego obowiązku, nie było podstaw do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącego, iż przepisy o ochronie danych osobowych stanowią przeszkodę do żądania informacji o stanie majątkowym skarżącego. Dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy decydujące znaczenie mają bowiem przepisy P.p.s.a. Dodatkowo podkreślić należy, że § 4 wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 256 P.p.s.a. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245) zawiera otwarty katalog dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.